Στις "Αντιθέσεις" : "Εθνικό είναι το αληθές", έλεγε ο Διονύσιος Σολωμός. Αλλά πόσο έτοιμοι είμαστε να αντέξουμε την αλήθεια της Ιστορίας μας; Μιλάμε για εθνικούς μύθους, παγκόσμιες αβεβαιότητες με Ιστορικό επικάλυμμα , παρεξηγήσεις που έγιναν “βεβαιότητες” και άβολες αλήθειες που συχνά μένουν έξω από τα εκπαιδευτικά βιβλία και τη δημόσια συζήτηση. Ο Σταύρος Παναγιωτίδης , Δρ. Ιστορίας/ Ερευνητής - Κοινωνιολόγος και Επιστημονικός Συνεργάτης στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το περιοδικό Hot Doc History, σε μια ανατρεπτική συζήτηση.
Πόσα από αυτά που μάθαμε για την παγκόσμια, ευρωπαϊκή και ελληνική ιστορία είναι τελικά αλήθεια;
Τι θα καταγράψει ο Ιστορικός του μέλλοντος για την εποχή μας, εποχή παγκόσμιων αναδιευθετήσεων και προβολής διαρκούς ασάφειας των ηγεσιών;
Ιστορική έρευνα και καταγραφή στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, προκλήσεις, ευκαιρίες και νέα πεδία δυστοπίας
Αναθεώρηση μέσα από ευρήματα της Ιστορικής Έρευνας και " Αναθεώρηση" με αποτύπωση της Ιστορίας κατά πως βολεύει τις εκάστοτε εξουσίες ισχύος
Πόσα είναι μύθοι που επαναλαμβάνονται τόσο συχνά, ώστε κανείς δεν τολμά να τους αμφισβητήσει;
Ανοίγουμε έναν φάκελο γεμάτο παρεξηγήσεις, σκοτεινές λεπτομέρειες και άβολες αλήθειες που ίσως αλλάξουν τον τρόπο που βλέπουμε το παρελθόν μας ή ίσως ενδυναμώσου τις πεποιθήσεις μας
Ο Σουν Τσου συμβούλευε: «Γνώριζε τον εχθρό σου, γνώριζε τον εαυτό σου και δεν θα χρειαστεί να φοβάσαι το αποτέλεσμα 100 μαχών».
Του Κώστα Ράπτη
Ο αρχαίος Κινέζος θεωρητικός του πολέμου Σουν Τσου συμβούλευε: «Γνώριζε τον εχθρό σου, γνώριζε τον εαυτό σου και δεν θα χρειαστεί να φοβάσαι το αποτέλεσμα εκατό μαχών». Όμως ο Ντόναλντ Τραμπ αποδείχθηκε «αδιάβαστος» και στους δύο αυτούς τομείς. Το αποτέλεσμα ασφαλώς θα το συναντήσει μπροστά του στην επικείμενη συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ.
Η προγραμματισμένη για τις 14-15 του μηνός επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου στο Πεκίνο είναι η πρώτη έπειτα από οκτώ χρόνια. Θα πραγματοποιηθεί δε εξ αναβολής, καθώς ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο υποχρέωσε τον ένοικο του Λευκού Οίκου να επαναπρογραμματίσει. Η αρχική εκτίμηση ότι η «αναμέτρηση» με τον Κινέζο ηγέτη θα είχε ως φόντο μια γρήγορη και αποφασιστική νίκη των ΗΠΑ κατά του Ιράν κάθε άλλο παρά επαληθεύθηκε. Και πλέον ο Τραμπ προσέρχεται στον μεγάλο του ανταγωνιστή από μάλλον μειονεκτική θέση. Οι περισσότεροι αναλυτές δεν αναμένουν από τη σινο-αμερικανική συνάντηση κορυφής κάτι περισσότερο ουσιαστικό από τις φωτογραφήσεις που θα αποτυπώνουν καταλλήλως τη γενικότερη διάθεση βελτίωσης του κλίματος. Στα φλέγοντα θέματα των διμερών σχέσεων δεν αναμένεται σημαντική πρόοδος, καθώς ο Τραμπ αποδεικνύεται ότι «διάβασε» λανθασμένα τον κύριο ανταγωνιστή των ΗΠΑ, αλλά και τις πραγματικές δυνατότητες της ίδιας του της χώρας.
Τα δύο όπλα Η αρχική σύλληψη δεν ήταν ανορθολογική. Η «ειρηνική ανάδυση» της Κίνας απειλεί μεσοπρόθεσμα την αμερικανική πρωτοκαθεδρία, συνεπώς, από την οπτική γωνία της Ουάσινγκτον, επείγει η ανάληψη πρωτοβουλιών για την «ανάσχεση» του Πεκίνου, με αξιοποίηση, όσο είναι καιρός, των μεγάλων «όπλων» των ΗΠΑ: της στρατιωτικής τους μηχανής (κυρίως της ναυτικής ισχύος) και του δολαρίου ως διεθνούς νομίσματος. Εξού και οι δασμολογικοί πόλεμοι ή οι στρατιωτικές κινήσεις, π.χ. στη Βενεζουέλα και το Ιράν, περνώντας ενδιαμέσως από τις απειλές στην επίσης πετρελαιοπαραγωγό Νιγηρία, ώστε να ελεγχθούν οι εμπορικοί δρόμοι και οι πηγές ενεργειακής τροφοδοσίας που θα μπορούσαν να φέρουν την Κίνα σε εντελώς εξαρτημένη θέση. Όμως ανάμεσα στη σύλληψη και την υλοποίησή της μεσολάβησε… ο τραγέλαφος. Οι δασμολογικοί πόλεμοι του Τραμπ, που δεν εντυπωσίασαν κανέναν διεθνή παίκτη με την αυτοσχεδιαστική τους ανακοίνωση, εντέλει προσέκρουσαν στην εξάρτηση των ΗΠΑ, η οποία δεν είχε πλήρως συνειδητοποιηθεί, από τις σπάνιες γαίες που σχεδόν μονοπωλεί η Κίνα. Οι δε πολεμικές περιπέτειες, τύπου Ιράν, σκόνταψαν λόγω ανεπαρκούς προετοιμασίας, αδιαφορίας για την οικοδόμηση συμμαχιών και στρεβλής εικόνας για το εσωτερικό μέτωπο του Ιράν. Η αλαζονική υπερτίμηση των αμερικανικών επιχειρησιακών δυνατοτήτων συναντήθηκε με τις νέες πραγματικότητες της τέχνης του πολέμου, όπου φθηνές και ασύμμετρες λύσεις (π.χ. drones) δίνουν στον αμυνόμενο τη δυνατότητα να αποκρούσει αποτελεσματικά εξοπλισμούς με αξία δισεκατομμυρίων. Την ώρα που οι Άραβες σύμμαχοι των ΗΠΑ, έκθετοι στα ιρανικά αντίμετρα, αντιλαμβάνονταν ότι η συγκεκριμένη σχέση προστασίας περισσότερο λειτουργεί ως “πάροχος ανασφάλειας”, παρά το αντίθετο, οι αντίστοιχοι εταίροι στην Άπω Ανατολή έκπληκτοι είδαν την αποψίλωση της αμερικανικής παρουσίας στη γειτονιά τους (π.χ. με τη μεταφορά της συστοιχίας THAAD, που είχε εγκατασταθεί στη Νότια Κορέα) για την κάλυψη των έκτακτων αναγκών στον Περσικό Κόλπο. Στρατιωτικές και εμπορικές υστερήσεις προκύπτουν από μία κοινή μήτρα: την παραμέληση της σκληρής υλικότητας της πραγματικής πρωτοκαθεδρίας, την ώρα που επί δεκαετίες η Αμερική απορροφάται από την εικονική ευμάρεια της ξέφρενης χρηματοπιστωτικοποίησης και μεταφέρει την παραγωγική της βάση εκτός συνόρων. Το τελευταίο αυτό στοιχείο εξηγεί και το εσωτερικό πολιτικό πρόβλημα με το οποίο βρέθηκε αντιμέτωπη η Αμερική, λόγω της απαξίωσης της λευκής εργατικής τάξης, που στράφηκε στον τραμπισμό. Όμως η συνταγή Make America Great Again μάλλον δεν έχει πλέον το χρονικό περιθώριο να εφαρμοσθεί. Το αντίθετο θα προϋπέθετε, πέραν των δασμολογικών φραγμών, την επένδυση σε ουσιαστικές κινήσεις αναζωογόνησης της παραγωγικής βάσης και κατάρτισης του υποβαθμισμένου εργατικού δυναμικού. Όμως, μπροστά στην εχθρότητα που αντιμετωπίζουν από την κυβέρνηση Τραμπ τα πανεπιστήμια και τα «ύποπτης καταγωγής» διεθνή ταλέντα που τα αιμοδοτούσαν, το κέντρο βάρους της παγκόσμιας έρευνας και τεχνολογίας μεταφέρεται αλλού. Η Κίνα δεν είναι πλέον απλώς το φθηνό «εργοστάσιο του πλανήτη», αλλά ένας πρωταθλητής των ευρεσιτεχνιών και της ανάπτυξης προστιθέμενης αξίας.
Μάχη από το παρελθόν Η εμμονή του Τραμπ με τον έλεγχο των υδρογονανθράκων αποδεικνύεται ότι είναι μια μάχη βγαλμένη από το παρελθόν, όταν την ίδια στιγμή το Πεκίνο προχωρά με άλματα στην αξιοποίηση (και εξαγωγή) τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, στην ανάπτυξη ηλεκτρικών οχημάτων, στη συνολική οικοδόμηση μιας οικονομίας με ενεργειακή αυτάρκεια της τάξης του 85% των αναγκών. Η δε αναταραχή στον Περσικό Κόλπο πείθει ολοένα και περισσότερους διεθνείς παίκτες ότι επείγει η αποδέσμευση από επισφαλείς και δαπανηρές πηγές ενέργειες, όπως οι μέχρι τώρα κυρίαρχοι υδρογονάνθρακες. Το ότι η Κίνα ασφαλώς και ανησυχεί για την εμπλοκή στο Στενό του Ορμούζ δεν ανατρέπει το γεγονός ότι είναι καλύτερα προετοιμασμένη από οποιανδήποτε άλλη οικονομία (πλην ίσως της αμερικανικής) για να αντέξει αρκετούς μήνες ενεργειακών κραδασμών. Οι επιπτώσεις όλων αυτών εκτείνονται και στο ιδεολογικό πεδίο. Η αντιπαράθεση “δημοκρατιών” και “αυταρχισμού” αποτελούσε κεντρικό μοτίβο στον λόγο της συλλογικής Δύσης τα τελευταία χρόνια. Το δε πολιτικό μονοπώλιο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας (και οι συνεπαγόμενοι περιορισμοί στη διακίνηση ιδεών) θεωρούνταν ότι ύψωνε ανυπέρβλητο φραγμό στην καλλιέργεια της καινοτομίας, την αυτοδιόρθωση του καθεστώτος και την κάλυψη των προσδοκιών του πιο δυναμικού τμήματος του πληθυσμού. Η εν λόγω άποψη αντικειμενικά αμφισβητείται από τις “φουτουριστικές” επιδόσεις της Κίνας, τον υψηλό βαθμό ικανοποίησης των κατοίκων της, αλλά κυρίως από το αντιπαράδειγμα του βορειοαμερικανού ανταγωνιστή, όσο αυτός αποκαλύπτεται ασυνάρτητος, αντιπαραγωγικός ως προς τα μεγάλα διεθνή προβλήματα και πάντως λιγότερο ισχυρός από όσο φάνταζε μέχρι χθες.
Ιράν, Ταϊβάν και εμπόριο στην ατζέντα Την ώρα που οι ΗΠΑ πιέζονται από την έκβαση της ιρανικής τους περιπέτειας, το Πεκίνο θα μπορούσε κάλλιστα να μοχλεύσει την επιρροή του επί της Τεχεράνης για να λάβει ανταλλάγματα ως προς το εμπόριο ή και την Ταϊβάν. Άλλωστε, της επίσκεψης Τραμπ προηγήθηκε πριν από λίγες ημέρες η επίσκεψη στο Πεκίνο του υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί. Ο Τραμπ επαίρεται διαρκώς για την «πολύ καλή σχέση» του με τον Σι Τζινπίνγκ και επιμένει ότι ο πόλεμος στο Ιράν δεν την έχει επηρεάσει. Το πιο απτό αποτέλεσμα του ταξιδιού στην Κίνα θα μπορούσε να είναι η παράταση της εύθραυστης εμπορικής εκεχειρίας που συμφωνήθηκε ανάμεσα στους δύο ηγέτες κατά τη διάρκεια συνάντησης στη Νότια Κορέα τον περασμένο Οκτώβριο. Όμως το Πεκίνο δεν έχει την πρόθεση να παραχωρήσει πολύ έδαφος στον τομέα του εμπορίου και το έδειξε επιβάλλοντας στα διυλιστήριά του να αγνοήσουν τις κυρώσεις που θέσπισαν οι Ηνωμένες Πολιτείες κατά των εταιρειών που αγοράζουν ιρανικό πετρέλαιο. Ορισμένοι αναλυτές περιμένουν επίσης ότι ο Σι Τζινπίνγκ θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει υποχωρήσεις από τον Ντόναλντ Τραμπ ως προς την Ταϊβάν, ειδικότερα ως προς τις πωλήσεις αμερικανικών όπλων στην Ταϊπέι.
Η πολιτική επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα γελοιοποιεί τους οπαδούς του «επιτελικού κράτους»
του Δημήτρη Ψαρρά
Δεν έφτανε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και οι ποικίλοι υποστηρικτές του «επιτελικού κράτους» που επιχειρούν επί μέρες να εξαφανίσουν όσα γράφουν στο βιβλίο τους «Η τελευταία μπλόφα» οι δύο αγαπημένες δημοσιογράφοι της οικογένειας Μητσοτάκη (δες τις τρεις τελευταίες αναρτήσεις του «Χωρίς Εφημερίδα»). Από χτες μπήκε στη μάχη και η στρατευμένη ομάδα των «Ελληνικών Hoaxes» και με εκτενές κείμενό τους επιχειρούν να απαλλάξουν την Ελένη Βαρβιτσιώτη και τη Βικτώρια Δενδρινού από την κατηγορία ότι συνδέουν τη Συμφωνία των Πρεσπών με την αποφυγή της μείωσης των συντάξεων («Η «Τελευταία Μπλόφα» και το αφήγημα της «ανταλλαγής» Πρεσπών – συντάξεων: Τι δείχνουν τα στοιχεία», 12.5.2026). Είναι ευχάριστο βέβαια το γεγονός ότι προκειμένου να απαλλάξουν το βιβλίο και το ντοκιμαντέρ που βασίζεται σ’ αυτό και ήδη παίζεται στο «Σκάι», οι συντάκτες των «Hoaxes» δεν διστάζουν να αποδώσουν την ευθύνη γι’ αυτό τον ισχυρισμό και επομένως να ενοχοποιήσουν ως ψεύτες τον αντιπρόεδρο Άδωνη Γεωργιάδη, τον πρόεδρο Κυριάκο Μητσοτάκη και τον εκπρόσωπο Παύλο Μαρινάκη. Αλλά αυτό δεν αρκεί. Έχω αναφέρει ήδη τα δυο σημεία του βιβλίου, στα οποία οι δυο αγαπημένες συγγραφείς της οικογένειας Μητσοτάκη αναφέρονται στο ζήτημα. Και μάλιστα είχα επισημάνει το ζήτημα αυτό ήδη από το 2019 σε άρθρο κριτικής για το βιβλίο. Όποιος θέλει ας τα ξαναδεί. Αλλά στο ζήτημα υπάρχει συνέχεια, χάρη στο δημοσίευμα των «Hoaxes». Άθελά τους, οι «Hoaxes» εκθέτουν τις δύο συγγραφείς, εφόσον καταγράφουν επίσημη δήλωσή τους, στην οποία επιχειρούν να εξηγήσουν για ποιο λόγο δεν διέψευσαν τον Κυριάκο Μητσοτάκη τον Ιούλιο του 2019, όταν αυτός απέδωσε στο βιβλίο τους την άθλια «θεωρία» περί «ανταλλαγής» μεταξύ Μακεδονικού και συντάξεων: «Eμείς δεν είμαστε πολιτικά πρόσωπα», υποστηρίζουν, «είμαστε δημοσιογράφοι. Ο ρόλος μας δεν είναι να κάνουμε “fact-checking” την ερμηνεία που μπορεί να δώσει κάποιος στο βιβλίο μας». Αλλά τότε γιατί απάντησαν στον Αλέξη Τσίπρα το 2026 που τους απέδωσε ακριβώς αυτό που τους απέδιδε ο Κυριάκος Μητσοτάκης το 2019; Γιατί απάντησαν στο “fact-checking” του Τσίπρα και όχι στο “fact-checking” του Μητσοτάκη; Αστεία πράγματα.
Η σκιά του Κώστα Μητσοτάκη Όλα αυτά μοιάζουν εντελώς ανεξήγητα. Η Συμφωνία των Πρεσπών και η αποφυγή της μείωσης των συντάξεων είναι δύο σημαντικές επιτυχίες της κυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα, την περίοδο που έβγαζε τη χώρα από την επιτροπεία και τα μνημόνια. Μάλιστα ειδικά η πρώτη αποτελεί και μια σημαντική απόδειξη ότι η κυβέρνηση της Αριστεράς δεν δίστασε να προχωρήσει στη λύση ενός δύσκολου πολιτικού ζητήματος που ήταν γνωστό ότι θα της στοιχίσει. Για ποιο λόγο θεωρεί ο Κυριάκος Μητσοτάκης και οι σύμβουλοί του ότι πρέπει να επαναφέρουν στον δημόσιο διάλογο τη «θεωρία» ότι «ο Τσίπρας πούλησε τη Μακεδονία για τα ψίχουλα των συντάξεων»;
Η εξήγηση είναι δυστυχώς απλή. Αρκεί να έχει κανείς καταλάβει τον τρόπο που πολιτεύεται ο σημερινός πρωθυπουργός εδώ και είκοσι χρόνια. Αντίθετα από όσα προπαγανδίζει ο στενός του περίγυρος που εμφανίζει ως «κεντρώο» το «επιτελικό κράτος», ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε εξαρχής επιλέξει να στηρίζεται στην ακροδεξιά πτέρυγα του κόμματός του και να κλείνει το μάτι στα στελέχη του ΛΑΟΣ προτού προσχωρήσουν στην αυλή του, ενώ ακολούθησε και τον Αντώνη Σαμαρά όταν εκείνος διέγραψε την Ντόρα Μπακογιάννη και απομόνωσε τον Κώστα Μητσοτάκη. Αυτή την ακροδεξιά γραμμή επέλεξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης όταν ξεκίνησε ο Αλέξης Τσίπρας τις συζητήσεις με τον Ζόραν Ζάεφ. Και στη βουλή σώπαινε ως αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης και κρυβόταν πίσω από τις κορώνες του Σαμαρά. Και επειδή δεν μπορούσε να καταγγείλει την ουσία της Συμφωνίας των Πρεσπών που θεωρήθηκε εξαιρετικά θετικό επίτευγμα από τη συντριπτική πλειοψηφία των Ευρωπαίων ηγετών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αρκέστηκε να την αποδώσει σε ένα «ξεπούλημα», μια εθνικά ύποπτη «ανταλλαγή».
Το κακό για τον Κυριάκο Μητσοτάκη είναι ότι όλα αυτά που αποδίδει επί δέκα χρόνια στον Αλέξη Τσίπρα είχε επιχειρήσει να θέσει σε εφαρμογή ο πατέρας του, ο Κώστας Μητσοτάκης ως πρωθυπουργός πριν από τριαντατρία χρόνια. Δείτε τι έγραφε τότε η «Καθημερινή», ήδη από τότε του συγκροτήματος Αλαφούζου: «Καθημερινή», 6.3.1993 Αυτό που δεν τόλμησε ο Κώστας Μητσοτάκης, χάρη στις καταγγελίες του συγκροτήματος Αλαφούζου το 1993, το πραγματοποίησε ο Αλέξης Τσίπρας. Αυτόν καταγγέλλει ο γιος Μητσοτάκης, ο Γεωργιάδης, ο Βορίδης και ο Πλεύρης. Να λοιπόν σε ποιον πραγματικά ανήκει η «Τελευταία Μπλόφα».
Εντάξει, κάποιοι είναι υπερευαίσθητοι, τσακίζουν πιο εύκολα από άλλους αλλά το θέμα δεν αξιολογείται με βάση τον αριθμό τους. Ποιος είναι ο αριθμός; Να τον ξέρουμε κι εμείς και να μην στενοχωριόμαστε τζάμπα αν δεν τον πιάνουμε και είμαστε πολύ χαμηλότερα.
Οδυσσέας Ιωάννου
Εκεί που σταματάει η ανθρωπιά αρχίζει η στατιστική. Μια χαρά επιστήμη είναι αλλά μόνο ως εργαλείο και όχι για να υποβιβάζει ανθρώπινες τραγωδίες, έστω μεμονωμένες. Ένα κορίτσι στα δέκα επτά, που τα όποια προβλήματα είχε ή δεν είχε- δεν το γνωρίζω- επιβαρύνονται από το άγχος να μην απογοητεύσει, να μην αποτύχει, να μην κριθεί λίγη στον ανταγωνισμό δεν είναι στατιστική. Δεν είναι ένα στα τόσες χιλιάδες. Είναι όλα. Οι «στατιστικολόγοι» που έπιασαν αμέσως μετερίζι είναι οι ίδιοι που έχουν βάλει ένα αυθαίρετο νούμερο στο μυαλό τους, στα πόσα παιδιά που δεν έχουν χρήματα να αγοράσουν να φάνε κάτι στο σχολείο, μιλάμε για ανθρωπιστική κρίση. Στα πόσα σκοτωμένα νομιμοποιούμαστε να μιλάμε για έγκλημα πολέμου. Στους πόσους που αυτοκτονούν επειδή δεν βγαίνει ο μήνας ενώ οι άνθρωποί τους τους κοιτάνε στα μάτια περιμένοντας, μιλάμε για κρίση φτώχειας. Εντάξει, κάποιοι είναι υπερευαίσθητοι, τσακίζουν πιο εύκολα από άλλους αλλά το θέμα δεν αξιολογείται με βάση τον αριθμό τους. Ακριβώς όπως ένας από τους πιο ποιοτικούς δείκτες μίας Δημοκρατίας είναι η αντιμετώπιση των πλέον αδύνατων, των ανυπεράσπιστων και των αποκλεισμένων -ακόμη κι αν πρόκειται για μικρές μειονότητες- έτσι και το νοιάξιμο δεν ξεκινάει από έναν αριθμό και πάνω. Θα μπορούσε να πει κανείς πως ένα, πέντε , δέκα και πενήντα ακόμα, νέα παιδιά που τερματίζουν την ζωή τους υπό την απειλή της αποτυχίας, δεν είναι αξιόπιστος δείκτης για να αλλάξουμε πράγματα στο εκπαιδευτικό μας σύστημα. Ωραία, ποιος είναι ο αριθμός; Να τον ξέρουμε κι εμείς και να μην στενοχωριόμαστε τζάμπα αν δεν τον πιάνουμε και είμαστε πολύ χαμηλότερα. Τα καμπανάκια σπάνια είναι μαζικά. Ξεκινάνε από κάποιες πολύ ταπεινές γωνιές σκοτεινιάς, λίγων ανθρώπων. Το σκέφτηκα κάποιες φορές στα δέκα επτά μου. Δίχως εμφανή λόγο. Μάλλον ήταν το απότοκο μίας πολυτελούς εφηβικής μελαγχολίας που την ξεπέρασα σχετικά εύκολα. Ή μάλλον δεν την ξεπέρασα, την μετέτρεψα σε κάτι άλλο, λιγότερο επικίνδυνο. Δεν ξέρω αν αυτό με κάνει δυνατότερο ή τυχερότερο, αλλά ποτέ δεν είδα ως εξαίρεση κανένα παιδί που δεν τον βρήκε αυτόν τον δρόμο. Για τους δικούς του, αλλά και για το ίδιο, δεν είναι εξαίρεση, είναι όλος ο κόσμος. Κάποιες φορές πρέπει να αισθανόμαστε σαν δική μας «τύχη» ότι τύχει στον καθένα. Κάπου εδώ οι συνήθεις κυνικοί- που θεωρούν τους εαυτούς τους ρεαλιστές- επιστρατεύουν επιχειρήματα του τύπου «και τι θέλεις δηλαδή, να καταργήσουμε τα αυτοκίνητα επειδή κάποιοι σκοτώνονται σε τροχαία;». Όχι, δεν θέλω αυτό, θέλω μόνο να δώσουμε στο κάθε θύμα το ελάχιστο που του αναλογεί, λίγο από το κλάμα μας. Και μετά να δούμε μήπως φταίνε και οι δρόμοι, και η παιδεία στην οδήγηση και όλα εκείνα που παίρνουν μεγάλη βελτίωση. Αλλά το να σηκωνόμαστε, να ξεσκονίζουμε τα γόνατα, και να λέμε απλά πως πάμε παρακάτω, δεν είναι ρεαλισμός, μας υποβιβάζει σε μία μορφή ζωής που δεν είναι το καλύτερο που μπορούμε. Και ναι, το εκπαιδευτικό μας σύστημα είναι σχεδόν βάναυσο. Το φωνάζουν οι μαθητές, οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί. Το προδίδουν τα ίδια τα αποτελέσματά του. Σκληρό και κυρίως εντελώς άχρηστο επί τοις ουσίας. Δεν πρέπει να το αλλάξουμε γιατί σε κάθε ένα κορίτσι που πηδάει από μία ταράτσα, αντιστοιχούν μερικές δεκάδες χιλιάδες που δεν πηδάνε… Μόνο που δεν χρειάζεται να «φωνάξεις» τόσο δυνατά και να κάνεις κάτι ακραίο. Πολλές φορές η σιωπή και η αδυναμία αντίδρασης απέναντι στο κακό, καταστρέφει ανθρώπους που δεν τους πιάνει η στατιστική.
Φανταστείτε λοιπόν τον Αχιλλέα του Νόλαν (ένα κορίτσι που κάνει το αγόρι) να πλακώνεται με τον Αγαμέμνωνα του Ομήρου για την Βρυσηίδα και την Χρυσηίδα.
Θρήνος γελώτων!
Ομηρικών γελώτων!
Θα γελάνε και τα μπετά!
Βεβαίως, θα περιμένουμε να δούμε την ταινία. Όσα όμως μαθαίνουμε γι’ αυτήν δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά.
Η μαύρη (θεά) Αθηνά, είναι το λιγότερο.
Βεβαίως και πρόκειται περί μυθοπλασίας με τις αναμενόμενες χολιγουντιανές καλλιγραφίες, αλλά στο παρελθόν (λόγου χάριν η «Οδύσσεια» με τον Κερκ Ντάγκλας) το Χόλιγουντ ήταν πιο σοβαρό.
Τώρα με τη woke ατζέντα το έχει παρακάνει. Θα μπορούσε να το αποδώσει κανείς στην «πολιτικώς ορθή υστερία», αλλά φοβάμαι ότι πρόκειται για κάτι πολύ βαθύτερο και πολύ πιο χρήσιμο στο σύστημα: την δολοφονία των κλασικών – ανθρωπιστικών γραμμάτων.
Θυμάμαι, όταν πριν 30 χρόνια περίπου, άρχιζε αυτό το κύμα αποκαθήλωσης των κλασικών, κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ (και τον κόσμο) ένας πρώτος αντίλογος, το βιβλίο «Ποιος σκότωσε τον Όμηρο» – ο συγγραφέας του οποίου συκοφαντήθηκε εγκαίρως ως συντηρητικός.
Το τι έχει γίνει στα Πανεπιστήμια, στην Τέχνη και τον Τύπο με τη woke δικτατορία υπό την προστασία των Ολιγαρχών το γνωρίζουμε. Όπως γνωρίζουμε και την προθυμία των ενσωματωμένων αριστερών για την διεκπεραίωση και την επιβολή αυτής της παρανοίας.
Απ’ την άλλη υπάρχει και η θετική πλευρά, με την «Οδύσσεια» του Νόλαν θα έρθει ακόμα μια φορά με τον ελληνισμό πολιτισμό όλος ο πλανήτης – έστω και με τις εκπτώσεις που βολεύουν το σύστημα.
Άλλωστε κανείς δεν μαθαίνει ιστορία από το σινεμά, παίρνει όμως ερεθίσματα.
Ούτε η «Οδύσσεια» είναι ιστορία, είναι όμως στη βάση και στα θεμέλια της ιστορίας του πολιτισμού.
Για τους στοιχειωδώς σκεπτόμενους και γνωρίζοντες λοιπόν, οι ραψωδίες δεν είναι τραπ (ίσως να είναι χιπ-χοπ) και ο Όμηρος δεν είναι Γιουροβίζιον.
Ένα παιδί χάθηκε. Κι άλλο ένα, παλεύει για την ζωή του. Και που να βρεις τα λόγια, πως να βρεις τις «κατάλληλες» λέξεις για να περιγράψεις τη φρίκη, όλα όσα συνέβησαν χθες, στην Ηλιούπολη; Μπορείς όμως μόνο με μία λέξη να περιγράψεις τι έχουμε πετύχει – συλλογικά. Αποτύχαμε. Και οι κάθε λογής… «πετυχημένοι», τουλάχιστον σήμερα, ας το βουλώσουν.
Δύο παιδιά, δυο μικρά κορίτσια πάνω στην άνοιξη της ζωής τους, έγιναν άλλα δυο θύματα της τραγωδίας που εμείς οι ίδιοι – μικρότεροι και μεγαλύτεροι ενήλικες – γράψαμε και συνεχίζουμε να γράφουμε με τα χεράκια μας. Γιατί συμμέτοχοι είμαστε και συνένοχοι σε κάθε τι που συμβαίνει και βιώνουμε πια, απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη.
Την ίδια ώρα, έξω κυκλοφορεί και προσπαθεί να επιβιώσει η νέα γενιά. Η «γενιά της κρίσης». Τα παιδιά που γεννήθηκαν κάπου εκεί γύρω στα χρόνια του επιθανάτιου ρόγχου της εποχής της επίπλαστης ευμάρειας, αλλά και της κρίσης που ήταν μαθηματικά βέβαιο πως θα την ακολουθήσει. Τα παιδιά που μεγάλωσαν δηλαδή μέσα σε εποχές οικονομικής, πολιτικής αλλά και ηθικής χρεοκοπίας της χώρας, για να γίνουν τελικά κι αυτά μέλη μιας ταπεινωμένης κι εξευτελισμένης κοινωνίας «χαμηλών προσδοκιών». Μιας κοινωνίας που δεν έχει τον θεό της, αλλά επιλέγει να επιβιώνει με τα ψίχουλα που της πετάνε απ’ το τραπέζι και να λέει και «δόξα τω Θεώ».
Μιλάμε για τα παιδιά που είδαν από τα πρώτα τους κιόλας βήματα τους γονείς τους να χάνουν τις δουλειές τους, τελικά την ισορροπία μέσα τους και μαζί μ’ αυτή, να χάνουν τ’ αυγά και τα πασχάλια. Μιλάμε για τα παιδιά που άκουσαν τους γονείς τους να λένε «δεν φτάνουν τα χρήματα» κι έμαθαν από μικρά πως όταν τα χρήματα «δεν φτάνουν», εκτός του ότι δεν έχεις να φας, «δεν μπορείς και να ονειρευτείς». Και κάπως έτσι τα όνειρα δεν καταντάνε μόνο πολυτέλεια, αλλά λογίζονται και ως σπατάλη.
Και ως γνωστόν, σπατάλες δεν κάνουν οι «συνετοί», γιατί η χώρα… δεν πρέπει να πέσει στα βράχια. Ειδικά από όσους ονειρεύονται – ένα καλύτερο μέλλον.
Μιλάμε για τα παιδιά που έχουν ήδη αντιληφθεί πως για να τα βγάλεις πέρα σήμερα, χρειάζεται να κάνεις δυο και τρεις δουλειές. Κακοπληρωμένες δουλειές. Και που και πάλι όμως, δεν σου εγγυάται κανείς πως «όσα βγάζεις, θα σου φτάνουν για να την παλέψεις». Μιλάμε για τα παιδιά που την ίδια ώρα έχουν καταλάβει πως ζουν στην χώρα όπου το κονέ είναι ο δρόμος αλλά και τα διόδια μαζί, αν θες στη ζωή να οδηγήσεις… Φεράρι. Μιλάμε για τα παιδιά που καμιά μέρα, θα μας στείλουν όλους μαζί στον διάολο – εκεί που μας αξίζει δηλαδή – και θα ‘χουν και δίκιο.
Σε αυτό το έδαφος, στη γη της απόγνωσης και της αποθέωσης του «ατομικού», ανθίζουν μόνο τραγωδίες. Κι όταν συμβαίνουν αυτές, το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι αυτό που δεν συνηθίζουμε: να σκεφτούμε. Τις συνέπειες που έχει το άθροισμα των πράξεων μας. Εκείνων των πράξεων που συλλογικά μας οδήγησαν ως εδώ, στο σημείο Μηδέν. Κοινωνικά και πολιτικά.
«Τι κάνει ο δόλιος ο άνθρωπος για να ζήσει», έλεγε ο πατέρας μου όταν έβλεπε κάποιον ταλαίπωρο συμπολίτη μας, π.χ. έναν γέροντα χαμάλη να κουβαλά βαριά φορτία. Τι πρέπει να κάνει ο καλλιτέχνης για να ξεχωρίσει, ίσως να έλεγε τώρα. Άλλος τραγουδά κρεμασμένος ανάποδα (με αόρατα σχοινιά), άλλος τραγουδά και τρέχει σ’ έναν κυλιόμενο διάδρομο. Ο εκπρόσωπος της Κύπρου τραγουδά σκαρφαλωμένος σε σκαλωσιές παραπέμποντας στον Άνθρωπο του Βιτρούβιου ή στους «οικοδόμους παλικάρια» του παλιού λαϊκού τραγουδιού. Μια άλλη κυρία την αρπάζει ένας ψηφιακός δεινόσαυρος, τη σηκώνει ψηλά και μετά την απιθώνει καταγής σώα, σέξι και αβλαβή. Άλλοι χρησιμοποιούν πανευρωπαϊκά αναγνωρίσιμες λέξεις: «εσπρέσο ματσιάτο» ή «σάουνα» ώστε όλοι να καταλάβουμε περί τίνος πρόκειται. Καιρός και η Ελλάδα, στην επόμενη συμμετοχή της, να εισαγάγει στους στίχους του τραγουδιού της τον Greek moussaka, το Οuzo power ή το Gyros. Όσο για τη μαυροφορεμένη Ισραηλινή τραγουδίστρια, θύμιζε τα «μαύρα κοράκια με νύχια γαμψά» (γαμψά, όνομα και πράμα). Aίμα έσταζε το τραγούδι της ή μάλλον η κυβέρνηση της χώρας την οποία εκπροσωπεί. Πρόσφατα είδα τον «Μονομάχο 2» του Ρίντλεϊ Σκοτ, μια ταινία που θύμιζε παλιά χολιγουντιανή υπερπαραγωγή. Πολλές σκηνές Κολοσσαίου (ναυμαχίες στην αρένα, άγριοι πίθηκοι, ρινόκεροι) που μου θύμισαν το σόου της Βασιλείας. Εδώ ψηφιακές θάλασσες, φουρτούνες, πυρκαγιές, καπνοί, αστραπόβροντα. Και η συμπατριώτισσά μας η Κλαυδία να μοιρολογάει μόνη κι έρημη πάνω σ’ ένα βράχο σαν τον Προμηθέα στον Καύκασο (χωρίς αλυσίδες). Είναι λαϊκό θέαμα η Εurovision; Από την άποψη της κατανάλωσης, του κοινού της, ναι. 360 εκατομμύρια σε καμιά 35αριά χώρες δεν είναι λίγα. Από την άποψη του περιεχομένου της, άσ’ τα να πάνε. Ταυτόχρονα, είναι ένας περίτεχνος μηχανισμός αισθητικής και ιδεολογικής χειραγώγησης. Κι αν κάτι ξεχωρίζει τη φετινή διοργάνωση, κρίνοντας από τους δύο ημιτελικούς, είναι ο ασφυκτικός έλεγχος του «λάιβ» κοινού. Αυστηρό φέις κοντρόλ, χρήση τεχνολογίας που σβήνει τα τυχόν «ου» αποδοκιμασίας, ακόμα και το μέγεθος των σημαιών που ανεμίζουν οι φαν είναι καθορισμένο. Θέαμα λαμπερό και αποστειρωμένο. Στην εποχή του ReArmEurope οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν στη Eurovision δεν περπατούν με βήμα χήνας, δεν φορούν στρατιωτικές στολές. Αν όμως τεντώσουμε τα αυτιά μας, ίσως ακούσουμε τα τύμπανα του πολέμου.
Η Μαριάννα Τζιαντζή είναι δημοσιογράφος και πεζογράφος. Γεννήθηκε το 1953 στην Πάτρα και σπούδασε Αρχιτεκτονική στο ΕΜΠ. Χρονογραφήματα και άρθρα της έχουν δημοσιευτεί στο Πριν (1990 έως σήμερα), στην Καθημερινή (2000-2011), καθώς και σε περιοδικά και συλλογικούς τόμους. Από τον Φεβρουάριο του 2016 γράφει στην Εφημερίδα των Συντακτών.
Ο καλλιτέχνης δεν αποκωδικοποιεί το παρελθόν, αλλά το παρόν το οποίο αφήνει ανοιχτό σε πολλαπλές ερµηνείες.
Χρύσα Κακατσάκη
Τη µέρα που η Μενδώνη πόζαρε χαµογελαστή µπροστά στο άγαλµα του Καβάφη στη ∆ιονυσίου Αρεοπαγίτου ο Banksy, γνωστός από τα ανατρεπτικά του γκράφιτι, ύψωνε µέσα στη νύχτα, αθόρυβα και χωρίς φιέστες, το δικό του άγαλµα στο κέντρο του Λονδίνου. Η υπουργός Πολιτισµού περιχαρής που το Ιδρυµα Ωνάση την απάλλαξε από την υποχρέωση να επιλέγει η πολιτεία πώς και µε τι θα στολίζει την πόλη. Ο Πραξιτέλης Τζανουλίνος µετέφερε πλαστικά –οµολογουµένως µε επιτυχία– τη φράση του Φόρστερ που τον περιγράφει ως «έναν κύριο µε ψαθάκι, ακίνητο, µε µια στάση ελαφρώς λοξή ως προς το σύµπαν». Είναι επίσης αλήθεια ότι, συγκριτικά µε άλλους ανδριάντες που έχουν µια αδυναµία να συνοµιλήσουν µε το περιβάλλον, ο καθισµένος στο ανάκλιντρο Αλεξανδρινός αποπνέει οικειότητα και δηµιουργεί στον περαστικό την ανάγκη να κάνει µια στάση στην αστική του περιπλάνηση. Το ερώτηµα βέβαια είναι αν ο Καβάφης θα επέλεγε τη συγκεκριµένη θέση στον πιο πολυσύχναστο δρόµο της Αθήνας, ενώ ο ίδιος ήταν σβησµένο φως και µισόκλειστα παντζούρια. Ο άνθρωπος που έκανε την ήττα τέχνη, την επιθυµία υπαινιγµό και την Ιστορία δωµάτιο πιθανόν να αρνούνταν τον συγχρωτισµό µε την πολλή συνάφεια του κόσµου. Η παρουσία του λοιπόν µπροστά στην Ωνάσειο Βιβλιοθήκη δεν είναι αισθητική επιλογή, αλλά υπολογισµένη ταξιθεσία σε ένα ήδη διαµορφωµένο πολιτιστικό οικοσύστηµα. Του αποδόθηκε δηλαδή άνωθεν µια θέση ασφαλής. Ενας καλοσυνάτος και ακίνδυνος κύριος που, αντί για τους βαρβάρους, περιµένει τους τουρίστες για µια σέλφι µε φόντο την Ακρόπολη. Στον αντίποδα µε το κατευναστικό «τίµιον της µορφής» του Καβάφη και τους περαστικούς που θα παραµένουν «γοητευµένοι µε τ’ ωραίο θέαµα», αν δεν ηξεύρουν «τι κούφια λόγια ήσανε αυτές οι βασιλείες», η κοστουµαρισµένη φιγούρα του Banksy θέτει ερωτήµατα και ανοίγει τη συζήτηση για τον ρόλο της γλυπτικής στον δηµόσιο χώρο. ∆εν διεγείρει καµία παλιά µνήµη µεγαλείου, καµία ένδοξη στιγµή, αλλά µε το αριστοτεχνικά καµουφλαρισµένο του νόηµα λειτουργεί ως γροθιά αφύπνισης που καλεί τον σηµερινό άνθρωπο της παγκοσµιοποίησης να δει το κενό κάτω από τα πόδια του. Ο καλλιτέχνης δεν αποκωδικοποιεί το παρελθόν, αλλά το παρόν το οποίο αφήνει ανοιχτό σε πολλαπλές ερµηνείες. Η σηµαία σκεπάζει το πρόσωπο. Μερικοί λένε ότι τυφλώνει, άλλοι πως προστατεύει ώστε ο άνθρωπος να κάνει το άλµα χωρίς να φοβάται. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι αυτοκτονεί, άλλοι ότι προχωρά τολµηρά µπροστά. Η ταυτότητα υποκαθίσταται από την εικόνα, η διαδροµή από την επίφαση, η ουσία από την αναπαράσταση. Η τοποθέτηση σε µια περιοχή µε µνηµεία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και του ιµπεριαλισµού της ενισχύει την κριτική προς τον εθνικισµό, την εξουσία και την ιστορική αφήγηση. Το σηµείο συνάντησης µε το έργο δεν είναι στο τι δείχνει, αλλά στο τι αποκαλύπτει. Οχι ποιος κρατά τη σηµαία, αλλά ποιος περπάτησε τη διαδροµή προτού αυτή υψωθεί. Αντιφατικά εποµένως τα µηνύµατα των δύο αγαλµάτων, Αφού πάψαµε να διαβάζουµε τους ποιητές, ας κάνουµε τουλάχιστον την Ιθάκη παγκάκι και ας καθίσουµε δίπλα τους «Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ». Ο Banksy όµως δεν απευθύνεται σε τουρίστες αλλά σε θεατές, πιστεύοντας πως τέχνη είναι να σκαρφαλώνεις σε µια φανταστική τριανταφυλλιά για να κόψεις ένα αληθινό τριαντάφυλλο.
Ένας κόσμος που οδηγεί δυο παιδιά στην αυτοκτονία είναι ένας αποτυχημένος κόσμος. Ένας σάπιος κόσμος. Ενας κόσμος που το μόνο που του χρειάζεται είναι 17χρονα παιδιά που θα τον γκρεμίσουν συθέμελα.
από Δήμητρα Μυρίλλα
«Μαμά και μπαμπά, τρία χρόνια τώρα είμαι σε μια κατάσταση κατάθλιψης. Και μπορεί αυτός ο κόσμος να έχει τα ωραία του, αλλά ίσως ένας άλλος κόσμος να είναι καλύτερος. Φέτος είναι η χρονιά που θα δώσω πανελλήνιες εξετάσεις, αλλά φοβάμαι ότι δεν θα πάω καλά. Το ξέρω ότι δεν θα πάω καλά και έτσι θα καταλήξω με μια δουλειά, που δεν θα μου δίνει λεφτά. Πλέον δεν με ευχαριστεί τίποτα από τη ζωή. Δεν μπορώ να δω τίποτα θετικό. Μαμά και μπαμπά, δεν θέλω πια να ζω. Αυτός ο κόσμος δεν είναι πια για μένα». Και για ποιόν ήταν αυτός ο κόσμος, κορίτσι μου, αν όχι για σένα; Μήπως για τους χαρτογιακάδες των μνημονίων τότε που εσύ γεννιόσουν; Μήπως για τους τζιτζιφιόγκους που σήμερα σου πούλησαν δεξιότητες για να σε στήσουν αύριο στην ουρά της αξιολόγησης και μετά να σε πετάξουν στην κρεατομηχανή; Μήπως για τους αποθρασυμένους αμόρφωτους άριστους και το λοιπό σκυλολόϊ με τις 15 μασέλες με τις οποίες κατασπαράζουν τη ζωή σου; Το σάλτο μορτάλε αυτών των δύο κοριτσιών δεν αφήνει κανέναν άνθρωπο με στοιχειώδη νοημοσύνη, ανθρωπιά και συνείδηση να κοιμάται στο εξής ήσυχος.
Το χαρτί που άφησε πίσω της η 17 χρόνη… Δεν είναι γράμμα… Δεν είναι επιστολή αποχαιρετισμού… Δεν είναι εξήγηση και αιτιολόγηση πράξης… Είναι κραυγή! Μια κραυγή που φαινομενικά απευθύνθηκε στους γονείς, σε εκείνους τους πρώτους και δυστυχώς τελευταίους μάρτυρες της υπάρξης της. Ακαριαία, όμως, παρελήφθη από ένα συγκλονισμένο λαό που σοκαρισμένος είδε ότι κόσμος της της αφιονισμένης “αξιολόγησης”, του αποθρασυμένου ανταγωνισμού, της “ανάπτυξης”, των αποδόσεων και των επιδόσεων, είναι ο δολοφόνος των παιδιών του. Δεν παρελήφθη από τον Πρωθυπουργό, τον Υπουργό Παιδείας, από τον υπουργό Οικονομίας…. ούτε τους νυν, ούτε προηγούμενους… Για αυτούς η επιστολή έμεινε ανεπίδοτη. Διότι, από αύριο τα 17χρόνα παιδιά μας θα συνεχίσουν να εξοντώνονται στην αρένα των Πανελλαδικών σε μία κούρσα ολοκληρωτικού αφανισμού. Θα συνεχίσουν να στριμώχνουν τα όνειρά τους ανάμεσα στο “τελείωσαν τα χρήματα” που μουρμουρίζει η μητέρα και το “δεν βγαίνει ο μήνας” που φωνάζει ο πατέρας. Θα συνειδητοποιούν ότι ο δρόμος του πανεπιστημίου, αλλά και ο δρόμος έξω από αυτόν οδηγεί στις ίδιες μυλόπετρες άγριας εκμετάλλευσης, εργασιακής γαλέρας, βίου αβίωτου και ζωής αφόρητης. Από αυτά τα παιδιά, άλλα θα φτάσουν ως το τέλος για να καταρρεύσουν μετά, άλλα θα απομονωθούν πάνω σε μια οθόνη που θα τα αποχαυνώνει σαν ναρκωτικό ή θα πάρουν κανονικά ναρκωτικά, άλλα θα βγάλουν το θυμό τους στους συμμαθητές ή και στον εαυτό τους, άλλα θα μεγαλώνουν και κάπου στα 35 έντρομα θα το πάρουν πια απόφαση ότι δεν μπορούν να φύγουν από το πατρικό σπίτι, επειδή δεν έχουν δουλειά, λεφτά, ζωή…. Και πριν συμβούν όλα αυτά δύο 17χρονα κορίτσια, πριν ακόμα ζήσουν τις πιο ωραίες μέρες τους, πριν υψώσουν τη φωνή για να πουν “σας γ@μ@ τα Λύκεια”… Αποφάσισαν ότι αυτή η ζωή δεν είναι ωραία. Στα 17 τους, όταν θα έπρεπε να βλέπουν μπροστά τους μόνο μεγάλους δρόμους που θα τους ταξιδέψουν όλους! Θα έπρεπε να περιμένουν, μόνος χαρές, μόνο έρωτες, μόνο χώρες, τόπους και ανθρώπους για να ανακαλύψουν, να γνωρίσουν, να αγαπήσουν ή και να μισήσουν. Δηλαδή, ΜΟΝΟ ΖΩΗ. Επειδή, στα 17 η ζωή αρχίζει. Δεν τελειώνει… Κι όμως το ραντεβού που έδωσαν ήταν άλλο… Για να μη δώσουν πιθανότητα σε κανένα ταξίδι, για να βάλουν οριστικό τέλος και τέρμα στο μέλλον. Κι όταν τα παιδιά μας βιώνουν ένα τόσο άγριο παρόν, ώστε να μην θέλουν το μέλλον… αυτό είναι κοινωνική τραγωδία, συστημική αποτυχία και ΕΓΚΛΗΜΑ. Εγκλημα που έχει δολοφόνο. Λέγεται καπιταλισμός και δική του είναι όλη η αγριότητα, όλη η βαρβαρότητα, όλη η κτηνωδία. Καπιταλισμός που για να συνεχίζει να υπάρχει, δεν έχει άλλο δρόμο παρά να μας εξοντώσει εμάς και τα παιδιά μας. Ένας κόσμος που οδηγεί δυο παιδιά στην αυτοκτονία είναι ένας αποτυχημένος κόσμος. Ένας σάπιος κόσμος. Ενας κόσμος που το μόνο που του χρειάζεται είναι 17χρονα παιδιά που θα τον γκρεμίσουν συθέμελα. Και αυτό είναι που πρέπει να κάνουν. Τώρα! Σήμερα! Σήμερα που πενθούμε…
Προπαγάνδα… Όχι δεν γίνεται μόνο από μέσα ενημέρωσης…Υπάρχουν κι άλλα μέσα που χρησιμοποιεί , που μάλλον είναι πολύ πιο αποτελεσματικά. Ίσως το μεγάλο της όπλο να είναι ο κινηματογράφος! Μέσα από την 7η τέχνη, η προπαγάνδα πολλές φορές «μεγαλουργεί». Καθεστώτα σκληρά και απάνθρωπα χρησιμοποίησαν τον κινηματογράφο για να περάσουν την προπαγάνδα τους. Οι Γερμανοί ναζί για παράδειγμα. Πως φθάσαμε από τον Γκαίμπελς …στο Χόλιγουντ, το οποίο προφανώς έχει χρησιμοποιηθεί αμέτρητες φορές για να προωθήσει την αμερικανική προπαγάνδα;
Ο Ηλίας Παπαναστασίου, οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμονας πιάνει το νήμα από την αρχή…Πότε ξεκινούν οι επιχειρήσεις προπαγάνδας και πως μέσω του κινηματογράφου και της «ψυχαγωγίας» μας οι εξουσίες μας επιβάλουν πεποιθήσεις για λαούς του κόσμου, στους οποίους …συμπτωματικά επιτίθενται;
Πάνε 34 χρόνια από τον Μάη του 1992, που ο Νίκος Γκάτσος, ένας μεγάλος ποιητής και διανοούμενος, ένας ογκόλιθος του ελληνικού τραγουδιού και όχι μόνο, «έφυγε» από κοντά μας. Αυτά τα 34 χρόνια, όμως, συνεχίζουμε να τον ανακαλύπτουμε και να συνομιλούμε μαζί του, περισσότερο απ' όλα ίσως μέσα από την ποίηση των τραγουδιών του.
Ο Νίκος Γκάτσος γεννήθηκε τον Δεκέμβρη του 1911 στην Ασέα Αρκαδίας, όπου και τέλειωσε το Δημοτικό, μεγαλώνοντας με την μητέρα του, αφού πριν συμπληρώσει τα πέντε του χρόνια έχασε τον πατέρα του, που πέθανε σε ένα πλοίο για την Αμερική και η σορός του πετάχτηκε στα νερά του Ατλαντικού. Το 1923 μεταβαίνει στην Τρίπολη για το Γυμνάσιο και εκεί ανακαλύπτει το θέατρο, τον κινηματογράφο, αλλά και τη λογοτεχνία στο βιβλιοπωλείο της πόλης, ενώ μαθαίνει Αγγλικά και Γαλλικά με μεθόδους αυτοδιδασκαλίας. Το 1930 εγκαθίσταται με την οικογένειά του στην Αθήνα και εγγράφεται στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών χωρίς ποτέ να ολοκληρώσει τη φοίτησή του. Ωστόσο, εκείνη τη δεκαετία κάνει την πρώτη του εμφάνιση στα λογοτεχνικά δρώμενα, γνωρίζεται με τον λογοτέχνη και μελετητή Ανδρέα Καραντώνη και λίγο αργότερα με τον Οδυσσέα Ελύτη, με τον οποίο γίνονται φίλοι, μοιράζονται κοινές λογοτεχνικές απόψεις και «ιδρύουν» ουσιαστικά τα φιλολογικά καφενεία της γενιάς τους, με πιο γνωστό στα τέλη της δεκαετίας το πατάρι του «Λουμίδη».
Η «Αμοργός» και το θέατρο
Την επόμενη δεκαετία ο Γκάτσος καθιερώνεται στα λογοτεχνικά πράγματα, αφού το 1943 εξέδωσε την «Αμοργό», το ποίημα που έμελε να σημαδέψει τη σύγχρονη ελληνική ποίηση, ενώ από το 1945 αρχίζει τις μεταφράσεις θεατρικών έργων, αρχικά του Λόρκα, αφού πρώτα είχε βαλθεί να μάθει μόνος του Ισπανικά, ορμώμενος και συγκλονισμένος από την είδηση της εκτέλεσης του ποιητή το 1936 από τους φασίστες του Φράνκο. Ο Γκάτσος ουσιαστικά είναι αυτός που έκανε γνωστό τον Λόρκα στους Ελληνες και μάλιστα για τη συμβολή του στη διάδοση της ισπανικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα, του απονεμήθηκε αργότερα ο τίτλος του Αντεπιστέλλοντος Μέλους της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Γραμμάτων της Βαρκελώνης (1991). Το 1948 ο Κάρολος Κουν ανεβάζει με πρωτοφανή επιτυχία τον «Ματωμένο γάμο» στη μετάφραση του Γκάτσου, αναθέτοντας τη μουσική στον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος εγκαινιάζει έτσι τη μακρόχρονη συνεργασία του και βαθιά φιλία του με τον Γκάτσο. Παράλληλα, για τον Γκάτσο ανοίγει ένας νέος ορίζοντας στις θεατρικές μεταφράσεις, καθώς η ικανότητά του να χειρίζεται τον λόγο με ακρίβεια, έκανε το Θέατρο Τέχνης, το Εθνικό Θέατρο και το Λαϊκό Θέατρο να του εμπιστευτούν τις μεταφράσεις πολλών θεατρικών έργων που παραμένουν μέχρι και σήμερα «κλασικές».
Αξίζει βέβαια να σταθούμε ξεχωριστά στην «Αμοργό», το ποίημα που τον καθιέρωσε και συμπληρώθηκε, στις επόμενες εκδόσεις της μέσα στη δεκαετία του '40, με τα ποιήματα «Ελεγείο» και «Ο Ιππότης κι ο Θάνατος». Γράφει συγκεκριμένα ο Λίνος Πολίτης στην «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας»: «Ο υπερρεαλισμός, που με τα τελευταία ποιήματα του Ελύτη φαινόταν να έχει ξεπεραστεί, κάνει το 1943 μιαν αργοπορημένη και απροσδόκητη εμφάνιση στο ποίημα ενός λίγο νεώτερου, την "Αμοργό" του Νίκου Γκάτσου. Είναι το μοναδικό του ποίημα, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά ξάφνιασε με το καινούριο που έφερνε και άσκησε αναμφισβήτητη επίδραση στους νεώτερους. (...) Το καινούριο που έφερνε η νέα αυτή απόπειρα, ήταν η αποδέσμευση ενός πλήθους από αναμνήσεις στίχων και εκφράσεων δημοτικού τραγουδιού που ανάβρυζαν τώρα συνδυασμένες με άλλες εμπειρίες σε μια καινούρια δροσιά και παρθενικότητα και με ένα ρυθμό που σε παρέσυρε με την ένταση και τη γνησιότητά του. Σαν να άνοιγαν ρεύματα που οι νέοι ποιητές τα είχαν αποκλείσει και πότιζαν τώρα ευεργετικά τη νέα ποίηση».
Μέσα στα χρόνια της Κατοχής, τότε που «τρέμουν τα βουνά» και «θυμώνουν τα έλατα όταν η νύχτα ροκανάει τις πρόκες των κεραμιδιών να μπουν οι καλικάντζαροι»..., η «Αμοργός» σαλπίζει στίχους και συμβολισμούς Ελλάδας, αφύπνισης, αντίστασης.
«Εδώ στην όχτη την υγρή μόνο ένας δρόμος υπάρχει/
Μόνο ένας δρόμος απατηλός και πρέπει να τον περάσεις/
Πρέπει στο αίμα να βουτηχτείς πριν ο καιρός σε προφτάσει/
Και να διαβείς αντίπερα να ξαναβρείς τους συντρόφους σου/
Ανθη πουλιά ελάφια/
Να βρεις μιαν άλλη θάλασσα μιαν άλλη απαλοσύνη (...) Φτάνει ένα αλέτρι να βρεθεί κι ένα δρεπάνι κοφτερό σ' ένα χαρούμενο χέρι/
Φτάνει ν' ανθίσει μόνο/
Λίγο στάρι για τις γιορτές λίγο κρασί για τη θύμηση λίγο νερό για τη σκόνη»...
Ποίηση στο τραγούδι
Αυτήν την ποίηση ο Γκάτσος την μεταφέρει στο τραγούδι. Και είναι ο πρώτος που το κάνει, αρχής γενομένης το 1948, που γράφει το «Χάρτινο το φεγγαράκι» (κυκλοφορεί σε δίσκο δέκα χρόνια αργότερα). Οπως αναφέρει η σύντροφός του, Αγαθή Δημητρούκα, επίσης στιχουργός και συγγραφέας, ο Γκάτσος «άνοιξε με την ποίησή του τον δρόμο για το ποιητικό τραγούδι στην Ελλάδα», καθώς μέχρι τότε τα τραγούδια που γράφονταν από επώνυμους δημιουργούς, ήταν αισθηματικά και μονοδιάστατα, δεν είχαν ούτε στο ελάχιστο το βάθος των νοημάτων, το εύρος των συμβολισμών ή τον όγκο των εικόνων που χαρακτηρίζουν την ποίηση. Κι αντίστοιχα ο φίλος του Μάνος Χατζιδάκις έλεγε: «Πολλοί συγκαταλέγουν τον Γκάτσο ανάμεσα σε όλους εκείνους που γράφουν στίχους. Ομως αυτός δεν έχει σχέση με τους άλλους. Ο ένας ξεκινάει από την ποίηση, οι άλλοι ξεκινάνε από τους στίχους και προσπαθούν να πλησιάσουν την ποίηση, αλλά παραμένουν στιχουργοί. Ενώ ο Γκάτσος, παρόλο που στιχουργεί για να κάνει ένα τραγούδι, παραμένει πάντα ποιητής. Και στις μεγαλύτερές του στιγμές στο τραγούδι, φτιάχνει αριστουργήματα».
Ο Γκάτσος συνομιλεί και υιοθετεί τον υπερρεαλισμό (ο Ελύτης μάλιστα τον θεωρούσε εξαιρετικά κατατοπισμένο και μυημένο σ' αυτόν) όπως αυτός αναπτύχθηκε από τους Ελληνες ποιητές της εποχής του, δηλαδή αξιοποιώντας το στοιχείο του ονείρου όχι για να δημιουργήσουν παράλληλους κόσμους - καταφύγια για τους ίδιους, αλλά να κάνουν τον υπόλοιπο κόσμο να δει την πραγματικότητα μέσα από τα μάτια τους και, σε ένα επόμενο στάδιο, σύμφωνα με τις υπερρεαλιστικές διακηρύξεις, να αλλάξουν τον κόσμο. Βέβαια, στην υπερρεαλιστική ποίηση εκείνης της εποχής στην Ελλάδα, που προοριζόταν για δημοσίευση και αναγνώριση, δεν μπορούμε εύκολα να βρούμε ευθείες επαναστατικές διακηρύξεις (με εξαίρεση το «Προϊστορία ή καταγωγή» του Εμπειρίκου). Από το 1929 ισχύει το «Ιδιώνυμο», έπειτα έχουμε τη δικτατορία του Μεταξά (1936), τον πόλεμο και τη γερμανική κατοχή που ακολούθησαν, καθώς και την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα στα εμφυλιακά και μετεμφυλιακά χρόνια, όπου κάθε υποψία για δημόσια διάδοση επαναστατικών ιδεών τιμωρούνταν με φυλάκιση και εξορία.
Ετσι είναι το στοιχείο του ονείρου που εμφανίζεται ως συνώνυμο της ελπίδας, ως όχημα του εκάστοτε ποιητικού υποκειμένου προς ένα καλύτερο μέλλον, έναν πιο δίκαιο κόσμο. Σε καμία περίπτωση όμως ο Γκάτσος δεν δημιουργεί ιδεατούς κόσμους. Αντίθετα, ξέρει καλά πόση «δουλειά και χαμαλίκι και βρώμα κι απλυσιά» κυριαρχεί στον κόσμο, πόσα βάσανα έχει η ζωή, μια διαπίστωση που όλο επανέρχεται στους στίχους του. Τραγουδάει, λοιπόν, τα βάσανα του λαού, αλλά και την ελπίδα του, κυνηγώντας πάντα τον ήλιο, το φως.
Συνεργάζεται σταθερά με τον Μάνο Χατζιδάκι, κάνει μεγάλες επιτυχίες και με τον Μίκη Θεοδωράκη, συναντιέται μουσικά επίσης με τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Δήμο Μούτση, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη κ.ά. κάνοντας τραγούδια που αγαπιούνται και βρίσκονται σε όλα τα στόματα, γιατί ο κόσμος, οι ακροατές εντοπίζουν σε αυτά τον εαυτό τους, την ιστορία τους, τους πόνους και τις ελπίδες τους.
Πολλά από τα τραγούδια του κόβονται ή αλλάζονται από τη λογοκρισία. Π.χ. το «Πάει ο καιρός» απαγορεύτηκε από τη χούντα και κυκλοφόρησε με άλλους στίχους το 1971, ή ακόμα πιο χαρακτηριστικά το «Στο Λαύριο γίνεται χορός» κυκλοφόρησε αρχικά με τροποποιημένους στίχους το 1965, απαγορεύτηκε από τη χούντα και κυκλοφόρησε αργότερα με τους αρχικούς του στίχους. Λέγεται μάλιστα ότι αυτό το τραγούδι γράφτηκε στο κτίριο «Ευτέρπη» στο Λαύριο, που τις δεκαετίες του '50 και του '60 χρησιμοποιούνταν για χορούς και συναυλίες, νωρίτερα όμως, για τρία χρόνια από το 1947 στεγάστηκε εκεί στρατοδικείο, όπου δικάζονταν εκατοντάδες κομμουνιστές και στέλνονταν στη Μακρόνησο, στοιχείο όπου προφανώς παραπέμπει ο Γκάτσος με τους αρχικούς του στίχους: «Ψυχή στο βράχο καρφωμένη με εφτά καρφιά μπόρα σκληρή σε περιμένει και μια συννεφιά»...
Μετά την πτώση της χούντας, ο πολιτικός λόγος του Γκάτσου δεν είναι πια σπάνιος ή συγκαλυμμένος, αλλά παίρνει όλο και περισσότερο θέση με τη μεριά αυτών που θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο. Ορόσημο είναι ο δίσκος «Νυν και Αεί», σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου, λίγο αργότερα η «Αθανασία» του Μάνου Χατζιδάκι κ.ά. Εξάλλου, τα πρώτα χρόνια μετά την πτώση της χούντας κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα οι περισσότεροι δίσκοι με πολιτικό τραγούδι, καθώς ο πολιτικός στίχος πλέον είναι έως και «επιβεβλημένος» από το κοινό της εποχής και κατ' επέκταση από τις δισκογραφικές εταιρείες που πιάνουν το κλίμα. Οντας σε ώριμη ηλικία, ο Γκάτσος μιλάει πλέον ελεύθερα και εκφράζει την ιδεολογική του συμπόρευση με τους ανθρώπους που όλα τα προηγούμενα χρόνια αγωνίστηκαν για να αλλάξουν τον κόσμο. Ταυτόχρονα παίρνει θέση σε σύγχρονά του θέματα και προβλήματα της εποχής του (π.χ. «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης», «Τρεις Αμερικάνοι» κ.ά.). Μιλάει στους αδύναμους, στους εκμεταλλευόμενους, αυτούς που έβαλαν «την έγνοια προσκεφάλι» καλώντας τους «πάνω στου κόσμου την πληγή ήρθ' ο καιρός ήρθ' ο καιρός να ξαναχτίσετε τη γη».
Ιστορικά, αποτίει φόρο τιμής στους αγωνιστές και τους εκτελεσμένους της Αντίστασης, μιλάει για τη γερμανική κατοχή, τους εξόριστους κ.λπ. Η Κοκκινιά, η Καισαριανή κ.ά. χαρακτηριστικά τοπωνύμια των ναζιστικών εκτελέσεων και μαρτυρικοί τόποι, εμφανίζονται στους στίχους του ως τόποι συλλογικής μνήμης και χρησιμοποιούνται ως σύμβολα κάθε πράξης αντίστασης που κατέληξε σε θυσία. Θυσία που καρπίζει για το μέλλον...
«Εμείς που μείναμε στο χώμα το σκληρό για τους νεκρούς θ' ανάψουμε λιβάνι (...) στη μνήμη τους θα στήσουμε χορό (...) θα βγούμε μια βραδιά στην ερημιά να σπείρουμε χορτάρι (...) θα κάνουμε τη γη προσκυνητάρι και κούνια για τ' αγέννητα παιδιά». Και όπως ξεκαθαρίζει, αυτό το μέλλον δεν θα έρθει με υποσχέσεις ότι «θα αλλάξουν οι καιροί», αλλά με συθέμελη σύγκρουση, γιατί «με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί»...
Είμαστε μάρτυρες μιας εκστρατείας gaslighting και εκφοβισμού της κοινής γνώμης που με όπλο τις δημοσκοπήσεις έχει ως στόχο να μας πείσει ότι «ο γάϊδαρος πετάει».
Βίβιαν Ευθυμιοπούλου
Δεν πρόκειται να επιχειρηματολογήσω πάνω στο αν και πόσο πολύτιμο εργαλείο είναι οι κάθε είδους έρευνες κοινής γνώμης είτε θες να πουλήσεις περισσότερα πακέτα τσίχλες είτε να κερδίσεις τις εκλογές. Από ένα σημείο και μετά η συζήτηση αυτή είναι υποτιμητική για τη νοημοσύνη των αναγνωστών. Παρ’όλα αυτά όμως, το περασμένο Σάββατο 9 Μαΐου, διάβασα, έκπληκτη, στο ρεπορτάζ του Δημήτρη Κουκλουμπέρη στην Εφημερίδα των Συντακτών (Δημοσκοπήσεις: Εργαλεία ή μέσα χειραγώγησης;) την άποψη του ΣΕΔΕΑ (Σύλλογος Εταιριών Δημοσκόπησης και Ερευνας Αγοράς) ότι δεν είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη η επιρροή των δημοσκοπήσεων στην κοινή γνώμη. Αλήθεια τώρα; Στην Πολιτική Επιστήμη, ίσως να μην υπάρχει κάτι που να έχει τεκμηριωθεί καλύτερα από την επιρροή των πολιτικών δημοσκοπήσεων στην εκλογική συμπεριφορά και κατ’επέκταση στο εκλογικό αποτέλεσμα. Ειλικρινά, δεν ξέρω τι πρωτοαναφερω από τον όγκο της σχετικής έρευνας για το θέμα. Από τη δεκαετία του 1970 ακόμα η θρυλική Elisabeth Noelle-Neumann που διετέλεσε μέχρι και πρόεδρος του «World Association for Public Opinion Research», διατύπωσε την κλασική, πλέον, θεωρία του Spiral of Silence, του «Σπιράλ της Σιωπής» που θέλει τα άτομα μιας κοινωνίας να σιωπούν και να αυτολογοκρίνονται, όταν διαπιστώσουν και μέσα από τις δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται ότι οι απόψεις τους είναι μειοψηφικές. Μάλιστα, η θεωρία της Newmann επικαιροποιήθηκε φέτος το Φεβρουάριο του 2026 με μελέτη που δείχνει το ρόλο που έχουν τα σόσιαλ μίντια στο να επιτείνουν το φαινόμενο. Τι άλλο να αναφέρω; Το «Bandwagon Effect»; Το «Underdog Effect»; Όλοι αυτοί είναι γνωστοί σε όλους όροι που περιγράφουν εκλογικές συμπεριφορές που διαμορφώνουν οι δημοσκοπήσεις. Χρειάζεται, άραγε, να αναφέρω ότι οι δημοσκοπήσεις, πολύ συχνά, οδηγούν μέρος του εκλογικού σώματος να ψηφίζει «στρατηγικά»; Και εδώ να κάνω μία πρόβλεψη: στις επόμενες εκλογές, όποτε κι αν αυτές γίνουν, κάποιοι θα αποφασίσουν ποιο από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα θα ψηφίσουν μόλις οι δημοσκοπήσεις δείξουν, ποιο από αυτά μπορεί να καταλάβει τη δεύτερη θέση ώστε η ψήφος τους να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Φυσικά και οι πολιτικές έρευνες επηρεάζουν τις στάσεις της κοινής γνώμης, γι αυτό κι αυτό που ζούμε τελευταία, με την περίσσεια δημοσκοπήσεων τις οποίες σχολιάζουν «ανεξάρτητοι αναλυτές» για να λιβανίζουν νυχθημερόν την κυβέρνηση, είναι βαθιά προβληματικό και πλήττει ευθέως τη δημοκρατία. Και εύγε στον π.βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Θανάση Γκλαβίνα που δεν δίστασε να στριμώξει στην τηλεόραση, ζωντανά, τον κάποτε έγκριτο (και χαριτωμένο άνθρωπο) Ανδρέα Δρυμιώτη που για κάποιο πραγματικά ακατανόητο λόγο κατεδαφίζει μια λαμπρή καριέρα ετών υιοθετώντας ένα «κόντρα ρόλο» για ερευνητή. Δεν ξέρω ποιος στο κυβερνητικό στρατόπεδο είχε την ιδέα (αν και έχω κάποιες υποψίες για το ποιος είναι τόσο θεωρητικά επαρκής για να το έχει συμβουλεύσει…) αλλά ως προπαγανδιστικός μηχανισμός της κυβέρνησης λειτουργεί άψογα! Καταρχάς, όσοι βλέπουν την αποτυχία της κυβέρνησης στη διαχείριση της καθημερινότητας και τους τρίβουν στα μούτρα τις δημοσκοπήσεις με έμφαση στην πρόθεση ψήφου (ένας δείκτης που δίνει ελάχιστες πραγματικές πληροφορίες αν δεν έχουν προκηρυχθεί εκλογές), λουφάζουν κι αν έχουν ψηφίσει Νέα Δημοκρατία μπορεί να λουφάζουν και από ντροπή και να μην μιλούν, να μην σχολιάζουν την κυβέρνηση αρνητικά στα κανάλια τους στα σόσιαλ μίντια ή τις παρέες τους από φόβο ότι κάποιος θα επικαλεστεί τον τάδε ή τον δείνα «γκούρου των δημοσκοπήσεων» για να τους αποστομώσει. Την κατάσταση την περιέγραψε με μεγάλη ακρίβεια στο ρεπορτάζ του Δημήτρη Κουκλουμπέρη στην ΕφΣυν ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, αναπληρωτής καθηγητής με ειδίκευση σε θέματα Πολιτικής Συμπεριφοράς και Μεθοδολογίας Πολιτικής Ερευνας στο ΠΑΜΑΚ, ένας πολύ σοβαρός επιστήμονας στον οποίο έχουμε μεγάλη εμπιστοσύνη υπογραμμίζοντας ότι οι δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα καταλαμβάνουν ένα δυσανάλογα μεγάλο κομμάτι της δημόσιας συζήτησης για την πολιτική. Δεν παρέλειψε ακόμα να επισημάνει ότι «κόμματα που δεν έχουν παρουσιαστεί επισήμως καταλαμβάνουν θέση στη λίστα της πρόθεσης ψήφου, εκτιμήσεις εκλογικής επιρροής των οποίων η μεθοδολογία καλύπτεται από μυστήριο φιγουράρουν ως η απόλυτη αλήθεια, εύρη στατιστικών σφαλμάτων που καθιστούν αβέβαιη ακόμα και την κατάταξη των κομμάτων παραλείπονται». Πολύ ευγενικά το θέτει! Είμαστε μάρτυρες μιας εκστρατείας gaslighting της κοινής γνώμης που έχει ως στόχο να μας πείσει ότι «ο γάϊδαρος πετάει». Ναι. Είναι και αυτό υπόθεση της ποιότητα της δημοκρατίας στη χώρα μας μαζί με τη διαφθορά, τα σκάνδαλα που μένουν χωρίς διερεύνηση με αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης, το εύλογο έλλειμμα εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς που οδηγεί σε μια ουσιαστική αμφισβήτηση του πολιτεύματος και την άνοδο των δυνάμεων του αντισυστημισμού. Τι μπορούμε να κάνουμε γι αυτό; Καταρχάς, οι σχολιαστές και αρθρογράφοι οφείλουν να σηκώνουν το δάχτυλο και να δείχνουν την οργανωμένη εκστρατεία χειραγώγησης της κοινής γνώμης μέσω των ερευνών κοινής γνώμης αλλά και οι πολίτες έχουν ευθύνη και τώρα δεν αναφέρομαι στην αγρίως κακοποιημένη από τον Κυριάκο Μητσοτάκη έννοια της ατομικής ευθύνης. Γιατί στο τέλος της ημέρας ο καθένας από εμάς μπορεί να κρίνει μόνος του όσα ζούμε σήμερα: στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στις κακές υπηρεσίες Υγείας και Παιδείας, στην ταλαιπωρία που συνεχίζει να υφίσταται από την ψηφιακή, πλέον, γραφειοκρατία, στην αφόρητη καθημερινότητα. Καμία δημοσκόπηση δεν μπορεί να σου επιβάλλει πως θα αποτιμάς τον τρόπο που βιώνεις την πραγματικότητα αν δεν της το επιτρέψεις.
Σχεδιασμένη διάλυση της ελληνικής κτηνοτροφίας και έλεγχος της τροφής
από Νίκος Ταυρής
Είναι πλέον εύλογο το ερώτημα που θέτουν οι ίδιοι οι παραγωγοί, ως κραυγή υπαρξιακής αγωνίας: «Θέλουμε αγροκτηνοτροφική παραγωγή;». Από τη μία πλευρά η απαξίωση του πρωτογενούς τομέα, η σχεδιασμένη ασφυξία ειδικά της κτηνοτροφίας (που αυτές τις μέρες ζει ένα ακόμη επεισόδιο του δράματος στη Λέσβο), και από την άλλη συμφωνίες εμπορίου όπως αυτή με τις χώρες Mercosur, που εξάγουν στην Ευρώπη χαμηλής ποιότητας «φθηνά» τρόφιμα. Όχι άδικα, οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι και οι αγρότες μιλούν για βίαιη υποκατάστασή τους από τους εισαγωγείς, τους μεσάζοντες και τους εμπόρους, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου προς όλη την κοινωνία για το μέλλον της υπαίθρου και τον έλεγχο της τροφής. Πίσω από τις εύκολες διακηρύξεις περί «πράσινης ανάπτυξης», «ελεύθερου εμπορίου» και «εκσυγχρονισμού» διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο, όπου ο μικρός παραγωγός δεν χωρά στα σχέδια των ελίτ. Η κτηνοτροφία μετατρέπεται σταδιακά από παραγωγική δραστηριότητα σε οικονομικά μη βιώσιμο επάγγελμα, και η ελληνική ύπαιθρος οδηγείται σε ερημοποίηση – με τις συνέπειες να μην είναι στενά οικονομικές αλλά, επιπλέον, βαθιά κοινωνικές και εθνικές.
Η εξόντωση του κτηνοτρόφου Θα θυμάστε πριν μερικούς μήνες τον ηλικιωμένο κτηνοτρόφο να κλαίει ενώ οι αρμόδιες αρχές οδηγούσαν το κοπάδι του στη σφαγή. Στα ψιλά πέρασαν και οι ειδήσεις για αυτοκτονία κτηνοτρόφου την ίδια πάνω-κάτω περίοδο. Στα μπλόκα του περασμένου χειμώνα αγρότες και κτηνοτρόφοι κατέστησαν σαφές ότι οδηγούνται σε σχεδιασμένη εξόντωση. Τα τελευταία χρόνια το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί σε πρωτοφανή επίπεδα. Η ενεργειακή κρίση, η αύξηση των ζωοτροφών, το πετρέλαιο, το ηλεκτρικό ρεύμα και τα μεταφορικά έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο ο μικρός και μεσαίος κτηνοτρόφος αδυνατεί να επιβιώσει. Σύμφωνα με στοιχεία αγροτικών οργανώσεων, οι ζωοτροφές σε αρκετές περιπτώσεις αυξήθηκαν πάνω από 50%, ενώ το συνολικό ενεργειακό κόστος μετά το 2021 συμπαρέσυρε κάθε κρίκο της παραγωγικής αλυσίδας. Και ενώ ο παραγωγός πληρώνει ακριβότερα για να παράξει, συχνά πουλά κάτω από το πραγματικό κόστος. Η ψαλίδα ανάμεσα στην τιμή παραγωγού και στην τελική τιμή στο ράφι διευρύνεται διαρκώς, με τον κτηνοτρόφο να φτωχοποιείται και τον καταναλωτή να πληρώνει ολοένα ακριβότερα τρόφιμα. Το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας απορροφάται από εισαγωγικά κυκλώματα, αλυσίδες λιανεμπορίου και μεσάζοντες. Μέσα σε αυτήν την ήδη ασφυκτική κατάσταση, ήρθαν να προστεθούν οι μαζικές θανατώσεις κοπαδιών λόγω ζωονόσων και υγειονομικών πρωτοκόλλων. Τώρα στη Λέσβο, λίγο πριν στη Βόρεια Ελλάδα, με την κυβέρνηση να αρνείται να ακούσει τις εισηγήσεις για εμβολιασμό, επιδιώκοντας έτσι να συγκαλύψει τη «δημιουργική στατιστική» του ΟΠΕΚΕΠΕ και των κοπαδιών-φάντασμα. Οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι καταγγέλλουν πως την ώρα που χιλιάδες ζώα θανατώνονται και μικρές μονάδες αφανίζονται, τεράστια ποσά κατευθύνονταν σε εικονικές δηλώσεις, σε «μαϊμού» βοσκοτόπια και σε παρασιτικά κυκλώματα. Για πολλούς στην ύπαιθρο, η καταστροφή του ζωικού κεφαλαίου και η εγκατάλειψη της παραγωγής δεν αποτελούν απλώς αποτέλεσμα ανικανότητας, αλλά μέρος μιας συνολικής διαδικασίας εκκαθάρισης του μικρού παραγωγού.
H Mercosur και η διατροφική εξάρτηση Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έρχεται να προστεθεί και η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης-Mercosur, η οποία προβλέπει σημαντική διεύρυνση των εισαγωγών αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων από χώρες της Λατινικής Αμερικής όπως η Βραζιλία και η Αργεντινή. Η συμφωνία παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως εργαλείο ανάπτυξης και μείωσης των τιμών. Όμως για τους Ευρωπαίους αγρότες και κτηνοτρόφους συνιστά μια ευθεία απειλή. Ο Ευρωπαίος παραγωγός λειτουργεί μέσα σε ένα εξαιρετικά αυστηρό και ακριβό πλαίσιο κανόνων, περιβαλλοντικών περιορισμών, ενεργειακού κόστους, πιστοποιήσεων και ελέγχων. Αλλά τώρα καλείται να ανταγωνιστεί προϊόντα που παράγονται με πολύ χαμηλότερο κόστος και συχνά με διαφορετικά πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας… Εύλογα, ευρωπαϊκές ενώσεις αγροτοκτηνοτρόφων διακρίνουν πίσω από τη συμφωνία αυτή τον κίνδυνο εκτοπισμού των τοπικά παραγόμενων προϊόντων προς όφελος των μεγαλεμπόρων. Τις ίδιες ανησυχίες εκδηλώνουν και κυβερνήσεις χωρών με μεγάλη αγροτική βάση, όπως η Πολωνία και η Γαλλία, που έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για την συμφωνία. Και όμως αυτή, ως επιλογή της Γερμανίας και των ελίτ της Ε.Ε., όχι απλά προχωρά παρόλο που δεν έχει αποσπάσει την απαιτούμενη τελική έγκριση, αλλά ήδη εφαρμόζεται και αφήνει το αποτύπωμά της. Η ελληνική κυβέρνηση από την πλευρά της σιωπά, και μιλά για ευκαιρίες για τις ελληνικές εξαγωγές, πουλώντας καθρεφτάκια σε ιθαγενείς. Και όμως, είναι βέβαιο: μια χώρα που χάνει την παραγωγική της βάση, χάνει σταδιακά και την ανεξαρτησία της. Και όταν η τροφή, η γη, το νερό και η ενέργεια συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων υπερεθνικών οικονομικών κέντρων, τότε ο έλεγχος της αγοράς μετατρέπεται αναπόφευκτα σε έλεγχο της ίδιας της κοινωνίας.
Η Mercosur είναι ήδη εδώ Ησυμφωνία Ε.Ε.-Mercosur, μία από τις μεγαλύτερες γεωοικονομικές συμφωνίες των τελευταίων δεκαετιών, προχωρά ήδη στην πράξη, πριν ακόμη ολοκληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες έγκρισης από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η συμφωνία, που αφορά τις χώρες της Λατινικής Αμερικής –Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη– δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό σχέδιο. Είναι ήδη εδώ και αρχίζει να αποτυπώνεται στις αγορές, στις εισαγωγές τροφίμων και στις πιέσεις που δέχεται ο ευρωπαϊκός πρωτογενής τομέας. Η συμφωνία παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως μια «ιστορική εμπορική ευκαιρία» που θα δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, καλύπτοντας περισσότερους από 700 εκατομμύρια πολίτες. Στην πράξη η Γερμανική Βιομηχανία αποκτά πρόσβαση σε μια μεγάλη αγορά (ανταγωνιζόμενη τις ΗΠΑ και την Κίνα), και σε αντάλλαγμα ανοίγει την πόρτα όλης της Ε.Ε. (προς όφελος και των μεγάλων εμπορικών ομίλων) για μια σειρά αγροκτηνοτροφικά προϊόντα από τη Λατινική Αμερική. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχεται ότι η συμφωνία προβλέπει μεγάλες ποσοστώσεις εισαγωγών. Ενδεικτικά, προβλέπονται:
Έως 99.000 τόνοι βοδινού κρέατος με μειωμένους δασμούς,
Περίπου 180.000 τόνοι πουλερικών,
Μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, αιθανόλης και αγροτικών προϊόντων,
Καθώς και διευρυμένη πρόσβαση προϊόντων της Νότιας Αμερικής στην ευρωπαϊκή αγορά.
Όμως, όπως καταγγέλλουν ευρωπαίοι αγρότες, ήδη από τις πρώτες μέρες της «πρόωρης» εφαρμογής της συμφωνίας, παρατηρείται μια ασυνήθιστη αύξηση των εισαγωγών – που, αν συνεχιστεί με τους ίδιους ρυθμούς, θα καλύψει τις ετήσιες ποσοστώσεις μέσα σε λίγους μόλις μήνες. Αγροτικές οργανώσεις σε Γαλλία, Πολωνία και άλλες χώρες προειδοποιούν ότι στην πράξη δημιουργούνται τετελεσμένα, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η πλήρης θεσμική κύρωση της συμφωνίας από όλα τα κράτη-μέλη και τα κοινοβούλια. Η ευρωπαϊκή ελίτ έχει δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ενώ για την παραγωγή εντός Ε.Ε. εφαρμόζει αυστηρά πρωτόκολλα, περιβαλλοντικούς περιορισμούς, πιστοποιήσεις, υγειονομικούς κανόνες και ένα ασφυκτικό πλαίσιο ελέγχων που αυξάνει δραματικά το κόστος παραγωγής για τον Ευρωπαίο αγρότη και κτηνοτρόφο, οι έλεγχοι για τις εισαγωγές είναι συχνά ελλιπείς και σε μεγάλο βαθμό «τυπικοί». Παρότι η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι συνεχίζουν να ισχύουν τα ευρωπαϊκά SPS standards και οι συνοριακοί έλεγχοι, στην πράξη το σύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις πιστοποιήσεις και στους μηχανισμούς ελέγχου των ίδιων των χωρών εξαγωγής.
Με δεδομένα τα παραπάνω, δεν θα πρέπει να θεωρούνται τυχαίες οι πρόσφατες καταγγελίες εργαζομένων στις δημόσιες κτηνιατρικές υπηρεσίες, σύμφωνα με τις οποίες μεγάλο μέρος των εισαγωγών πουλερικών από τη Βραζιλία, που έφτασαν στα πλαίσια της συμφωνίας στην χώρα μας, ελέγχθηκε και βρέθηκε μολυσμένο από σαλμονέλα – ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την ανησυχία γύρω από το κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί ελέγχου μπορούν πραγματικά να διασφαλίσουν την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων που εισάγονται μαζικά στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ποιος έλεγχοι την τροφή και τους πόρους;
Η κρίση της αγροκτηνοτροφικής παραγωγής δεν είναι στενά οικονομική. Είναι κατ’ εξοχήν κρίση εθνικής κυριαρχίας και κοινωνικής συνοχής. Όταν ο μικρός παραγωγός δεν μπορεί να επιβιώσει, όταν τα χωριά αδειάζουν και όταν η χώρα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από εισαγωγές, τότε η τροφή μετατρέπεται σε αντικείμενο ελέγχου από τις αγορές, και κάθε συζήτηση για διατροφική ασφάλεια και κυριαρχία καθίσταται περιττή.
Αποτέλεσμα, τεράστιες εκτάσεις γης αλλάζουν χρήση, ενώ οι πόροι (ενέργεια, νερό κ.ά.) γίνονται φιλέτα προς αξιοποίηση για τα αρπακτικά συμφέροντα. Παραγωγικές περιοχές μετατρέπονται σε ενεργειακά πεδία, σε φωτοβολταϊκά πάρκα και επενδυτικές ζώνες, ενώ η συγκέντρωση γης και παραγωγής σε λίγους ομίλους αυξάνεται συνεχώς. Η ύπαιθρος χάνει με ταχύτατους ρυθμούς τον παραγωγικό της χαρακτήρα και μετατρέπεται είτε σε χώρο ενεργειακής αξιοποίησης είτε σε πεδίο επενδυτικής εκμετάλλευσης.Το αποτέλεσμα είναι μια αργή αλλά σταθερή αποσύνδεση της κοινωνίας από την ίδια της την τροφή. Ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος παύουν να είναι ο πυρήνας της διατροφικής ασφάλειας της χώρας, και αντικαθίστανται από αλυσίδες εισαγωγών, πολυεθνικά εμπορικά σχήματα και διεθνείς αγορές τροφίμων. Στο βάθος φαίνεται και το ζήτημα των κοινωνικών ανισοτήτων, όπου για τους πολλούς η τροφή θα είναι όλο και περισσότερο συνθετικά υποκατάστατα, και η πρόσβαση σε ποιοτικά τρόφιμα θα είναι προνόμιο λίγων.
Γίνεται φανερό λοιπόν ότι το πραγματικό ερώτημα που έχουμε μπροστά μας δεν είναι μόνο αν θα ακριβύνει το γάλα, το κρέας ή το ψωμί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει τη δυνατότητα να παράγει τη δική της τροφή και να διατηρεί ζωντανή την ύπαιθρό της. Η γεωργία και η κτηνοτροφία αποτελούν πυλώνα κοινωνικής συνοχής, πολιτισμικής συνέχειας, πληθυσμιακής επιβίωσης και εθνικής ασφάλειας. Μια χώρα που χάνει την παραγωγική της βάση χάνει σταδιακά και την ανεξαρτησία της.
Από την 1η Μαΐου τέθηκε σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο fast-track εξώσεων, που επιταχύνει δραματικά τη διαδικασία εκδίωξης ενοικιαστ(ρι)ών από την κατοικία τους. Η ΠΟΜΙΔΑ ισχυρίζεται ότι οι ενοικιαστές/ριες θα έχουμε έξι μήνες για να βρούμε άλλο σπίτι «χωρίς κόστος». Πρόκειται για άλλη μία πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας. Με το νέο καθεστώς, οι εκμισθωτές θα μπορούν να στέλνουν εξώδικο και, τρεις μήνες μετά την αποστολή του, να απευθύνονται σε δικηγόρο, πληρώνοντας 300 ευρώ, ώστε να εκδοθεί απόφαση απόδοσης μισθίου μέσα σε μόλις 20 ημέρες. Αν διαταχθεί απόδοση μισθίου λόγω μη καταβολής ενοικιου, ο ενοικιαστής μπορεί να βρεθεί εκτός σπιτιού σε 15 ημέρες. Αν διαταχθεί απόδοση μισθίου λόγω λήξης του συμβολαίου, η προθεσμία φτάνει στους δύο μήνες. Οι ενοικιαστ(ρι)ες έχουμε δικαίωμα να καταθέσουμε αίτηση ανακοπής της απόδοσης μισθίου μέσα σε 15 ημέρες από τη στιγμή που θα λάβουμε την απόφαση. Ωστόσο, το πλαίσιο παραμένει απολύτως θολό ως προς το τι θεωρείται «βάσιμος λόγος» για να μπορέσουμε να παραμείνουμε στο σπίτι μας. Είναι «βάσιμος λόγος» το κινητικό πρόβλημα ενός ανθρώπου που έχει προσαρμόσει το σπίτι στις ανάγκες του; Είναι «εύλογη αιτία» μια οικογένεια με δύο παιδιά που θα αναγκαστεί να αλλάξει γειτονιά, κοινωνικό δίκτυο, σχολείο στα παιδιά; Αυτό θα το κρίνει ένας δικηγόρος; Η διαταγή απόδοσης μισθίου δεν θα εκδίδεται πλέον από δικαστή αλλά από δικηγόρο. Πρόκειται για ιδιωτικοποίηση της δικαστικής διαδικασίας, που αφαιρεί ακόμα και τις ελάχιστες θεσμικές εγγυήσεις των ενοικιαστ(ρι)ών. Ο εκμισθωτής θα μπορεί, μετά την αποστολή εξωδίκου, να κινεί διαδικασία έξωσης χωρίς δικαστικό έλεγχο, απλώς πληρώνοντας για να εκδοθεί η διαταγή που τον συμφέρει. Ήδη μέλη μας έχουν λάβει εξώδικα ακόμη και έναν χρόνο πριν από τη λήξη του συμβολαίου τους, καθώς οι εκμισθωτές επιχειρούν να επισπεύσουν τη διαδικασία, ξεπερνώντας το τρίμηνο που προβλέπεται μετά την αποστολή του εξωδίκου. Επιπλέον, ο εκμισθωτής θα καταβάλλει περίπου 300 ευρώ για τη διαδικασία μέσω του δικηγόρου που εκδίδει τη διαταγή απόδοσης μισθίου, και γι’ αυτό επιχειρούν να παρουσιάσουν τη διαδικασία ως «χωρίς κόστος» για τον ενοικιαστή. Αν όμως η υπόθεση τελεσιδικήσει εις βάρος μας, ο εκμισθωτής δικαιούται να απαιτήσει να αποζημιωθεί για το σύνολο της δικαστικής του δαπάνης από τον ενοικιαστή, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο ανθρώπους που ήδη βρίσκονται υπό ασφυκτική οικονομική πίεση. Ο πραγματικός στόχος του νέου πλαισίου είναι να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το ήδη ισχυρό μέρος της σχέσης, δηλαδή τους εκμισθωτές, και να καταστήσει τα συμβόλαια πιο ευέλικτα προς όφελός τους. Οι εκμισθωτές θα μπορούν να πιέζουν ακόμη πιο εύκολα για αυξήσεις ενοικίων και, αν οι ενοικιάστριες δεν τις αποδεχόμαστε, να χρησιμοποιούν την απειλή της άμεσης έξωσης ως μέσο εκβιασμού, μέσα σε μια στεγαστική ζούγκλα, όπου η αναζήτηση νέου σπιτιού έχει καταντήσει πραγματικός Γολγοθάς Την ίδια στιγμή, η ΠΟΜΙΔΑ, η κυβέρνηση και τα κυρίαρχα ΜΜΕ αναπαράγουν το αφήγημα του «στρατηγικού κακοπληρωτή» και του «ζημιάρη ενοικιαστή», στοχοποιώντας συνολικά τους ανθρώπους που ζουν στο ενοίκιο. Όμως τα ίδια τα στοιχεία της ΑΑΔΕ δείχνουν ότι μόλις το 0,1% των ενοικιαστών εμφανίζονται να μην πληρώνουν ενοίκιο, σε μια χώρα όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην Ε.Ε. Παράλληλα, προχωρά και η δημιουργία του λεγόμενου «Μητρώου Φερεγγυότητας», ενός πραγματικού «Τειρεσία ενοικιαστών», μέσω του οποίου οι εκμισθωτές θα μπορούν να αξιολογούν υποψήφιους ενοικιαστές με βάση χρέη, οικονομικές δυσκολίες και προσωπικά οικονομικά δεδομένα. Η στέγη μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε πεδίο οικονομικής επιτήρησης και αποκλεισμού. Για τον λόγο αυτό έχουμε ήδη στείλει επιστολή στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Το νέο πλαίσιο αποτελεί ξεκάθαρο δώρο στους εκμισθωτές και στα επενδυτικά συμφέροντα της αγοράς ακινήτων. Δίνει υπερεξουσίες σε όσους εκμεταλλεύονται την ανάγκη για κατοικία, την ώρα που τα ενοίκια εκτοξεύονται. Χαλαρώνει ακόμη περισσότερο τις ήδη ελάχιστες προστασίες των ενοικιαστών, ώστε οι εκμισθωτές να μπορούν να αυξάνουν τα ενοίκια γρηγορότερα και χωρίς περιορισμούς. Η πλειοψηφία των ανθρώπων που ζούμε στο ενοίκιο δεν πρόκειται να αποκτήσει δική της κατοικία. Γι’ αυτό η οργάνωση και η συλλογική διεκδίκηση είναι πλέον αναγκαία. Καλούμε κάθε ενοικιαστή και κάθε ενοικιάστρια να οργανωθεί, να μη μείνει μόνος/η απέναντι στις εξώσεις, την αισχροκέρδεια και τη μετατροπή της κατοικίας σε εμπόρευμα. Ως σωματείο θα σταθούμε δίπλα σε κάθε άνθρωπο που απειλείται με έξωση, θα βοηθήσουμε τους ενοικιαστές να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και να συντάξουν τεκμηριωμένα αιτήματα ανακοπής της απόδοσης μισθίου. Αλληλοβοήθεια, οργάνωση, συλλογικός αγώνας για το δικαίωμα στη στέγη.
Έφυγε νωρίς από την κακιά αρρώστια, μη ρωτάτε περισσότερα.
Η μαμά, πάλι, συμπλήρωσε σχεδόν μισό αιώνα σε ένα διαμέρισμα γίγας, μεζονέτα επαρχιακού τύπου πριν τις μεζονέτες αθηναϊκού τύπου.
Αχρείαστη η μία, αχρείαστη και η άλλη.
Αλλά πως να πεις σε ανθρώπους που μεγάλωσαν επτά νομά σ’ ένα δωμά και σε παράγκες τσίγκινες, ότι ένα σπίτι παραείναι μεγάλο;
Ιδίως όταν έχουν ορφανέψει, πριν καν αγγίξουν τις εφηβείες τους…
Άσε που το πρώτο μας σπιτάκι το προσφυγικό, το σπιτάκι που χτίστηκε δωμάτιο το δωμάτιο, δεν ήταν και πολύ λειτουργικό.
Έως ντιπ λειτουργικό, με μπάνιο “εξωτερικό”, μιλάμε τώρα σκέτο μαρτύριο εκείνα τα πέντε μέτρα που έπρεπε να διασχίσεις από τη μία πόρτα στην άλλη με το χιονόνερο να πίπτει ράιτ θρου.
Άσε και τη θέρμανση με σόμπες πετρελαίου, άλλη κόμπλα από εκεί με τα βαμπάκια και τα οινοπνεύματα και πρόσεχε παιδί μου μη λαμπαδιάσεις.
Όσο για χώρο πριβέ δεν το συζητώ καν. Όλο πέφταμε μούρη με μούρη και σε κάποιες περιπτώσεις ούτε να στρίψεις δεν μπορούσες χωρίς μια κάποια προσπάθεια.
Οπότε τέρμα τα δίφραγκα, τέρμα και οι ταλαιπωρίες, το καινούριο σπίτι έπρεπε να είναι στα μέτρα του Έντερπραϊζ…
Πλάκα είχε για να το ζεις, δε λέω.
Καθόλου πλάκα, όμως, για να το αδειάσεις.
Το αναβάλλω τρία χρόνια τώρα, με διάφορες προφάσεις “δημοσιογραφικού τύπου”, απ’ αυτές που χρησιμοποιεί το συνάφι για να πείσει θεατές, ακροατές και αναγνώστες.
Θα γίνει το δείνα, θα παίξει το τάδε, θα τρέξουν το άλλο και το παράλλο.
Φούμαρα όλα, παραμυθάκια, στο τέλος αθροίζεις τους λογαριασμούς και τα έξοδα και τις κάθε είδους μικροεπισκευές και σκέφτεσαι ότι αν συνεχίσεις να κωλοκάθεσαι πάνω στις αναμνήσεις θα χάσεις και τα λίγα που έχεις.
Πάμε λοιπόν να το αδειάσουμε, να “δείξει” που λένε και οι μεσίτες, μπας και βρεθεί κάνας άνθρωπος να το φορτωθεί, να ξεμπερδεύουμε εγώ κι ο αδερφός μου.
Αν βρεθεί, τέλος πάντων…
Ως εκ τούτου, ανέβα κατέβα Τρίκαλα κάθε τρεις και λίγο, αυτό το έπιπλο θα το πάρει ο κολλητός, το άλλο η ανηψιά, το τρίτο μήπως το φέρω Αθήνα, πάλι περισσεύουν μερικά, τι δγιάλο να κάνω, να τα βγάλω στον ακάλυπτο σαν τον Κούρκουλο στην ταινία και να τα κάψω;
Χώρια τα μικροπράγματα.
Τασάκια, μπιμπελό, κεντήματα, σουπλά και σουβέρ, τσιβρέδες, ως και ένα σαλονάκι πορσελάνης μινιατούρα που είχα φέρει το ’82 από Γαλλία, όταν πήγαμε με το Γιάννη στο φεστιβάλ της Αβινιόν.
Ο Γιάννης επέμενε να επενδύσουμε σε πιοτί, εγώ ήθελα να κάνω ένα όμορφο δώρο στη μαμά.
Η μαμά το παρέταξε δίπλα στην πόρτα της εισόδου, να το βλέπει αμέσως όποιος μπαίνει.
Το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε, το τύλιξα στο πλαστικό με τις φούσκες και μπήκε πορτ μπαγκάζ…
Μαζί με πεντέξι πακέτα ακόμη, ιστορίες μιας ζωής, όνειρα και φαντασίες, χαμόγελα και κλάματα, ψίθυρους, φωνές, βλέμματα, όλα στη συσκευασία την άθραυστη.
Μόνο κάτι άλλα πράγματα σπάσανε, εντελώς εσωτερικά, τα μέσα τα υδραυλικά και τα ηλεκτρικά, σύρε φέρε εσύ το μάστορα να τα παιδέψει.
Εμένα δεν πιάνουν τα χέρια μου.
Εμένα δεν ακούνε τ’ αυτιά μου.
Εμένα δεν βλέπουν τα μάτια μου.
Εμένα με νοιάζει μόνο να πω ένα τελευταίο “αντίο”.
«Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις», έγραφε ο μέγας Ελύτης.
του Γιώργου Τραπεζιώτη
Σήμερα στη χώρα και ο τελευταίος πολίτης γνωρίζει καλά πλέον πως «εάν παραδοθούν ξανά τα κλειδιά της χώρας στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν η ακρίβεια, ΟΠΕΚΕΠΕΔΕΣ και σκάνδαλα σαν αυτό των υποκλοπών. Που σημαίνει: αν τους ξαναψηφίσεις… καλά να πάθεις».
Μόνο που ενώ οι εκλογές πλησιάζουν, ένα κρίσιμο μέρος του εκλογικού σώματος επιμένει. Καθώς έχει εκπαιδευτεί (γιατί περί «εκπαίδευσης» μιλάμε) να συνεχίζει να φοβάται μήπως τα πράγματα γίνουν χειρότερα άμα έρθουν ξανά στα πράγματα… «οι κομμουνιστές». Που θα κυβερνήσουν τη χώρα με αυταρχισμό. Που θα πάρουν τα σπίτια του κοσμάκη. Που θα κλείσουν τις τράπεζες. Που «θα μας χρεοκοπήσουν». Που «δε θα ‘χουμε να φάμε». Που θα κάνουν παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη. Που θα μοιράζουν πάλι επιδόματα. Και – ποιος ξέρει; – μπορεί ακόμη και «να μας παρακολουθούν» γιατί «το ‘παν και στην τηλεόραση. Πάντα γίνονταν υποκλοπές». «Ικανοί για όλα είναι», σου λέει – γιατί έτσι τους λένε.
Υπάρχει όμως κι ένα κομμάτι, ένα πολύ μεγάλο μέρος – το μεγαλύτερο – του εκλογικού σώματος, πάνω από 6 στους 10 πολίτες, που για να μην πουν πάνω στα νεύρα τους τίποτα χειρότερο στους δημοσκόπους, απαντούν «υπέρκομψα» πως η κυβερνητική πολιτική τους βρίσκει αντίθετους. Συγχρόνως, η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων απαντά γιατί ξέρει, γνωρίζει πια, έχει συγκρίνει και κυρίως έχει μετρήσει την τσέπη, πως «το 2019 είμασταν καλύτερα οικονομικά». Ναι, το 2019. Και το αποκαλύπτουν και οι αριθμοί, την ώρα που τα πράγματα – όχι μόνο για την τσέπη, αλλά και για την χώρα – επιεικώς πάνε κατά διαόλου μεριά.
Γιατί επί επταετίας Μητσοτάκη, επί… «κανονικότητας» δηλαδή κι ενώ η χώρα βγήκε από τα μνημόνια, το συνολικό χρέος (δημόσιο και ιδιωτικό) παρέμεινε ασήκωτο, η ακρίβεια έπνιξε τα νοικοκυριά, οι τράπεζες θησαύρισαν με κέρδη 4,7 δισ. το 2025, ενώ η μεσαία τάξη και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στενάζουν από τα πανάκριβα δάνεια και το απάλευτο πλέον, κόστος ζωής.
Όσο για το κράτος Δικαίου, για τους κανόνες λειτουργίας των θεσμών, όσο τελικά για το ίδιο το Σύνταγμα; Ενώ το οικονομικό πάρτυ συνεχίζεται η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιμένει να κινείται σε δυο επίπεδα. Αφενός επιχειρεί να «συνταγματοποιήσει» κάθε πολιτική της επιλογή. Κι αφετέρου, όπου βλέπει πως η τακτική αυτή δεν πιάνει τόπο, υπάρχει πάντα και η επί των ημερών της δοκιμασμένη τακτική της συγκάλυψης.
Το σκάνδαλο των υποκλοπών (Predatorgate) θα μείνει άλλωστε στην Ιστορία του τόπου ως το κορυφαίο παράδειγμα υπονόμευσης του κράτους Δικαίου στα χρόνια της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας. Αλλά χθες, ακριβώς για το θέμα αυτό, δηλαδή για τις παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων, αλλά και υπουργών της ίδιας της κυβέρνησης Μητσοτάκη, για τις παρακολουθήσεις δημοσιογράφων και επιχειρηματιών με εργαλεία της ΕΥΠ και με το κακόβουλο λογισμικό Predator, ο πρώην Γενικός Γραμματέας του Μεγάρου Μαξίμου και πρωθυπουργικός ανιψιός, Γρηγόρης Δημητριάδης στη συνέντευξη που παραχώρησε στο χθεσινό φύλλο της Real News έκανε κάτι… πρωτοφανές.
Κόντρα στα παλιότερα κυβερνητικά αφηγήματα περί «ατομικής ευθύνης» και στα πάντα φταίει κάποιος ή κάτι άλλο για όσα συμβαίνουν, αλλά ποτέ μα ποτέ η κυβέρνηση και ειδικά ο Μέγας Άριστος Μητσοτάκης, ανέλαβε την… «πολιτική ευθύνη». «Τα πήρα όλα πάνω μου για να προστατεύσω την κυβέρνηση, την παράταξη και πάνω από όλα την πατρίδα», είπε χαρακτηριστικά. Γιατί αν δεν το κάνεις για την πατρίδα, τότε το κάνεις μπας και σωθεί η πολιτική… παρτίδα;
Γιατί εκεί πάει το μυαλό όλων όταν λες όσα λες, αλλά «δεν λες κουβέντα και κρατάς κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα» ούτε για το ποιος γνώριζε ή διέταξε τις παρακολουθήσεις. Όταν δεν βγάζεις κιχ ούτε για το ποια ακριβώς ήταν η σχέση ΕΥΠ-Predator, ούτε όμως και για το γιατί αντί για διαφάνεια και για λογοδοσία, ακούσαμε και στο σκάνδαλο των υποκλοπών ακόμη ένα αφήγημα «ιφιγενειακής θυσίας», η οποία δεν έχει άλλο στόχο από το να λειτουργήσει ως ασπίδα προστασίας. Το για ποιον; Θα… φανεί.
Άριστη Εστί, η λογοδοσία. Και καταστροφικά τα έργα όσων την αποφεύγουν
.png)
