Tο πρόβλημα δεν είναι μόνο τι επιβάλλουν οι ισχυροί. Είναι τι μας εκπαιδεύουν να θεωρούμε φυσιολογικό.
Τη στιγμή που γράφεται αυτό το κείμενο έχουν ειπωθεί σχεδόν τα πάντα, και από «ειδικούς» και από θυμωμένους σχολιαστές, για τη Βενεζουέλα.
Και κάπου εδώ χάνεται η ουσία, γιατί το πραξικόπημα, η εισβολή και η απαγωγή εκλεγμένου αρχηγού κράτους από τις ΗΠΑ, δεν είναι απλά η παλιά αποικιοκρατία με καλύτερες δημόσιες σχέσεις. Δεν είναι απλά άλλο ένα συμβάν αρπαγής πλούτου από φτωχότερες χώρες.
Είναι αλλαγή κανόνα. Από εδώ και μπρος οι διεθνείς σχέσεις θα μοιάζουν λιγότερο με διπλωματία και περισσότερο με το διάλογο των Μηλίων με τους Αθηναίων, όπως τον εξιστόρησε ο Θουκυδίδης.
Δηλαδή, μέσες άκρες, «αδύναμε ή συμμορφώνεσαι ή σου εξηγήσουμε τι σημαίνει κανονικότητα».
Για τις λεπτομέρειες, ας μιλήσουν άλλοι, όμως το κεντρικό ζήτημα δεν είναι μόνο η πράξη της ισχύος. Είναι η αργή μεταβολή του αυτονόητου που επιβάλλει.
Όταν το έκτακτο παρουσιάζεται ως καθημερινό τότε δεν αλλάζουν μόνο οι ειδήσεις. Αλλάζει η ηθική μας γεωγραφία.
Κάθε φορά που το συνηθίζουμε χάνουμε κάτι από το μέτρο μας. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι επιβάλλουν οι ισχυροί. Είναι τι μας εκπαιδεύουν να θεωρούμε φυσιολογικό.
Με τη Βενεζουέλα το «φυσιολογικό» μετακινείται επικίνδυνα. Η απαγωγή ενός εν ενεργεία αρχηγού κράτους σε ξένο έδαφος, η μεταφορά του στις ΗΠΑ για να δικαστεί, η στρατιωτική επιχείρηση που ντύνει την πολιτική ανατροπή με τη στολή της «επιβολής του νόμου», όλα αυτά δεν είναι απλώς κυνισμός. Είναι νέα παιδαγωγική. Γιατί εμπεδώνουμε πέραν πάσης αμφιβολίας και κανόνων του διεθνούς δικαίου, πως κυριαρχία δεν είναι αρχή με ηθικές διαστάσεις. Είναι όρος χρήσης με μεγάλα γράμματα.
Μας εκπαιδεύει στο να αφομοιώνουμε πως το (διεθνές) Δίκαιο δεν είναι φραγμός. Είναι μια μη υποχρεωτική διατύπωση που εφαρμόζεται κατά περίπτωση.
Κι κάπου εδώ τελειώνει η εύκολη συζήτηση του τύπου «ναι αλλά ο Μαδούρο».
Το καίριο νόημα είναι ότι μια υπερδύναμη αποφασίζει (για ακόμα μία φορά) να μετατρέψει τόσο απρόκλητα την πολιτική σε διοικητική πράξη, σαν να μπορεί να αλλάζει κυβερνήσεις όπως αλλάζουν οι διοικητές σε νοσοκομεία.
Κι όταν αυτό καθαγιάζεται ως «RealPolitic» τότε το μήνυμα προς τον κάθε μικρότερο είναι ωμό. Όπως κάποτε οι Αθηναίοι, η Pax Romana, οι αποικιοκράτες όπως η Μ. Βρετανία, o Λεοπόλδος ο Β’ στο Κονγκό και οι ΗΠΑ σε όλες τις ηπείρους.
Το νόημα αυτών των επιβολών δεν είναι μόνο η ανατροπή μη αρεστών κυβερνήσεων ή η βάρβαρη εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου.
Είναι η κανονικοποίηση, η «νέα πραγματικότητα», η «επιβολή της ειρήνης και της δημοκρατίας», ο «αναγκαίος ρεαλισμός».
Η στιγμή που ο κόσμος μαθαίνει να ζει με την ιδέα ότι υπάρχουν χώρες που μπορούν να κάνουν αυτό που απαγορεύεται στους άλλους, επειδή έχουν το μονοπώλιο να βαφτίζουν τις πράξεις τους αλλάζοντας τα νοήματα των λέξεων.
Η απαγωγή γίνεται «σύλληψη», η εισβολή γίνεται «επιχείρηση», το πραξικόπημα γίνεται «μετάβαση». Μια γλώσσα που δεν περιγράφει, αλλά ρυθμίζει το εύρος της ντροπής.
Οι διεθνείς σχέσεις έχουν μπει στην εποχή των «πόλεων-κρατών» και της «Ρωμαϊκής Ειρήνης», γιατί πολύ απλά καταρρέει η προσδοκία του κοινού κανόνα. Κι όταν δεν υπάρχει κοινός κανόνας δεν υπάρχει και κοινός κόσμος.
Όλο και περισσότερα κράτη θα ψάξουν προστασία σε κέντρα ισχύος, όχι από ιδεολογική ταύτιση αλλά από καθαρό ένστικτο επιβίωσης. Περισσότερες κοινωνίες θα εκπαιδευτούν να βλέπουν την πολιτική ως κάτι που αποφασίζεται αλλού. Οχι επειδή μόνο γιατί «έτσι είναι ο κόσμος, τι να κάνουε» αλλά επειδή κάποιοι δουλεύουν συστηματικά για να γίνει έτσι.
Αυτό σημαίνει και κάτι ακόμη πιο απειλητικό.
Όταν μια τέτοια πράξη, όπως η επιβολή ισχύος των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα (ή της Ρωσίας στην Ουκρανία) παρουσιάζεται ως καθημερινότητα, τότε η ανθρωπότητα χάνει τη δυνατότητα ακόμα και να σοκάρεται με ακρίβεια. Δεν είναι μόνο από το γεγονός. Είναι και από το απροκάλυπτο πλέον ύφος.
Κι έτσι μετακινείται το κέντρο βάρους. Δεν συζητάμε πια αν επιτρέπεται. Συζητάμε αν απέδωσε. Και αυτό ακριβώς είναι η ήττα του μέτρου.
Η Βενεζουέλα λοιπόν δεν είναι ένα ακόμα επεισόδιο σε μια μακρινή ήπειρο. Είναι μια δοκιμή για το πόσο γρήγορα μπορούμε να συνηθίσουμε την κατάργηση των ορίων. Κι όταν τα όρια καταργούνται δεν καταργούνται μόνο για τους «κακούς». Καταργούνται για όλους.
Όταν για παράδειγμα, ο Έλληνας πρωθυπουργός γράφει δημόσια «δεν είναι η στιγμή να σχολιάσουμε τη νομιμότητα των πρόσφατων ενεργειών», δεν ασκεί διπλωματική ουδετερότητα. Μετακινεί τη νομιμότητα από τον πυρήνα στο περιθώριο. Σαν να είναι θέμα χρονισμού και όχι θέμα αρχής. Σαν να μπορείς να κρατάς το Διεθνές Δίκαιο για τις ήσυχες μέρες και να το βάζεις στην άκρη όταν οι ισχυροί αποφασίζουν ότι βιάζονται. Αυτή η μικρή μετατόπιση είναι τεράστιο και επικίνδυνο παράθυρο για δεδικασμένα.
Γιατί το «δεν είναι η στιγμή» είναι το πρώτο βήμα για να γίνει «δεν είναι και τόσο απαραίτητο».
Κι όταν μια χώρα σαν την Ελλάδα αποδέχεται δημόσια ότι υπάρχουν στιγμές όπου η νομιμότητα δεν είναι θέμα συζήτησης, ανοίγει μια τεράστια “Κερκόπορτα”.
Δίνει με χειρουργική ακρίβεια το επιχείρημα που θα χρησιμοποιήσουν άλλοι, όταν έρθει η σειρά μας (η σειρά της Γροιλανδίας, της Ταιβάν, του Αιγαίου και ποιος ξέρει πόσων άλλων).
Δίνει το παράδειγμα, οτι η ισχύς προηγείται της αρχής. Ότι τα σύνορα είναι λεπτομέρεια σε έναν χάρτη. Ότι η εθνική κυριαρχία είναι κάτι που ερμηνεύεται.
Και το θλιβερό είναι ότι ο Έλληνας πρωθυπουργός και οι τραμπικοί ακόλουθοί του, νομίζουν ότι είμαστε οι Αθηναίοι, ενώ ξεκάθαρα είμαστε οι Μήλιοι.
Αν λοιπόν κάποιος ψάχνει το νόημα των γεγονότων ας μην το ζητήσει στις επιμέρους ερμηνείες. Ας το ζητήσει στην αλλαγή του μέτρου.
Όταν η βία γίνεται καθημερινή, ο κόσμος δεν γίνεται μόνο πιο άδικος, γίνεται και πιο συνηθισμένος στην αδικία.
Και τότε η μεγαλύτερη νίκη του ισχυρού δεν είναι να επιβάλει μια απόφαση. Είναι να κάνει την απόφαση να μοιάζει φυσική.
Κι αυτό, σε κάθε εποχή, είναι η αρχή μιας περιόδου όπου όλα τα σύνορα αλλάζουν. Και τα φυσικά και τα ηθικά. Γιατί οι κοινωνίες δεν καταρρέουν μόνο όταν ηττώνται. Καταρρέουν όταν παύουν να αναγνωρίζουν τι είναι ηθικό, τι είναι κανονικό, ποιο είναι αυτό για το οποίο αξίζει να παλέψεις.
ΥΓ1. Μήλος, Καρχηδόνα, Γαλατία, Κονγκό, Βιετνάμ, Κούβα, Χιλή, Σερβία, Ιράκ, Βενεζουέλα κι έχει πάντα ο Θεός (τους).
ΥΓ. Και μέσα σε όλα έχουμε και τους ευρωσοσιαλιστές του «Τρίτου Δρόμου» και των «όπλων μαζικής καταστροφής» να διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους για το πραξικόπημά και την εισβολή στη Βενεζουέλα. Χωρίς ντροπή. Ή μάλλον χειρότερα, χωρίς επίγνωση για το πού μας οδήγησαν. Και τον κόσμο και την κεντροαριστερά.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου