Προπαγάνδα… Όχι δεν γίνεται μόνο από μέσα ενημέρωσης…Υπάρχουν κι άλλα μέσα που χρησιμοποιεί , που μάλλον είναι πολύ πιο αποτελεσματικά. Ίσως το μεγάλο της όπλο να είναι ο κινηματογράφος! Μέσα από την 7η τέχνη, η προπαγάνδα πολλές φορές «μεγαλουργεί». Καθεστώτα σκληρά και απάνθρωπα χρησιμοποίησαν τον κινηματογράφο για να περάσουν την προπαγάνδα τους. Οι Γερμανοί ναζί για παράδειγμα. Πως φθάσαμε από τον Γκαίμπελς …στο Χόλιγουντ, το οποίο προφανώς έχει χρησιμοποιηθεί αμέτρητες φορές για να προωθήσει την αμερικανική προπαγάνδα;
Ο Ηλίας Παπαναστασίου, οικονομολόγος και πολιτικός επιστήμονας πιάνει το νήμα από την αρχή…Πότε ξεκινούν οι επιχειρήσεις προπαγάνδας και πως μέσω του κινηματογράφου και της «ψυχαγωγίας» μας οι εξουσίες μας επιβάλουν πεποιθήσεις για λαούς του κόσμου, στους οποίους …συμπτωματικά επιτίθενται;
Πάνε 34 χρόνια από τον Μάη του 1992, που ο Νίκος Γκάτσος, ένας μεγάλος ποιητής και διανοούμενος, ένας ογκόλιθος του ελληνικού τραγουδιού και όχι μόνο, «έφυγε» από κοντά μας. Αυτά τα 34 χρόνια, όμως, συνεχίζουμε να τον ανακαλύπτουμε και να συνομιλούμε μαζί του, περισσότερο απ' όλα ίσως μέσα από την ποίηση των τραγουδιών του.
Ο Νίκος Γκάτσος γεννήθηκε τον Δεκέμβρη του 1911 στην Ασέα Αρκαδίας, όπου και τέλειωσε το Δημοτικό, μεγαλώνοντας με την μητέρα του, αφού πριν συμπληρώσει τα πέντε του χρόνια έχασε τον πατέρα του, που πέθανε σε ένα πλοίο για την Αμερική και η σορός του πετάχτηκε στα νερά του Ατλαντικού. Το 1923 μεταβαίνει στην Τρίπολη για το Γυμνάσιο και εκεί ανακαλύπτει το θέατρο, τον κινηματογράφο, αλλά και τη λογοτεχνία στο βιβλιοπωλείο της πόλης, ενώ μαθαίνει Αγγλικά και Γαλλικά με μεθόδους αυτοδιδασκαλίας. Το 1930 εγκαθίσταται με την οικογένειά του στην Αθήνα και εγγράφεται στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών χωρίς ποτέ να ολοκληρώσει τη φοίτησή του. Ωστόσο, εκείνη τη δεκαετία κάνει την πρώτη του εμφάνιση στα λογοτεχνικά δρώμενα, γνωρίζεται με τον λογοτέχνη και μελετητή Ανδρέα Καραντώνη και λίγο αργότερα με τον Οδυσσέα Ελύτη, με τον οποίο γίνονται φίλοι, μοιράζονται κοινές λογοτεχνικές απόψεις και «ιδρύουν» ουσιαστικά τα φιλολογικά καφενεία της γενιάς τους, με πιο γνωστό στα τέλη της δεκαετίας το πατάρι του «Λουμίδη».
Η «Αμοργός» και το θέατρο
Την επόμενη δεκαετία ο Γκάτσος καθιερώνεται στα λογοτεχνικά πράγματα, αφού το 1943 εξέδωσε την «Αμοργό», το ποίημα που έμελε να σημαδέψει τη σύγχρονη ελληνική ποίηση, ενώ από το 1945 αρχίζει τις μεταφράσεις θεατρικών έργων, αρχικά του Λόρκα, αφού πρώτα είχε βαλθεί να μάθει μόνος του Ισπανικά, ορμώμενος και συγκλονισμένος από την είδηση της εκτέλεσης του ποιητή το 1936 από τους φασίστες του Φράνκο. Ο Γκάτσος ουσιαστικά είναι αυτός που έκανε γνωστό τον Λόρκα στους Ελληνες και μάλιστα για τη συμβολή του στη διάδοση της ισπανικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα, του απονεμήθηκε αργότερα ο τίτλος του Αντεπιστέλλοντος Μέλους της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Γραμμάτων της Βαρκελώνης (1991). Το 1948 ο Κάρολος Κουν ανεβάζει με πρωτοφανή επιτυχία τον «Ματωμένο γάμο» στη μετάφραση του Γκάτσου, αναθέτοντας τη μουσική στον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος εγκαινιάζει έτσι τη μακρόχρονη συνεργασία του και βαθιά φιλία του με τον Γκάτσο. Παράλληλα, για τον Γκάτσο ανοίγει ένας νέος ορίζοντας στις θεατρικές μεταφράσεις, καθώς η ικανότητά του να χειρίζεται τον λόγο με ακρίβεια, έκανε το Θέατρο Τέχνης, το Εθνικό Θέατρο και το Λαϊκό Θέατρο να του εμπιστευτούν τις μεταφράσεις πολλών θεατρικών έργων που παραμένουν μέχρι και σήμερα «κλασικές».
Αξίζει βέβαια να σταθούμε ξεχωριστά στην «Αμοργό», το ποίημα που τον καθιέρωσε και συμπληρώθηκε, στις επόμενες εκδόσεις της μέσα στη δεκαετία του '40, με τα ποιήματα «Ελεγείο» και «Ο Ιππότης κι ο Θάνατος». Γράφει συγκεκριμένα ο Λίνος Πολίτης στην «Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας»: «Ο υπερρεαλισμός, που με τα τελευταία ποιήματα του Ελύτη φαινόταν να έχει ξεπεραστεί, κάνει το 1943 μιαν αργοπορημένη και απροσδόκητη εμφάνιση στο ποίημα ενός λίγο νεώτερου, την "Αμοργό" του Νίκου Γκάτσου. Είναι το μοναδικό του ποίημα, όταν δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά ξάφνιασε με το καινούριο που έφερνε και άσκησε αναμφισβήτητη επίδραση στους νεώτερους. (...) Το καινούριο που έφερνε η νέα αυτή απόπειρα, ήταν η αποδέσμευση ενός πλήθους από αναμνήσεις στίχων και εκφράσεων δημοτικού τραγουδιού που ανάβρυζαν τώρα συνδυασμένες με άλλες εμπειρίες σε μια καινούρια δροσιά και παρθενικότητα και με ένα ρυθμό που σε παρέσυρε με την ένταση και τη γνησιότητά του. Σαν να άνοιγαν ρεύματα που οι νέοι ποιητές τα είχαν αποκλείσει και πότιζαν τώρα ευεργετικά τη νέα ποίηση».
Μέσα στα χρόνια της Κατοχής, τότε που «τρέμουν τα βουνά» και «θυμώνουν τα έλατα όταν η νύχτα ροκανάει τις πρόκες των κεραμιδιών να μπουν οι καλικάντζαροι»..., η «Αμοργός» σαλπίζει στίχους και συμβολισμούς Ελλάδας, αφύπνισης, αντίστασης.
«Εδώ στην όχτη την υγρή μόνο ένας δρόμος υπάρχει/
Μόνο ένας δρόμος απατηλός και πρέπει να τον περάσεις/
Πρέπει στο αίμα να βουτηχτείς πριν ο καιρός σε προφτάσει/
Και να διαβείς αντίπερα να ξαναβρείς τους συντρόφους σου/
Ανθη πουλιά ελάφια/
Να βρεις μιαν άλλη θάλασσα μιαν άλλη απαλοσύνη (...) Φτάνει ένα αλέτρι να βρεθεί κι ένα δρεπάνι κοφτερό σ' ένα χαρούμενο χέρι/
Φτάνει ν' ανθίσει μόνο/
Λίγο στάρι για τις γιορτές λίγο κρασί για τη θύμηση λίγο νερό για τη σκόνη»...
Ποίηση στο τραγούδι
Αυτήν την ποίηση ο Γκάτσος την μεταφέρει στο τραγούδι. Και είναι ο πρώτος που το κάνει, αρχής γενομένης το 1948, που γράφει το «Χάρτινο το φεγγαράκι» (κυκλοφορεί σε δίσκο δέκα χρόνια αργότερα). Οπως αναφέρει η σύντροφός του, Αγαθή Δημητρούκα, επίσης στιχουργός και συγγραφέας, ο Γκάτσος «άνοιξε με την ποίησή του τον δρόμο για το ποιητικό τραγούδι στην Ελλάδα», καθώς μέχρι τότε τα τραγούδια που γράφονταν από επώνυμους δημιουργούς, ήταν αισθηματικά και μονοδιάστατα, δεν είχαν ούτε στο ελάχιστο το βάθος των νοημάτων, το εύρος των συμβολισμών ή τον όγκο των εικόνων που χαρακτηρίζουν την ποίηση. Κι αντίστοιχα ο φίλος του Μάνος Χατζιδάκις έλεγε: «Πολλοί συγκαταλέγουν τον Γκάτσο ανάμεσα σε όλους εκείνους που γράφουν στίχους. Ομως αυτός δεν έχει σχέση με τους άλλους. Ο ένας ξεκινάει από την ποίηση, οι άλλοι ξεκινάνε από τους στίχους και προσπαθούν να πλησιάσουν την ποίηση, αλλά παραμένουν στιχουργοί. Ενώ ο Γκάτσος, παρόλο που στιχουργεί για να κάνει ένα τραγούδι, παραμένει πάντα ποιητής. Και στις μεγαλύτερές του στιγμές στο τραγούδι, φτιάχνει αριστουργήματα».
Ο Γκάτσος συνομιλεί και υιοθετεί τον υπερρεαλισμό (ο Ελύτης μάλιστα τον θεωρούσε εξαιρετικά κατατοπισμένο και μυημένο σ' αυτόν) όπως αυτός αναπτύχθηκε από τους Ελληνες ποιητές της εποχής του, δηλαδή αξιοποιώντας το στοιχείο του ονείρου όχι για να δημιουργήσουν παράλληλους κόσμους - καταφύγια για τους ίδιους, αλλά να κάνουν τον υπόλοιπο κόσμο να δει την πραγματικότητα μέσα από τα μάτια τους και, σε ένα επόμενο στάδιο, σύμφωνα με τις υπερρεαλιστικές διακηρύξεις, να αλλάξουν τον κόσμο. Βέβαια, στην υπερρεαλιστική ποίηση εκείνης της εποχής στην Ελλάδα, που προοριζόταν για δημοσίευση και αναγνώριση, δεν μπορούμε εύκολα να βρούμε ευθείες επαναστατικές διακηρύξεις (με εξαίρεση το «Προϊστορία ή καταγωγή» του Εμπειρίκου). Από το 1929 ισχύει το «Ιδιώνυμο», έπειτα έχουμε τη δικτατορία του Μεταξά (1936), τον πόλεμο και τη γερμανική κατοχή που ακολούθησαν, καθώς και την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα στα εμφυλιακά και μετεμφυλιακά χρόνια, όπου κάθε υποψία για δημόσια διάδοση επαναστατικών ιδεών τιμωρούνταν με φυλάκιση και εξορία.
Ετσι είναι το στοιχείο του ονείρου που εμφανίζεται ως συνώνυμο της ελπίδας, ως όχημα του εκάστοτε ποιητικού υποκειμένου προς ένα καλύτερο μέλλον, έναν πιο δίκαιο κόσμο. Σε καμία περίπτωση όμως ο Γκάτσος δεν δημιουργεί ιδεατούς κόσμους. Αντίθετα, ξέρει καλά πόση «δουλειά και χαμαλίκι και βρώμα κι απλυσιά» κυριαρχεί στον κόσμο, πόσα βάσανα έχει η ζωή, μια διαπίστωση που όλο επανέρχεται στους στίχους του. Τραγουδάει, λοιπόν, τα βάσανα του λαού, αλλά και την ελπίδα του, κυνηγώντας πάντα τον ήλιο, το φως.
Συνεργάζεται σταθερά με τον Μάνο Χατζιδάκι, κάνει μεγάλες επιτυχίες και με τον Μίκη Θεοδωράκη, συναντιέται μουσικά επίσης με τον Σταύρο Ξαρχάκο, τον Δήμο Μούτση, τον Λουκιανό Κηλαηδόνη κ.ά. κάνοντας τραγούδια που αγαπιούνται και βρίσκονται σε όλα τα στόματα, γιατί ο κόσμος, οι ακροατές εντοπίζουν σε αυτά τον εαυτό τους, την ιστορία τους, τους πόνους και τις ελπίδες τους.
Πολλά από τα τραγούδια του κόβονται ή αλλάζονται από τη λογοκρισία. Π.χ. το «Πάει ο καιρός» απαγορεύτηκε από τη χούντα και κυκλοφόρησε με άλλους στίχους το 1971, ή ακόμα πιο χαρακτηριστικά το «Στο Λαύριο γίνεται χορός» κυκλοφόρησε αρχικά με τροποποιημένους στίχους το 1965, απαγορεύτηκε από τη χούντα και κυκλοφόρησε αργότερα με τους αρχικούς του στίχους. Λέγεται μάλιστα ότι αυτό το τραγούδι γράφτηκε στο κτίριο «Ευτέρπη» στο Λαύριο, που τις δεκαετίες του '50 και του '60 χρησιμοποιούνταν για χορούς και συναυλίες, νωρίτερα όμως, για τρία χρόνια από το 1947 στεγάστηκε εκεί στρατοδικείο, όπου δικάζονταν εκατοντάδες κομμουνιστές και στέλνονταν στη Μακρόνησο, στοιχείο όπου προφανώς παραπέμπει ο Γκάτσος με τους αρχικούς του στίχους: «Ψυχή στο βράχο καρφωμένη με εφτά καρφιά μπόρα σκληρή σε περιμένει και μια συννεφιά»...
Μετά την πτώση της χούντας, ο πολιτικός λόγος του Γκάτσου δεν είναι πια σπάνιος ή συγκαλυμμένος, αλλά παίρνει όλο και περισσότερο θέση με τη μεριά αυτών που θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο. Ορόσημο είναι ο δίσκος «Νυν και Αεί», σε μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου, λίγο αργότερα η «Αθανασία» του Μάνου Χατζιδάκι κ.ά. Εξάλλου, τα πρώτα χρόνια μετά την πτώση της χούντας κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα οι περισσότεροι δίσκοι με πολιτικό τραγούδι, καθώς ο πολιτικός στίχος πλέον είναι έως και «επιβεβλημένος» από το κοινό της εποχής και κατ' επέκταση από τις δισκογραφικές εταιρείες που πιάνουν το κλίμα. Οντας σε ώριμη ηλικία, ο Γκάτσος μιλάει πλέον ελεύθερα και εκφράζει την ιδεολογική του συμπόρευση με τους ανθρώπους που όλα τα προηγούμενα χρόνια αγωνίστηκαν για να αλλάξουν τον κόσμο. Ταυτόχρονα παίρνει θέση σε σύγχρονά του θέματα και προβλήματα της εποχής του (π.χ. «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης», «Τρεις Αμερικάνοι» κ.ά.). Μιλάει στους αδύναμους, στους εκμεταλλευόμενους, αυτούς που έβαλαν «την έγνοια προσκεφάλι» καλώντας τους «πάνω στου κόσμου την πληγή ήρθ' ο καιρός ήρθ' ο καιρός να ξαναχτίσετε τη γη».
Ιστορικά, αποτίει φόρο τιμής στους αγωνιστές και τους εκτελεσμένους της Αντίστασης, μιλάει για τη γερμανική κατοχή, τους εξόριστους κ.λπ. Η Κοκκινιά, η Καισαριανή κ.ά. χαρακτηριστικά τοπωνύμια των ναζιστικών εκτελέσεων και μαρτυρικοί τόποι, εμφανίζονται στους στίχους του ως τόποι συλλογικής μνήμης και χρησιμοποιούνται ως σύμβολα κάθε πράξης αντίστασης που κατέληξε σε θυσία. Θυσία που καρπίζει για το μέλλον...
«Εμείς που μείναμε στο χώμα το σκληρό για τους νεκρούς θ' ανάψουμε λιβάνι (...) στη μνήμη τους θα στήσουμε χορό (...) θα βγούμε μια βραδιά στην ερημιά να σπείρουμε χορτάρι (...) θα κάνουμε τη γη προσκυνητάρι και κούνια για τ' αγέννητα παιδιά». Και όπως ξεκαθαρίζει, αυτό το μέλλον δεν θα έρθει με υποσχέσεις ότι «θα αλλάξουν οι καιροί», αλλά με συθέμελη σύγκρουση, γιατί «με φωτιά και με μαχαίρι πάντα ο κόσμος προχωρεί»...
Είμαστε μάρτυρες μιας εκστρατείας gaslighting και εκφοβισμού της κοινής γνώμης που με όπλο τις δημοσκοπήσεις έχει ως στόχο να μας πείσει ότι «ο γάϊδαρος πετάει».
Βίβιαν Ευθυμιοπούλου
Δεν πρόκειται να επιχειρηματολογήσω πάνω στο αν και πόσο πολύτιμο εργαλείο είναι οι κάθε είδους έρευνες κοινής γνώμης είτε θες να πουλήσεις περισσότερα πακέτα τσίχλες είτε να κερδίσεις τις εκλογές. Από ένα σημείο και μετά η συζήτηση αυτή είναι υποτιμητική για τη νοημοσύνη των αναγνωστών. Παρ’όλα αυτά όμως, το περασμένο Σάββατο 9 Μαΐου, διάβασα, έκπληκτη, στο ρεπορτάζ του Δημήτρη Κουκλουμπέρη στην Εφημερίδα των Συντακτών (Δημοσκοπήσεις: Εργαλεία ή μέσα χειραγώγησης;) την άποψη του ΣΕΔΕΑ (Σύλλογος Εταιριών Δημοσκόπησης και Ερευνας Αγοράς) ότι δεν είναι επιστημονικά αποδεδειγμένη η επιρροή των δημοσκοπήσεων στην κοινή γνώμη. Αλήθεια τώρα; Στην Πολιτική Επιστήμη, ίσως να μην υπάρχει κάτι που να έχει τεκμηριωθεί καλύτερα από την επιρροή των πολιτικών δημοσκοπήσεων στην εκλογική συμπεριφορά και κατ’επέκταση στο εκλογικό αποτέλεσμα. Ειλικρινά, δεν ξέρω τι πρωτοαναφερω από τον όγκο της σχετικής έρευνας για το θέμα. Από τη δεκαετία του 1970 ακόμα η θρυλική Elisabeth Noelle-Neumann που διετέλεσε μέχρι και πρόεδρος του «World Association for Public Opinion Research», διατύπωσε την κλασική, πλέον, θεωρία του Spiral of Silence, του «Σπιράλ της Σιωπής» που θέλει τα άτομα μιας κοινωνίας να σιωπούν και να αυτολογοκρίνονται, όταν διαπιστώσουν και μέσα από τις δημοσκοπήσεις που δημοσιεύονται ότι οι απόψεις τους είναι μειοψηφικές. Μάλιστα, η θεωρία της Newmann επικαιροποιήθηκε φέτος το Φεβρουάριο του 2026 με μελέτη που δείχνει το ρόλο που έχουν τα σόσιαλ μίντια στο να επιτείνουν το φαινόμενο. Τι άλλο να αναφέρω; Το «Bandwagon Effect»; Το «Underdog Effect»; Όλοι αυτοί είναι γνωστοί σε όλους όροι που περιγράφουν εκλογικές συμπεριφορές που διαμορφώνουν οι δημοσκοπήσεις. Χρειάζεται, άραγε, να αναφέρω ότι οι δημοσκοπήσεις, πολύ συχνά, οδηγούν μέρος του εκλογικού σώματος να ψηφίζει «στρατηγικά»; Και εδώ να κάνω μία πρόβλεψη: στις επόμενες εκλογές, όποτε κι αν αυτές γίνουν, κάποιοι θα αποφασίσουν ποιο από τα αντιπολιτευόμενα κόμματα θα ψηφίσουν μόλις οι δημοσκοπήσεις δείξουν, ποιο από αυτά μπορεί να καταλάβει τη δεύτερη θέση ώστε η ψήφος τους να λειτουργήσει αποτελεσματικότερα απέναντι στη Νέα Δημοκρατία. Φυσικά και οι πολιτικές έρευνες επηρεάζουν τις στάσεις της κοινής γνώμης, γι αυτό κι αυτό που ζούμε τελευταία, με την περίσσεια δημοσκοπήσεων τις οποίες σχολιάζουν «ανεξάρτητοι αναλυτές» για να λιβανίζουν νυχθημερόν την κυβέρνηση, είναι βαθιά προβληματικό και πλήττει ευθέως τη δημοκρατία. Και εύγε στον π.βουλευτή του ΠΑΣΟΚ Θανάση Γκλαβίνα που δεν δίστασε να στριμώξει στην τηλεόραση, ζωντανά, τον κάποτε έγκριτο (και χαριτωμένο άνθρωπο) Ανδρέα Δρυμιώτη που για κάποιο πραγματικά ακατανόητο λόγο κατεδαφίζει μια λαμπρή καριέρα ετών υιοθετώντας ένα «κόντρα ρόλο» για ερευνητή. Δεν ξέρω ποιος στο κυβερνητικό στρατόπεδο είχε την ιδέα (αν και έχω κάποιες υποψίες για το ποιος είναι τόσο θεωρητικά επαρκής για να το έχει συμβουλεύσει…) αλλά ως προπαγανδιστικός μηχανισμός της κυβέρνησης λειτουργεί άψογα! Καταρχάς, όσοι βλέπουν την αποτυχία της κυβέρνησης στη διαχείριση της καθημερινότητας και τους τρίβουν στα μούτρα τις δημοσκοπήσεις με έμφαση στην πρόθεση ψήφου (ένας δείκτης που δίνει ελάχιστες πραγματικές πληροφορίες αν δεν έχουν προκηρυχθεί εκλογές), λουφάζουν κι αν έχουν ψηφίσει Νέα Δημοκρατία μπορεί να λουφάζουν και από ντροπή και να μην μιλούν, να μην σχολιάζουν την κυβέρνηση αρνητικά στα κανάλια τους στα σόσιαλ μίντια ή τις παρέες τους από φόβο ότι κάποιος θα επικαλεστεί τον τάδε ή τον δείνα «γκούρου των δημοσκοπήσεων» για να τους αποστομώσει. Την κατάσταση την περιέγραψε με μεγάλη ακρίβεια στο ρεπορτάζ του Δημήτρη Κουκλουμπέρη στην ΕφΣυν ο Γιάννης Κωνσταντινίδης, αναπληρωτής καθηγητής με ειδίκευση σε θέματα Πολιτικής Συμπεριφοράς και Μεθοδολογίας Πολιτικής Ερευνας στο ΠΑΜΑΚ, ένας πολύ σοβαρός επιστήμονας στον οποίο έχουμε μεγάλη εμπιστοσύνη υπογραμμίζοντας ότι οι δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα καταλαμβάνουν ένα δυσανάλογα μεγάλο κομμάτι της δημόσιας συζήτησης για την πολιτική. Δεν παρέλειψε ακόμα να επισημάνει ότι «κόμματα που δεν έχουν παρουσιαστεί επισήμως καταλαμβάνουν θέση στη λίστα της πρόθεσης ψήφου, εκτιμήσεις εκλογικής επιρροής των οποίων η μεθοδολογία καλύπτεται από μυστήριο φιγουράρουν ως η απόλυτη αλήθεια, εύρη στατιστικών σφαλμάτων που καθιστούν αβέβαιη ακόμα και την κατάταξη των κομμάτων παραλείπονται». Πολύ ευγενικά το θέτει! Είμαστε μάρτυρες μιας εκστρατείας gaslighting της κοινής γνώμης που έχει ως στόχο να μας πείσει ότι «ο γάϊδαρος πετάει». Ναι. Είναι και αυτό υπόθεση της ποιότητα της δημοκρατίας στη χώρα μας μαζί με τη διαφθορά, τα σκάνδαλα που μένουν χωρίς διερεύνηση με αποκλειστική ευθύνη της κυβέρνησης, το εύλογο έλλειμμα εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς που οδηγεί σε μια ουσιαστική αμφισβήτηση του πολιτεύματος και την άνοδο των δυνάμεων του αντισυστημισμού. Τι μπορούμε να κάνουμε γι αυτό; Καταρχάς, οι σχολιαστές και αρθρογράφοι οφείλουν να σηκώνουν το δάχτυλο και να δείχνουν την οργανωμένη εκστρατεία χειραγώγησης της κοινής γνώμης μέσω των ερευνών κοινής γνώμης αλλά και οι πολίτες έχουν ευθύνη και τώρα δεν αναφέρομαι στην αγρίως κακοποιημένη από τον Κυριάκο Μητσοτάκη έννοια της ατομικής ευθύνης. Γιατί στο τέλος της ημέρας ο καθένας από εμάς μπορεί να κρίνει μόνος του όσα ζούμε σήμερα: στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στις κακές υπηρεσίες Υγείας και Παιδείας, στην ταλαιπωρία που συνεχίζει να υφίσταται από την ψηφιακή, πλέον, γραφειοκρατία, στην αφόρητη καθημερινότητα. Καμία δημοσκόπηση δεν μπορεί να σου επιβάλλει πως θα αποτιμάς τον τρόπο που βιώνεις την πραγματικότητα αν δεν της το επιτρέψεις.
Σχεδιασμένη διάλυση της ελληνικής κτηνοτροφίας και έλεγχος της τροφής
από Νίκος Ταυρής
Είναι πλέον εύλογο το ερώτημα που θέτουν οι ίδιοι οι παραγωγοί, ως κραυγή υπαρξιακής αγωνίας: «Θέλουμε αγροκτηνοτροφική παραγωγή;». Από τη μία πλευρά η απαξίωση του πρωτογενούς τομέα, η σχεδιασμένη ασφυξία ειδικά της κτηνοτροφίας (που αυτές τις μέρες ζει ένα ακόμη επεισόδιο του δράματος στη Λέσβο), και από την άλλη συμφωνίες εμπορίου όπως αυτή με τις χώρες Mercosur, που εξάγουν στην Ευρώπη χαμηλής ποιότητας «φθηνά» τρόφιμα. Όχι άδικα, οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι και οι αγρότες μιλούν για βίαιη υποκατάστασή τους από τους εισαγωγείς, τους μεσάζοντες και τους εμπόρους, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου προς όλη την κοινωνία για το μέλλον της υπαίθρου και τον έλεγχο της τροφής. Πίσω από τις εύκολες διακηρύξεις περί «πράσινης ανάπτυξης», «ελεύθερου εμπορίου» και «εκσυγχρονισμού» διαμορφώνεται ένα νέο μοντέλο, όπου ο μικρός παραγωγός δεν χωρά στα σχέδια των ελίτ. Η κτηνοτροφία μετατρέπεται σταδιακά από παραγωγική δραστηριότητα σε οικονομικά μη βιώσιμο επάγγελμα, και η ελληνική ύπαιθρος οδηγείται σε ερημοποίηση – με τις συνέπειες να μην είναι στενά οικονομικές αλλά, επιπλέον, βαθιά κοινωνικές και εθνικές.
Η εξόντωση του κτηνοτρόφου Θα θυμάστε πριν μερικούς μήνες τον ηλικιωμένο κτηνοτρόφο να κλαίει ενώ οι αρμόδιες αρχές οδηγούσαν το κοπάδι του στη σφαγή. Στα ψιλά πέρασαν και οι ειδήσεις για αυτοκτονία κτηνοτρόφου την ίδια πάνω-κάτω περίοδο. Στα μπλόκα του περασμένου χειμώνα αγρότες και κτηνοτρόφοι κατέστησαν σαφές ότι οδηγούνται σε σχεδιασμένη εξόντωση. Τα τελευταία χρόνια το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί σε πρωτοφανή επίπεδα. Η ενεργειακή κρίση, η αύξηση των ζωοτροφών, το πετρέλαιο, το ηλεκτρικό ρεύμα και τα μεταφορικά έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο ο μικρός και μεσαίος κτηνοτρόφος αδυνατεί να επιβιώσει. Σύμφωνα με στοιχεία αγροτικών οργανώσεων, οι ζωοτροφές σε αρκετές περιπτώσεις αυξήθηκαν πάνω από 50%, ενώ το συνολικό ενεργειακό κόστος μετά το 2021 συμπαρέσυρε κάθε κρίκο της παραγωγικής αλυσίδας. Και ενώ ο παραγωγός πληρώνει ακριβότερα για να παράξει, συχνά πουλά κάτω από το πραγματικό κόστος. Η ψαλίδα ανάμεσα στην τιμή παραγωγού και στην τελική τιμή στο ράφι διευρύνεται διαρκώς, με τον κτηνοτρόφο να φτωχοποιείται και τον καταναλωτή να πληρώνει ολοένα ακριβότερα τρόφιμα. Το μεγαλύτερο μέρος της υπεραξίας απορροφάται από εισαγωγικά κυκλώματα, αλυσίδες λιανεμπορίου και μεσάζοντες. Μέσα σε αυτήν την ήδη ασφυκτική κατάσταση, ήρθαν να προστεθούν οι μαζικές θανατώσεις κοπαδιών λόγω ζωονόσων και υγειονομικών πρωτοκόλλων. Τώρα στη Λέσβο, λίγο πριν στη Βόρεια Ελλάδα, με την κυβέρνηση να αρνείται να ακούσει τις εισηγήσεις για εμβολιασμό, επιδιώκοντας έτσι να συγκαλύψει τη «δημιουργική στατιστική» του ΟΠΕΚΕΠΕ και των κοπαδιών-φάντασμα. Οι ίδιοι οι κτηνοτρόφοι καταγγέλλουν πως την ώρα που χιλιάδες ζώα θανατώνονται και μικρές μονάδες αφανίζονται, τεράστια ποσά κατευθύνονταν σε εικονικές δηλώσεις, σε «μαϊμού» βοσκοτόπια και σε παρασιτικά κυκλώματα. Για πολλούς στην ύπαιθρο, η καταστροφή του ζωικού κεφαλαίου και η εγκατάλειψη της παραγωγής δεν αποτελούν απλώς αποτέλεσμα ανικανότητας, αλλά μέρος μιας συνολικής διαδικασίας εκκαθάρισης του μικρού παραγωγού.
H Mercosur και η διατροφική εξάρτηση Μέσα σε αυτό το περιβάλλον έρχεται να προστεθεί και η συμφωνία Ευρωπαϊκής Ένωσης-Mercosur, η οποία προβλέπει σημαντική διεύρυνση των εισαγωγών αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων από χώρες της Λατινικής Αμερικής όπως η Βραζιλία και η Αργεντινή. Η συμφωνία παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως εργαλείο ανάπτυξης και μείωσης των τιμών. Όμως για τους Ευρωπαίους αγρότες και κτηνοτρόφους συνιστά μια ευθεία απειλή. Ο Ευρωπαίος παραγωγός λειτουργεί μέσα σε ένα εξαιρετικά αυστηρό και ακριβό πλαίσιο κανόνων, περιβαλλοντικών περιορισμών, ενεργειακού κόστους, πιστοποιήσεων και ελέγχων. Αλλά τώρα καλείται να ανταγωνιστεί προϊόντα που παράγονται με πολύ χαμηλότερο κόστος και συχνά με διαφορετικά πρότυπα ποιότητας και ασφάλειας… Εύλογα, ευρωπαϊκές ενώσεις αγροτοκτηνοτρόφων διακρίνουν πίσω από τη συμφωνία αυτή τον κίνδυνο εκτοπισμού των τοπικά παραγόμενων προϊόντων προς όφελος των μεγαλεμπόρων. Τις ίδιες ανησυχίες εκδηλώνουν και κυβερνήσεις χωρών με μεγάλη αγροτική βάση, όπως η Πολωνία και η Γαλλία, που έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για την συμφωνία. Και όμως αυτή, ως επιλογή της Γερμανίας και των ελίτ της Ε.Ε., όχι απλά προχωρά παρόλο που δεν έχει αποσπάσει την απαιτούμενη τελική έγκριση, αλλά ήδη εφαρμόζεται και αφήνει το αποτύπωμά της. Η ελληνική κυβέρνηση από την πλευρά της σιωπά, και μιλά για ευκαιρίες για τις ελληνικές εξαγωγές, πουλώντας καθρεφτάκια σε ιθαγενείς. Και όμως, είναι βέβαιο: μια χώρα που χάνει την παραγωγική της βάση, χάνει σταδιακά και την ανεξαρτησία της. Και όταν η τροφή, η γη, το νερό και η ενέργεια συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων υπερεθνικών οικονομικών κέντρων, τότε ο έλεγχος της αγοράς μετατρέπεται αναπόφευκτα σε έλεγχο της ίδιας της κοινωνίας.
Η Mercosur είναι ήδη εδώ Ησυμφωνία Ε.Ε.-Mercosur, μία από τις μεγαλύτερες γεωοικονομικές συμφωνίες των τελευταίων δεκαετιών, προχωρά ήδη στην πράξη, πριν ακόμη ολοκληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες διαδικασίες έγκρισης από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Η συμφωνία, που αφορά τις χώρες της Λατινικής Αμερικής –Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη και Παραγουάη– δεν αποτελεί πλέον ένα μακρινό σχέδιο. Είναι ήδη εδώ και αρχίζει να αποτυπώνεται στις αγορές, στις εισαγωγές τροφίμων και στις πιέσεις που δέχεται ο ευρωπαϊκός πρωτογενής τομέας. Η συμφωνία παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες ως μια «ιστορική εμπορική ευκαιρία» που θα δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ζώνη ελεύθερου εμπορίου παγκοσμίως, καλύπτοντας περισσότερους από 700 εκατομμύρια πολίτες. Στην πράξη η Γερμανική Βιομηχανία αποκτά πρόσβαση σε μια μεγάλη αγορά (ανταγωνιζόμενη τις ΗΠΑ και την Κίνα), και σε αντάλλαγμα ανοίγει την πόρτα όλης της Ε.Ε. (προς όφελος και των μεγάλων εμπορικών ομίλων) για μια σειρά αγροκτηνοτροφικά προϊόντα από τη Λατινική Αμερική. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παραδέχεται ότι η συμφωνία προβλέπει μεγάλες ποσοστώσεις εισαγωγών. Ενδεικτικά, προβλέπονται:
Έως 99.000 τόνοι βοδινού κρέατος με μειωμένους δασμούς,
Περίπου 180.000 τόνοι πουλερικών,
Μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, αιθανόλης και αγροτικών προϊόντων,
Καθώς και διευρυμένη πρόσβαση προϊόντων της Νότιας Αμερικής στην ευρωπαϊκή αγορά.
Όμως, όπως καταγγέλλουν ευρωπαίοι αγρότες, ήδη από τις πρώτες μέρες της «πρόωρης» εφαρμογής της συμφωνίας, παρατηρείται μια ασυνήθιστη αύξηση των εισαγωγών – που, αν συνεχιστεί με τους ίδιους ρυθμούς, θα καλύψει τις ετήσιες ποσοστώσεις μέσα σε λίγους μόλις μήνες. Αγροτικές οργανώσεις σε Γαλλία, Πολωνία και άλλες χώρες προειδοποιούν ότι στην πράξη δημιουργούνται τετελεσμένα, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η πλήρης θεσμική κύρωση της συμφωνίας από όλα τα κράτη-μέλη και τα κοινοβούλια. Η ευρωπαϊκή ελίτ έχει δύο μέτρα και δύο σταθμά. Ενώ για την παραγωγή εντός Ε.Ε. εφαρμόζει αυστηρά πρωτόκολλα, περιβαλλοντικούς περιορισμούς, πιστοποιήσεις, υγειονομικούς κανόνες και ένα ασφυκτικό πλαίσιο ελέγχων που αυξάνει δραματικά το κόστος παραγωγής για τον Ευρωπαίο αγρότη και κτηνοτρόφο, οι έλεγχοι για τις εισαγωγές είναι συχνά ελλιπείς και σε μεγάλο βαθμό «τυπικοί». Παρότι η Κομισιόν διαβεβαιώνει ότι συνεχίζουν να ισχύουν τα ευρωπαϊκά SPS standards και οι συνοριακοί έλεγχοι, στην πράξη το σύστημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις πιστοποιήσεις και στους μηχανισμούς ελέγχου των ίδιων των χωρών εξαγωγής.
Με δεδομένα τα παραπάνω, δεν θα πρέπει να θεωρούνται τυχαίες οι πρόσφατες καταγγελίες εργαζομένων στις δημόσιες κτηνιατρικές υπηρεσίες, σύμφωνα με τις οποίες μεγάλο μέρος των εισαγωγών πουλερικών από τη Βραζιλία, που έφτασαν στα πλαίσια της συμφωνίας στην χώρα μας, ελέγχθηκε και βρέθηκε μολυσμένο από σαλμονέλα – ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την ανησυχία γύρω από το κατά πόσο οι ευρωπαϊκοί μηχανισμοί ελέγχου μπορούν πραγματικά να διασφαλίσουν την ποιότητα και την ασφάλεια των τροφίμων που εισάγονται μαζικά στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ποιος έλεγχοι την τροφή και τους πόρους;
Η κρίση της αγροκτηνοτροφικής παραγωγής δεν είναι στενά οικονομική. Είναι κατ’ εξοχήν κρίση εθνικής κυριαρχίας και κοινωνικής συνοχής. Όταν ο μικρός παραγωγός δεν μπορεί να επιβιώσει, όταν τα χωριά αδειάζουν και όταν η χώρα εξαρτάται ολοένα περισσότερο από εισαγωγές, τότε η τροφή μετατρέπεται σε αντικείμενο ελέγχου από τις αγορές, και κάθε συζήτηση για διατροφική ασφάλεια και κυριαρχία καθίσταται περιττή.
Αποτέλεσμα, τεράστιες εκτάσεις γης αλλάζουν χρήση, ενώ οι πόροι (ενέργεια, νερό κ.ά.) γίνονται φιλέτα προς αξιοποίηση για τα αρπακτικά συμφέροντα. Παραγωγικές περιοχές μετατρέπονται σε ενεργειακά πεδία, σε φωτοβολταϊκά πάρκα και επενδυτικές ζώνες, ενώ η συγκέντρωση γης και παραγωγής σε λίγους ομίλους αυξάνεται συνεχώς. Η ύπαιθρος χάνει με ταχύτατους ρυθμούς τον παραγωγικό της χαρακτήρα και μετατρέπεται είτε σε χώρο ενεργειακής αξιοποίησης είτε σε πεδίο επενδυτικής εκμετάλλευσης.Το αποτέλεσμα είναι μια αργή αλλά σταθερή αποσύνδεση της κοινωνίας από την ίδια της την τροφή. Ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος παύουν να είναι ο πυρήνας της διατροφικής ασφάλειας της χώρας, και αντικαθίστανται από αλυσίδες εισαγωγών, πολυεθνικά εμπορικά σχήματα και διεθνείς αγορές τροφίμων. Στο βάθος φαίνεται και το ζήτημα των κοινωνικών ανισοτήτων, όπου για τους πολλούς η τροφή θα είναι όλο και περισσότερο συνθετικά υποκατάστατα, και η πρόσβαση σε ποιοτικά τρόφιμα θα είναι προνόμιο λίγων.
Γίνεται φανερό λοιπόν ότι το πραγματικό ερώτημα που έχουμε μπροστά μας δεν είναι μόνο αν θα ακριβύνει το γάλα, το κρέας ή το ψωμί. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα συνεχίσει να έχει τη δυνατότητα να παράγει τη δική της τροφή και να διατηρεί ζωντανή την ύπαιθρό της. Η γεωργία και η κτηνοτροφία αποτελούν πυλώνα κοινωνικής συνοχής, πολιτισμικής συνέχειας, πληθυσμιακής επιβίωσης και εθνικής ασφάλειας. Μια χώρα που χάνει την παραγωγική της βάση χάνει σταδιακά και την ανεξαρτησία της.
Από την 1η Μαΐου τέθηκε σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο fast-track εξώσεων, που επιταχύνει δραματικά τη διαδικασία εκδίωξης ενοικιαστ(ρι)ών από την κατοικία τους. Η ΠΟΜΙΔΑ ισχυρίζεται ότι οι ενοικιαστές/ριες θα έχουμε έξι μήνες για να βρούμε άλλο σπίτι «χωρίς κόστος». Πρόκειται για άλλη μία πλήρη αντιστροφή της πραγματικότητας. Με το νέο καθεστώς, οι εκμισθωτές θα μπορούν να στέλνουν εξώδικο και, τρεις μήνες μετά την αποστολή του, να απευθύνονται σε δικηγόρο, πληρώνοντας 300 ευρώ, ώστε να εκδοθεί απόφαση απόδοσης μισθίου μέσα σε μόλις 20 ημέρες. Αν διαταχθεί απόδοση μισθίου λόγω μη καταβολής ενοικιου, ο ενοικιαστής μπορεί να βρεθεί εκτός σπιτιού σε 15 ημέρες. Αν διαταχθεί απόδοση μισθίου λόγω λήξης του συμβολαίου, η προθεσμία φτάνει στους δύο μήνες. Οι ενοικιαστ(ρι)ες έχουμε δικαίωμα να καταθέσουμε αίτηση ανακοπής της απόδοσης μισθίου μέσα σε 15 ημέρες από τη στιγμή που θα λάβουμε την απόφαση. Ωστόσο, το πλαίσιο παραμένει απολύτως θολό ως προς το τι θεωρείται «βάσιμος λόγος» για να μπορέσουμε να παραμείνουμε στο σπίτι μας. Είναι «βάσιμος λόγος» το κινητικό πρόβλημα ενός ανθρώπου που έχει προσαρμόσει το σπίτι στις ανάγκες του; Είναι «εύλογη αιτία» μια οικογένεια με δύο παιδιά που θα αναγκαστεί να αλλάξει γειτονιά, κοινωνικό δίκτυο, σχολείο στα παιδιά; Αυτό θα το κρίνει ένας δικηγόρος; Η διαταγή απόδοσης μισθίου δεν θα εκδίδεται πλέον από δικαστή αλλά από δικηγόρο. Πρόκειται για ιδιωτικοποίηση της δικαστικής διαδικασίας, που αφαιρεί ακόμα και τις ελάχιστες θεσμικές εγγυήσεις των ενοικιαστ(ρι)ών. Ο εκμισθωτής θα μπορεί, μετά την αποστολή εξωδίκου, να κινεί διαδικασία έξωσης χωρίς δικαστικό έλεγχο, απλώς πληρώνοντας για να εκδοθεί η διαταγή που τον συμφέρει. Ήδη μέλη μας έχουν λάβει εξώδικα ακόμη και έναν χρόνο πριν από τη λήξη του συμβολαίου τους, καθώς οι εκμισθωτές επιχειρούν να επισπεύσουν τη διαδικασία, ξεπερνώντας το τρίμηνο που προβλέπεται μετά την αποστολή του εξωδίκου. Επιπλέον, ο εκμισθωτής θα καταβάλλει περίπου 300 ευρώ για τη διαδικασία μέσω του δικηγόρου που εκδίδει τη διαταγή απόδοσης μισθίου, και γι’ αυτό επιχειρούν να παρουσιάσουν τη διαδικασία ως «χωρίς κόστος» για τον ενοικιαστή. Αν όμως η υπόθεση τελεσιδικήσει εις βάρος μας, ο εκμισθωτής δικαιούται να απαιτήσει να αποζημιωθεί για το σύνολο της δικαστικής του δαπάνης από τον ενοικιαστή, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο ανθρώπους που ήδη βρίσκονται υπό ασφυκτική οικονομική πίεση. Ο πραγματικός στόχος του νέου πλαισίου είναι να ενισχύσει ακόμη περισσότερο το ήδη ισχυρό μέρος της σχέσης, δηλαδή τους εκμισθωτές, και να καταστήσει τα συμβόλαια πιο ευέλικτα προς όφελός τους. Οι εκμισθωτές θα μπορούν να πιέζουν ακόμη πιο εύκολα για αυξήσεις ενοικίων και, αν οι ενοικιάστριες δεν τις αποδεχόμαστε, να χρησιμοποιούν την απειλή της άμεσης έξωσης ως μέσο εκβιασμού, μέσα σε μια στεγαστική ζούγκλα, όπου η αναζήτηση νέου σπιτιού έχει καταντήσει πραγματικός Γολγοθάς Την ίδια στιγμή, η ΠΟΜΙΔΑ, η κυβέρνηση και τα κυρίαρχα ΜΜΕ αναπαράγουν το αφήγημα του «στρατηγικού κακοπληρωτή» και του «ζημιάρη ενοικιαστή», στοχοποιώντας συνολικά τους ανθρώπους που ζουν στο ενοίκιο. Όμως τα ίδια τα στοιχεία της ΑΑΔΕ δείχνουν ότι μόλις το 0,1% των ενοικιαστών εμφανίζονται να μην πληρώνουν ενοίκιο, σε μια χώρα όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην Ε.Ε. Παράλληλα, προχωρά και η δημιουργία του λεγόμενου «Μητρώου Φερεγγυότητας», ενός πραγματικού «Τειρεσία ενοικιαστών», μέσω του οποίου οι εκμισθωτές θα μπορούν να αξιολογούν υποψήφιους ενοικιαστές με βάση χρέη, οικονομικές δυσκολίες και προσωπικά οικονομικά δεδομένα. Η στέγη μετατρέπεται όλο και περισσότερο σε πεδίο οικονομικής επιτήρησης και αποκλεισμού. Για τον λόγο αυτό έχουμε ήδη στείλει επιστολή στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Το νέο πλαίσιο αποτελεί ξεκάθαρο δώρο στους εκμισθωτές και στα επενδυτικά συμφέροντα της αγοράς ακινήτων. Δίνει υπερεξουσίες σε όσους εκμεταλλεύονται την ανάγκη για κατοικία, την ώρα που τα ενοίκια εκτοξεύονται. Χαλαρώνει ακόμη περισσότερο τις ήδη ελάχιστες προστασίες των ενοικιαστών, ώστε οι εκμισθωτές να μπορούν να αυξάνουν τα ενοίκια γρηγορότερα και χωρίς περιορισμούς. Η πλειοψηφία των ανθρώπων που ζούμε στο ενοίκιο δεν πρόκειται να αποκτήσει δική της κατοικία. Γι’ αυτό η οργάνωση και η συλλογική διεκδίκηση είναι πλέον αναγκαία. Καλούμε κάθε ενοικιαστή και κάθε ενοικιάστρια να οργανωθεί, να μη μείνει μόνος/η απέναντι στις εξώσεις, την αισχροκέρδεια και τη μετατροπή της κατοικίας σε εμπόρευμα. Ως σωματείο θα σταθούμε δίπλα σε κάθε άνθρωπο που απειλείται με έξωση, θα βοηθήσουμε τους ενοικιαστές να υπερασπιστούν τον εαυτό τους και να συντάξουν τεκμηριωμένα αιτήματα ανακοπής της απόδοσης μισθίου. Αλληλοβοήθεια, οργάνωση, συλλογικός αγώνας για το δικαίωμα στη στέγη.
Έφυγε νωρίς από την κακιά αρρώστια, μη ρωτάτε περισσότερα.
Η μαμά, πάλι, συμπλήρωσε σχεδόν μισό αιώνα σε ένα διαμέρισμα γίγας, μεζονέτα επαρχιακού τύπου πριν τις μεζονέτες αθηναϊκού τύπου.
Αχρείαστη η μία, αχρείαστη και η άλλη.
Αλλά πως να πεις σε ανθρώπους που μεγάλωσαν επτά νομά σ’ ένα δωμά και σε παράγκες τσίγκινες, ότι ένα σπίτι παραείναι μεγάλο;
Ιδίως όταν έχουν ορφανέψει, πριν καν αγγίξουν τις εφηβείες τους…
Άσε που το πρώτο μας σπιτάκι το προσφυγικό, το σπιτάκι που χτίστηκε δωμάτιο το δωμάτιο, δεν ήταν και πολύ λειτουργικό.
Έως ντιπ λειτουργικό, με μπάνιο “εξωτερικό”, μιλάμε τώρα σκέτο μαρτύριο εκείνα τα πέντε μέτρα που έπρεπε να διασχίσεις από τη μία πόρτα στην άλλη με το χιονόνερο να πίπτει ράιτ θρου.
Άσε και τη θέρμανση με σόμπες πετρελαίου, άλλη κόμπλα από εκεί με τα βαμπάκια και τα οινοπνεύματα και πρόσεχε παιδί μου μη λαμπαδιάσεις.
Όσο για χώρο πριβέ δεν το συζητώ καν. Όλο πέφταμε μούρη με μούρη και σε κάποιες περιπτώσεις ούτε να στρίψεις δεν μπορούσες χωρίς μια κάποια προσπάθεια.
Οπότε τέρμα τα δίφραγκα, τέρμα και οι ταλαιπωρίες, το καινούριο σπίτι έπρεπε να είναι στα μέτρα του Έντερπραϊζ…
Πλάκα είχε για να το ζεις, δε λέω.
Καθόλου πλάκα, όμως, για να το αδειάσεις.
Το αναβάλλω τρία χρόνια τώρα, με διάφορες προφάσεις “δημοσιογραφικού τύπου”, απ’ αυτές που χρησιμοποιεί το συνάφι για να πείσει θεατές, ακροατές και αναγνώστες.
Θα γίνει το δείνα, θα παίξει το τάδε, θα τρέξουν το άλλο και το παράλλο.
Φούμαρα όλα, παραμυθάκια, στο τέλος αθροίζεις τους λογαριασμούς και τα έξοδα και τις κάθε είδους μικροεπισκευές και σκέφτεσαι ότι αν συνεχίσεις να κωλοκάθεσαι πάνω στις αναμνήσεις θα χάσεις και τα λίγα που έχεις.
Πάμε λοιπόν να το αδειάσουμε, να “δείξει” που λένε και οι μεσίτες, μπας και βρεθεί κάνας άνθρωπος να το φορτωθεί, να ξεμπερδεύουμε εγώ κι ο αδερφός μου.
Αν βρεθεί, τέλος πάντων…
Ως εκ τούτου, ανέβα κατέβα Τρίκαλα κάθε τρεις και λίγο, αυτό το έπιπλο θα το πάρει ο κολλητός, το άλλο η ανηψιά, το τρίτο μήπως το φέρω Αθήνα, πάλι περισσεύουν μερικά, τι δγιάλο να κάνω, να τα βγάλω στον ακάλυπτο σαν τον Κούρκουλο στην ταινία και να τα κάψω;
Χώρια τα μικροπράγματα.
Τασάκια, μπιμπελό, κεντήματα, σουπλά και σουβέρ, τσιβρέδες, ως και ένα σαλονάκι πορσελάνης μινιατούρα που είχα φέρει το ’82 από Γαλλία, όταν πήγαμε με το Γιάννη στο φεστιβάλ της Αβινιόν.
Ο Γιάννης επέμενε να επενδύσουμε σε πιοτί, εγώ ήθελα να κάνω ένα όμορφο δώρο στη μαμά.
Η μαμά το παρέταξε δίπλα στην πόρτα της εισόδου, να το βλέπει αμέσως όποιος μπαίνει.
Το Σαββατοκύριακο που μας πέρασε, το τύλιξα στο πλαστικό με τις φούσκες και μπήκε πορτ μπαγκάζ…
Μαζί με πεντέξι πακέτα ακόμη, ιστορίες μιας ζωής, όνειρα και φαντασίες, χαμόγελα και κλάματα, ψίθυρους, φωνές, βλέμματα, όλα στη συσκευασία την άθραυστη.
Μόνο κάτι άλλα πράγματα σπάσανε, εντελώς εσωτερικά, τα μέσα τα υδραυλικά και τα ηλεκτρικά, σύρε φέρε εσύ το μάστορα να τα παιδέψει.
Εμένα δεν πιάνουν τα χέρια μου.
Εμένα δεν ακούνε τ’ αυτιά μου.
Εμένα δεν βλέπουν τα μάτια μου.
Εμένα με νοιάζει μόνο να πω ένα τελευταίο “αντίο”.
«Εάν αποσυνθέσεις την Ελλάδα, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν μια ελιά, ένα αμπέλι κι ένα καράβι. Που σημαίνει: με άλλα τόσα την ξαναφτιάχνεις», έγραφε ο μέγας Ελύτης.
του Γιώργου Τραπεζιώτη
Σήμερα στη χώρα και ο τελευταίος πολίτης γνωρίζει καλά πλέον πως «εάν παραδοθούν ξανά τα κλειδιά της χώρας στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν η ακρίβεια, ΟΠΕΚΕΠΕΔΕΣ και σκάνδαλα σαν αυτό των υποκλοπών. Που σημαίνει: αν τους ξαναψηφίσεις… καλά να πάθεις».
Μόνο που ενώ οι εκλογές πλησιάζουν, ένα κρίσιμο μέρος του εκλογικού σώματος επιμένει. Καθώς έχει εκπαιδευτεί (γιατί περί «εκπαίδευσης» μιλάμε) να συνεχίζει να φοβάται μήπως τα πράγματα γίνουν χειρότερα άμα έρθουν ξανά στα πράγματα… «οι κομμουνιστές». Που θα κυβερνήσουν τη χώρα με αυταρχισμό. Που θα πάρουν τα σπίτια του κοσμάκη. Που θα κλείσουν τις τράπεζες. Που «θα μας χρεοκοπήσουν». Που «δε θα ‘χουμε να φάμε». Που θα κάνουν παρεμβάσεις στη Δικαιοσύνη. Που θα μοιράζουν πάλι επιδόματα. Και – ποιος ξέρει; – μπορεί ακόμη και «να μας παρακολουθούν» γιατί «το ‘παν και στην τηλεόραση. Πάντα γίνονταν υποκλοπές». «Ικανοί για όλα είναι», σου λέει – γιατί έτσι τους λένε.
Υπάρχει όμως κι ένα κομμάτι, ένα πολύ μεγάλο μέρος – το μεγαλύτερο – του εκλογικού σώματος, πάνω από 6 στους 10 πολίτες, που για να μην πουν πάνω στα νεύρα τους τίποτα χειρότερο στους δημοσκόπους, απαντούν «υπέρκομψα» πως η κυβερνητική πολιτική τους βρίσκει αντίθετους. Συγχρόνως, η συντριπτική πλειοψηφία των ερωτηθέντων απαντά γιατί ξέρει, γνωρίζει πια, έχει συγκρίνει και κυρίως έχει μετρήσει την τσέπη, πως «το 2019 είμασταν καλύτερα οικονομικά». Ναι, το 2019. Και το αποκαλύπτουν και οι αριθμοί, την ώρα που τα πράγματα – όχι μόνο για την τσέπη, αλλά και για την χώρα – επιεικώς πάνε κατά διαόλου μεριά.
Γιατί επί επταετίας Μητσοτάκη, επί… «κανονικότητας» δηλαδή κι ενώ η χώρα βγήκε από τα μνημόνια, το συνολικό χρέος (δημόσιο και ιδιωτικό) παρέμεινε ασήκωτο, η ακρίβεια έπνιξε τα νοικοκυριά, οι τράπεζες θησαύρισαν με κέρδη 4,7 δισ. το 2025, ενώ η μεσαία τάξη και οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στενάζουν από τα πανάκριβα δάνεια και το απάλευτο πλέον, κόστος ζωής.
Όσο για το κράτος Δικαίου, για τους κανόνες λειτουργίας των θεσμών, όσο τελικά για το ίδιο το Σύνταγμα; Ενώ το οικονομικό πάρτυ συνεχίζεται η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιμένει να κινείται σε δυο επίπεδα. Αφενός επιχειρεί να «συνταγματοποιήσει» κάθε πολιτική της επιλογή. Κι αφετέρου, όπου βλέπει πως η τακτική αυτή δεν πιάνει τόπο, υπάρχει πάντα και η επί των ημερών της δοκιμασμένη τακτική της συγκάλυψης.
Το σκάνδαλο των υποκλοπών (Predatorgate) θα μείνει άλλωστε στην Ιστορία του τόπου ως το κορυφαίο παράδειγμα υπονόμευσης του κράτους Δικαίου στα χρόνια της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας. Αλλά χθες, ακριβώς για το θέμα αυτό, δηλαδή για τις παρακολουθήσεις πολιτικών αντιπάλων, αλλά και υπουργών της ίδιας της κυβέρνησης Μητσοτάκη, για τις παρακολουθήσεις δημοσιογράφων και επιχειρηματιών με εργαλεία της ΕΥΠ και με το κακόβουλο λογισμικό Predator, ο πρώην Γενικός Γραμματέας του Μεγάρου Μαξίμου και πρωθυπουργικός ανιψιός, Γρηγόρης Δημητριάδης στη συνέντευξη που παραχώρησε στο χθεσινό φύλλο της Real News έκανε κάτι… πρωτοφανές.
Κόντρα στα παλιότερα κυβερνητικά αφηγήματα περί «ατομικής ευθύνης» και στα πάντα φταίει κάποιος ή κάτι άλλο για όσα συμβαίνουν, αλλά ποτέ μα ποτέ η κυβέρνηση και ειδικά ο Μέγας Άριστος Μητσοτάκης, ανέλαβε την… «πολιτική ευθύνη». «Τα πήρα όλα πάνω μου για να προστατεύσω την κυβέρνηση, την παράταξη και πάνω από όλα την πατρίδα», είπε χαρακτηριστικά. Γιατί αν δεν το κάνεις για την πατρίδα, τότε το κάνεις μπας και σωθεί η πολιτική… παρτίδα;
Γιατί εκεί πάει το μυαλό όλων όταν λες όσα λες, αλλά «δεν λες κουβέντα και κρατάς κρυμμένα μυστικά και ντοκουμέντα» ούτε για το ποιος γνώριζε ή διέταξε τις παρακολουθήσεις. Όταν δεν βγάζεις κιχ ούτε για το ποια ακριβώς ήταν η σχέση ΕΥΠ-Predator, ούτε όμως και για το γιατί αντί για διαφάνεια και για λογοδοσία, ακούσαμε και στο σκάνδαλο των υποκλοπών ακόμη ένα αφήγημα «ιφιγενειακής θυσίας», η οποία δεν έχει άλλο στόχο από το να λειτουργήσει ως ασπίδα προστασίας. Το για ποιον; Θα… φανεί.
Άριστη Εστί, η λογοδοσία. Και καταστροφικά τα έργα όσων την αποφεύγουν
Ερωτήματα για έναν πόλεμο που μαίνεται εδώ και δύο μήνες και δεν φαίνεται να τείνει προς μια νίκη της μέχρι τώρα υπερδύναμης του πλανήτη.
Θοδωρής Σπονδυλίδης
Έχουν περάσει ακριβώς δύο μήνες από την αρχή του πολέμου στο Ιράν και τα αποτελέσματα για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν φαίνεται να τείνουν προς μια νίκη, ερωτήματα μάλιστα προκύπτουν συνεχώς για το κατά πόσο ο πόλεμος αυτός συνέφερε και τη μέχρι τώρα υπερδύναμη του πλανήτη. Η αμφιβολία και οι τριγμοί εντός της συμμαχίας της Δύσης ήδη ξεκινούν να αναδεικνύουν τις αμφιβολίες για επιτυχία και ο απόηχος μιας ήττας θα μπορούσε να φέρει όχι μόνο προβλήματα για την κυβέρνηση Τραμπ στις ενδιάμεσες εκλογές αλλά και αμφισβήτηση προς κράτη εταίρους της για συνέχιση της συνεργασίας τους. Εν τέλει ποιοι ήταν οι στόχοι των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο αυτό; Τι προοπτικές υπάρχουν για τις συνομιλίες στην Ισλαμαμπάντ; Και τι ακριβώς διακυβεύεται σε αυτή τη σύγκρουση; Θα προσπαθήσουμε σε ένα αρκετά συνοπτικό άρθρο να θέσουμε τα γεγονότα και να βγουν κάποια πορίσματα.
Οι αλλαγές στο status quo της Μέσης Ανατολής και οι οιωνοί της σύγκρουσης Το Ιράν έχει τις τελευταίες δεκαετίες αποδειχθεί ένας από τους ικανότερους αντιπάλους των ΗΠΑ και του Ισραήλ, τουλάχιστον από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έπειτα. Ήδη από τις αρχές εκείνης της δεκαετίας το Ισραήλ προειδοποιούσε τους συμμάχους του για το ενδεχόμενο της ισχυροποίησης του Ιράν και τον ρόλο του στην περιοχή. Για να κατανοήσουμε όμως αυτό το γεγονός πρέπει πρώτα από όλα να κατανοήσουμε τις αλλαγές στην ισορροπία ισχύος στην περιοχή και ειδικότερα τις περιπτώσεις του Ιράκ, του Λιβάνου και της Συρίας.
Το Ισραήλ ως εμπροσθοφυλακή του δυτικού κόσμου στη Μέση Ανατολή και μέσω των δικτύων που ήδη είχε θεμελιώσει μπορούσε πιο εύκολα να προβλέψει την άνοδο της ιρανικής επιρροής, μάλιστα είχε ήδη αντιμετωπίσει εμμέσως τις ικανότητες των Ιρανών στον εμφύλιο του Λιβάνου μέσω της τότε νεοσύστατης Χεζμπολάχ και της Αμάλ. Στο πλαίσιο λοιπόν της κατάρρευσης του υπαρκτού σοσιαλισμού και της ανόδου των ισλαμιστικών ρευμάτων φαινόταν ήδη η προοπτική μιας ισχυροποίησης του Ιράν σαν κύριος αντίπαλος στην περιοχή. Η προοπτική αυτή εξακριβώθηκε με τα γεγονότα του πολέμου του Λιβάνου το 2006, την ενδυνάμωση των σχέσεων με την μπααθική Συρία, τη συμμαχία Χαμάς-Ιράν και με την άνοδο των σιιτικών πολιτοφυλακών στην πολιτική του Ιράκ (ιδίως μετά το 2008 και τη νίκη κατά του ISIS). Το Ιράν κατάφερε μέσα σε μερικά χρόνια να αμφισβητεί την επιρροή του δυτικού κόσμου σε όλη τη Μέση Ανατολή, να δημιουργήσει τον άξονα της αντίστασης όπως και να καταστεί βασικός οικονομικός σύμμαχος της Ρωσίας και της Κίνας. Η επιμονή των Ιρανών για την ανάπτυξη του πυρηνικού προγράμματος για την ενεργειακή του ασφάλεια (γεγονός που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξ αρχής έβλεπαν ως τον κίνδυνο δημιουργίας νέας πυρηνικής δύναμης) καθώς και η είσοδος τους στον οργανισμό SCO (Shanghai Cooperation Organisation) το 2023 και BRICS το 2024 σφυρηλάτησαν θεμέλια για να γίνει το Ιράν ένας περιφερειακός ηγεμόνας, ο οποίος μάλιστα είναι θεσμικά κατά του Ισραήλ. Ένας περιφερειακός ηγεμόνας που ήδη θεωρούταν πρωτοπόρος σε στρατιωτικές τεχνολογίες (βαλλιστικό πρόγραμμα και drones), που εξήγαγε τουλάχιστον το 80% του πετρελαίου του στον ίσως πιο βασικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ (υπολογίζεται έως και 20% των προμηθειών στην Κίνα) παρακάμπτοντας μάλιστα τις κυρώσεις, βοηθούσε την οικονομία της Βενεζουέλας και ο οποίος ήδη ενεργά είχε αρχίσει να παίρνει μέρος στην «αποδολαριοποίηση» μέσω των εισαγωγών και εξαγωγών του. Μόνο τον στρατιωτικό ρόλο του Ιράν στη Μέση Ανατολή να ερευνήσει κανείς θα καταλάβει ότι η επιρροή του μέσω του άξονα της αντίστασης ήταν ήδη ένα μεγάλο πρόβλημα για το νατοϊκό μπλοκ. Το κίνημα Ανσάρ Αλλάχ (Χούθι) όχι μόνο είχε αντέξει στην πίεση από Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ και στόλο νατοϊκών χώρων αλλά μπορούσε και να μπλοκάρει την χρήση της Ερυθράς Θάλασσας για το θαλάσσιο εμπόριο ανεβάζοντας τα κόστη των μεταφορών. Η Χαμάς σε έναν επώδυνο πόλεμο φθοράς είχε αναγκάσει τις ΗΠΑ να αποσπάσουν πόρους από την Ουκρανία συνάμα με τα χτυπήματα του Ιράν (πχ πόλεμος 12 ημερών) που αμφισβήτησαν τις ικανότητες της ισραηλινής αεράμυνας και χτύπησαν ακόμα και τα κεντρικά της Μοσάντ. Και αυτά παραμένουν μονάχα κάποια παραδείγματα σε μια περίοδο όπου οι ΗΠΑ είχαν αναγκαστεί να αποχωρήσουν από το Αφγανιστάν, είχαν μειώσει δραματικά τις δυνάμεις στο Ιράκ, η Ουκρανία δεν έδειχνε προοπτική νίκης και όπου τα αποτελέσματα της πτώσης της κυβέρνησης Άσαντ είχαν αμφίβολα αποτελέσματα. Οπότε με μια σύνοψη των επίδικων των τελευταίων δεκαετιών κατανοούμε ότι οι ΗΠΑ έβλεπαν την ανάγκη για την επιβολή της ισχύος τους ξανά επί την υφήλιο και ειδικότερα στη Μέση Ανατολή καθώς η ισχύς τους τέθηκε υπό αμφισβήτηση και με την Κίνα να βρίσκεται σε μια συνεχή άνοδο. Όμως υπάρχει και ένα άλλο δομικό ζήτημα για τις ΗΠΑ.
Δολάριο και παγκόσμια οικονομία Η Μέση Ανατολή έχει μια ιδιαίτερη σημασία για τις Ηνωμένες Πολιτείες καθώς η οικονομία τους έχει μια άρρηκτη σχέση με την αγορά του πετρελαίου. Ήδη από την δεκαετία του ’70 η αμερικανική οικονομία στηρίζεται στο λεγόμενο «πετροδόλαρο», δηλαδή στη χρήση του αμερικανικού δολαρίου στις αγοραπωλησίες πετρελαίου ως αντίτιμο. Η χρήση του νομίσματος στην παγκόσμια αγορά ενέργειας είναι λοιπόν και ένας βασικός πυλώνας για τη βιωσιμότητα της αμερικανικής (και όχι μόνο) οικονομίας καθώς η παγκόσμια ζήτηση για δολάρια «χρηματοδοτεί» το αμερικανικό χρέος και κρατά την αμερικανική οικονομία ζωντανή. Το παραπάνω αποτελεί και ένα σημαντικό πρόβλημα για τα τριτοκοσμικά κράτη τα οποία αναγκάζονται να δραστηριοποιούνται στην παγκόσμια αγορά με ένα νόμισμα πολλές φορές ισχυρότερο από το δικό τους δίνοντας μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη στον δυτικό κόσμο (αυτό είναι ένα ζήτημα και εκτός της αγοράς πετρελαίου). Προφανώς τα παραπάνω αποτελούν μια υπεραπλούστευση παρόλα αυτά είναι σημαντικό να τεθούν κάποια πλαίσια για να εξηγηθεί το πρόβλημα των BRICS και της προσπάθειας «αποδολαριοποίησης» καθώς και ο ρόλος του Ιράν σε αυτό. Οι κινήσεις της Κίνας και της Ρωσίας μέσω των BRICS έστειλαν τριγμούς προς τις ΗΠΑ καθώς έθεσαν τα θεμέλια για τη χρήση άλλων νομισμάτων πέρα του δολαρίου για τις διακρατικές συναλλαγές τους συνάμα με την είσοδο και αλλού συστήματος συναλλαγών παρακάμπτοντας το SWIFT (οι συναλλαγές περνούν μέσω του FED). Με λίγα λόγια ένας από τους μεγαλύτερους καταναλωτές υδρογονανθράκων (Κίνα) πλέον μείωνε δραστικά την ανάγκη του σε δολάρια και έθετε ένα προηγούμενο για να ακολουθήσουν περισσότερα κράτη. Στη Μέση Ανατολή ειδικά αποτελεί πρόβλημα καθώς ο Περσικός Κόλπος αναλογεί τουλάχιστον στο 20% της παγκόσμιας προμήθειας υδρογονανθράκων στην παγκόσμια αγορά και το Ιράκ που κατέχει κάποιες από τις μεγαλύτερες πηγές είναι φιλικό προς το Ιράν. Κατόπιν αυτών των εξελίξεων μπορούμε να παρατηρήσουμε και την πιο επιθετική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών η οποία φαίνεται να κεντρίζει σε τρεις παραμέτρους Α) διάσωση της οικονομίας του δολαρίου Β) εξασφάλιση ενεργειακής ασφάλειας (για μελλοντικούς πολέμους ειδικά) Γ) επιβολή ισχύος στις περιοχές που χάνεται. Και είναι αυτές ακριβώς οι παράμετροι που κεντρίζουν στον παράγοντα Κίνα και τους συμμάχους της, δεν αποτελεί μάλιστα διόλου τυχαίο γεγονός ότι ένας πρωταρχικός στόχος αποτέλεσε η Βενεζουέλα η οποία κατέχει κάποια από τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου αλλά και στρατιωτική δύναμη στη «γειτονιά» των ΗΠΑ (και βασικός οικονομικός και στρατιωτικός εταίρος Ρωσίας-Κίνας). Άρα από τα παραπάνω καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι το ζήτημα Ιράν όπως και το ζήτημα Κίνα ή Ρωσία εν τέλει αποτελεί ένα δομικό ζήτημα για την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ και των συμμάχων της. Μια πτώση της αμερικανικής οικονομίας ή της στρατιωτικής της ισχύς έχει απόηχους που χτυπούν όλο τον δυτικό κόσμο καθώς αποτελεί το κέντρο μιας επί της ουσίας αυτοκρατορίας, δεν νοείται ευρωπαϊκή οικονομία πχ δίχως το χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ καθώς τα δύο συστήματα έχουν σχέση αλληλεξάρτησης όπως απέδειξε εξάλλου και η κρίση του 2008.
Η πολιορκία του Ιράν Στις 28 Φλεβάρη μαχητικά αεροσκάφη ξεκινούν μια αναμενόμενη σύγκρουση με το Ιράν χτυπώντας βάσεις, υποδομές στρατού και προσπαθώντας να αποκεφαλίσουν την ηγεσία. Οι ΗΠΑ μετά από μήνες κινητοποίησης δυνάμεων ξεκινούν μια προσπάθεια για να εμποδίσουν τις ικανότητες του Ιράν για απάντηση, συγχρόνως με τη χρήση του πολεμικού ναυτικού ξεκινούν τον αποκλεισμό του Ιράν και εμποδίζουν τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» από το να συνεχίσει τις εξαγωγές. Όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι το μέγεθος της βίας από τα χτυπήματα των ΗΠΑ και Ισραήλ είχε στόχο το να κάνουν τη χώρα να παγώσει, να καταστρέψουν τις υποδομές και να επιβάλουν όρους. Γίνεται απόπειρα δολοφονίας κατά του προέδρου Πεζεσκιάν και δολοφονείται μεταξύ πολλών άλλων ο ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης Αλί Χαμενεΐ με την προοπτική ότι ένα πλήγμα που θα δημιουργήσει χάος στην κεντρική εξουσία μπορεί να πυροδοτήσει εξέγερση όπως εκείνη που αποπειράθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο.
Παρά τα χτυπήματα όμως σε ηγεσία, στρατό και υποδομές η εξέγερση αυτή δεν φαινόταν στον ορίζοντα. Παρά τις εκκλήσεις του Τραμπ και του Σάχη κατάφεραν εν τέλει μόνο το αντίθετο αποτέλεσμα, μια κοσμοσυρροή Ιρανών στους δρόμους υπέρ της κυβέρνησης. Φαίνεται πως η λεγόμενη «εξέγερση» του Δεκέμβρη, που με βάση τα στοιχεία πιο πολύ για χτυπήματα αντιφρονούντων ομάδων εν μέσω διαδηλώσεων φάνηκαν, δεν κατάφερε να ευαισθητοποιήσει τον κόσμο αλλά μάλλον πέτυχε το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή να ατσαλώσει την προσήλωση του κόσμου στο κράτος. Οι εικόνες ήταν άνευ προηγουμένου, κόσμος να διαδηλώνει κατά των ΗΠΑ και Ισραήλ ενώ γίνονταν χτυπήματα από αέρος. Μπορούμε να πούμε πως στο ψυχολογικό κομμάτι του πολέμου οι Ιρανοί ήταν ήδη νικητές και όποια αντιπολίτευση και να υπάρχει μάλλον ένιωσε ότι είναι ακατάλληλη η συγκυρία για να δράσει. Τα γεγονότα άφησαν ανοιχτά τα σενάρια μόνο για επέμβαση ή για στραγγαλισμό της χώρας σε βάθος χρόνου. Όμως το Ιράν ήδη ανταπαντούσε χτυπώντας ασταμάτητα και την τελευταία βάση των ΗΠΑ στην περιοχή με ζημιές που σε ένα βαθμό εμπόδισαν την κανονική λειτουργία τους. Μάλιστα το Ιράν πήρε και ένα μεγάλο ρίσκο και διεύρυνε τον πόλεμο χτυπώντας επίσης στόχους εκτός βάσεων δίνοντας ηχηρό μήνυμα για το τι επρόκειτο να συμβεί σε περίπτωση συμμετοχής. Παράλληλα οι Φρουροί της Επανάστασης φαίνεται πως είχαν περάσει σε αποκεντρωμένο σύστημα όπου η κάθε μονάδα κατά τόπους μπορούσε να λειτουργεί με σχετική αυτονομία, κάμπτοντας έτσι την επίδραση των χτυπημάτων κατά της ηγεσίας. Και φυσικά τέθηκε σε εφαρμογή το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, παγώνοντας μεγάλο κομμάτι του διεθνούς εμπορίου και επιτρέποντας σχεδόν μόνο σε κινεζικά συμφέροντα να δραστηριοποιούνται, ενώ παράλληλα το αμερικανικό ναυτικό είχε αναγκαστεί να εξέλθει από τον Περσικό Κόλπο για να αποφευχθούν απώλειες. Τα αποτελέσματα ήταν καταστροφικά για τις ΗΠΑ και τις χώρες που είχαν παραχωρήσει έδαφος για αμερικανικές βάσεις. Οι οικονομίες των αραβικών κρατών του Περσικού Κόλπου βίωσαν ένα πάγωμα της οικονομίας και σημαντικές στρατιωτικές υποδομές, όπως ραντάρ που καταστράφηκαν μαζί με γραφεία μεγάλων επιχειρήσεων και υπηρεσιών πληροφοριών. Η αεράμυνα των συστημάτων Patriot βίωσε επίσης μια αμφισβήτηση της ικανότητας της καθώς δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει το πλήθος των drones και των βαλλιστικών πυραύλων. Παράλληλα το Ιράν φρόντισε μέσω δικών του δυνάμεων όπως και μέσω του PMF (Δυνάμεις Λαϊκής Κινητοποίησης του Ιράκ) να πλήξει στόχους στο Ιρακινό Κουρδιστάν, συγκεκριμένα ξένες βάσεις όπως και αυτές του αυτονομιστικού κινήματος των Κούρδων του Ιράν. Το αποτέλεσμα ήταν ηχηρό καθώς πλέον και οι τελευταίες νατοϊκές δυνάμεις αποχωρούσαν από το Ιράκ και οι αυτονομιστές Κούρδοι του Ιράν (ενωμένοι σε κοινό μέτωπο για την κατάληψη της εξουσίας) απέφευγαν να κινητοποιηθούν κατά του Ιράν και να δημιουργήσουν ένα δεύτερο μέτωπο για την ισλαμική δημοκρατία. Το Ιράν μάλιστα αμφισβήτησε και προηγουμένως θεωρούμενα δεδομένα επιτυγχάνοντας αποστολή βαλλιστικών πυραύλων Khorramshahar 4 στη βάση της νήσου Ντιέγκο Γκαρσία στην καρδιά του Ινδικού δημιουργώντας αμφιβολίες για την ασφάλεια του αμερικανικού ναυτικού σε όλο τον Ινδικό ωκεανό. Καταρρίψεις μαχητικών και μεταγωγικών αεροσκαφών γέμισαν τα ειδησεογραφικά μέσα με τις ΗΠΑ να επιμένουν ότι ήταν αποτελέσματα ατυχημάτων. Όπως και υπήρξε και η αινιγματική επιχείρηση σε μια δομή πυρηνικής ενέργειας, με στρατιωτικό προσωπικό που οι Ιρανοί δηλώνουν ειδικεύονταν στην πυρηνική ενέργεια και η οποία απέτυχε παταγωδώς. Το Ιράν δεν φαινόταν να γίνεται άλλη μια Βενεζουέλα. Σημαντικό είναι να αναφερθεί επίσης ότι Τουρκία και Αζερμπαϊτζάν αρνήθηκαν να λάβουν μέρος στη σύγκρουση. Οι τριγμοί των σχέσεων Ισραήλ-Τουρκίας καθώς και οι πιέσεις της Ρωσίας προς το Αζερμπαϊτζάν απέτρεψαν τη συμμετοχή τους στον πόλεμο ή μάλλον τη χρήση του εδάφους τους για επιθέσεις. Μάλιστα στην περίπτωση του Αζερμπαϊτζάν επέτρεψαν και τη χρήση του εδάφους τους για ανεφοδιασμό του Ιράν από τη Ρωσική Ομοσπονδία. Οι εξελίξεις αυτές έχουν θέσει στο στόχαστρο του Ισραήλ την Τουρκία την οποία αξιωματούχοι του ονομάζουν το επόμενο Ιράν, όπως και από πλευράς Άγκυρας έχουν αυξήσει τους τόνους κατά του σιωνισμού. Η Τουρκία συγκεκριμένα φαίνεται να εναντιώνεται σε μια αποσταθεροποίηση του Ιράν καθώς μια πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας θα μπορούσε να ισχυροποιήσει το Κουρδικό αυτονομιστικό κίνημα με το οποίο η Τουρκία προσπαθεί να έρθει σε ειρήνευση, η ανάπτυξη του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος ωθεί την Τουρκία να αναπτύξει το δικό της και αφού έχουν αναδειχθεί αντικρουόμενα συμφέροντα στη Μέση Ανατολή με το Ισραήλ (πχ Συρία) κάνοντας το Ιράν έναν παράγοντα εξισορρόπησης ισχύος στην περιοχή.
Ο παράγοντας Λίβανος και η προσπάθεια απομόνωσης του Ιράν Δεν θα μπορούσαμε να θέσουμε πλήρως μια ανάλυση για τον πόλεμο στο Ιράν χωρίς να αναφέρουμε στην προσπάθεια πάταξης της εξωτερικής επιρροής του, ειδικότερα χωρίς να αναφέρουμε στα γεγονότα του Λιβάνου. Η επίθεση κατά του Ιράν δεν είναι μια μεμονωμένη επίθεση κατά της επικρατείας του, αλλά συνάμα και μια επίθεση προς τους συμμάχους που χρηματοδοτεί.
Το Ισραήλ σε ένα άμεσο διάστημα από την αρχή του πολέμου με το Ιράν ξεκίνησε μια επιχείρηση περαιτέρω εισβολής στην επικράτεια του Λιβάνου με στόχο την κατάληψη του νότιου Λιβάνου (περιοχή με κυρίως σιιτικό πληθυσμό) ως τον ποταμό Λιτάνι. Είναι λοιπόν προφανές ότι σε ένα σενάριο απομόνωσης του Ιράν λόγο μιας συνεχόμενης σύγκρουσης το Ισραήλ στοχεύει στη διάλυση των συμμάχων του στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή. Ειδικότερα ο παράγοντας Χεζμπολάχ αποτελεί στόχο υψίστης σημασίας για τη χώρα. Η Χεζμπολάχ δεν αποτελεί απλά μια παραστρατιωτική οργάνωση αλλά ένα πολιτικό κόμμα με εκπροσώπηση στη Βουλή, ένα σύστημα πρόνοιας για τον πληθυσμό του Λιβάνου και πιο σημαντικά έναν τακτικό στρατό μεγέθους τουλάχιστον 70.000 στρατιωτών. Και η αποτελεσματικότητά της μπορεί να μετρηθεί και από τις επιχειρήσεις αφού μπορούμε να παρατηρήσουμε μεγάλες απώλειες για το Ισραήλ, τουλάχιστον 20 άρματα μάχης φαίνεται να έχουν ήδη χαθεί από τις στρατιωτικές δυνάμεις της Χεζμπολάχ. Το Ισραήλ όμως θα αναρωτηθείτε δρα μόνο ή υπάρχει και μεγαλύτερη στόχευση πέρα από την ανάλωση σε έναν πόλεμο φθοράς; Μπορεί να βγάλει ο πόλεμος με την Χεζμπολάχ κάπου; Εδώ πρέπει να συμπεριλάβουμε τον παράγοντα του κράτους του Λιβάνου και της δομής του. Ο Λίβανος έχει ένα σύνταγμα που καθορίζει συγκεκριμένες εξουσίες σε συγκεκριμένες θρησκευτικές ομάδες, με τους Μαρωνίτες καθολικούς να αποτελούν την πιο ευνοούμενη (οι οποίοι τουλάχιστον από το 1960 αποτελούν μειονότητα σε σύγκριση με τον μουσουλμανικό πληθυσμό). Μάλιστα ο εμφύλιος του Λιβάνου (1975-1990) αποτέλεσε έναν πόλεμο ακριβώς για την αλλαγή του καθεστώτος ή την διατήρηση του status quo και λόγο της μερικής ήττας της κυβέρνησης και των παραστρατιωτικών φαλαγγιστών χρειάστηκε να παραχωρηθούν περισσότερες εξουσίες προς τους Σουνίτες και Σιίτες μουσουλμάνους, συγκεκριμένα μάλιστα αναγνωρίστηκε και στην Χεζμπολάχ η άδεια να διατηρεί στρατό μέχρι την πλήρη αποχώρηση του ισραηλινού στρατού από τη χώρα (σύμφωνο Taif). Άρα η εισβολή του Ισραήλ δεν αποτελεί απλά μια προσπάθεια για την κατοχή εδαφών αλλά και μια πίεση προς την αστική εξουσία του Λιβάνου (κυρίως Μαρωνίτες και Σουνίτες των πόλεων) να λάβει μέρος στη σύγκρουση και να καταλάβει πίσω τις χαμένες εξουσίες της. Και έχει σημασία να αναφέρουμε πως ο πρόεδρος του Λιβάνου δήλωσε ότι η Χεζμπολάχ αποτελεί εξίσου παράγοντα αποσταθεροποίησης με το Ισραήλ όπως και τον τελευταίο ένα χρόνο παρατηρούμε μια συνεχή προσπάθεια της κυβέρνησης να πατάξει την πρωτοκαθεδρία της οργάνωσης (πχ επιδρομές και κατασχέσεις πυρομαχικών). Μάλιστα για το Ισραήλ η πλήρης πάταξη της Χεζμπολάχ και της παλαιστινιακής αντίστασης κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο καθώς αυτό θα άνοιγε τις προοπτικές για να απασχοληθεί το Ισραήλ ελεύθερα με την επιβολή ισχύος στην υπόλοιπη Μέση Ανατολή αφού Α) στον Λίβανο εδράζονται οι περισσότερες ένοπλες παλαιστινιακές οργανώσεις Β) μέσω Λιβάνου εξοπλίζονται οι Παλαιστίνιοι Γ) στην οποιαδήποτε επιχείρηση του Ισραήλ προς Ιράν ή Ιράκ μπορεί να επεμβαίνει η Χεζμπολάχ. Με λίγα λόγια εξασφαλίζοντας το εσωτερικό και την εγγύς «γειτονιά» του το Ισραήλ θα μπορούσε «ανενόχλητο» να προσπαθήσει να καταστήσει τον εαυτό του σ’ έναν ηγεμόνα της περιοχής.
Διάλογοι για ειρήνη, ελιγμοί και τελεσίγραφα Οι ΗΠΑ καθώς έβλεπαν την επιχείρηση κατά του Ιράν να μην μπορεί να τελεσφορήσει και καθώς οι Ευρωπαίοι εταίροι ολοένα και περισσότερο δήλωναν δυσαρέσκεια με τον τρόπο που έχει διεκπεραιωθεί η σύγκρουση εξαιτίας και των οικονομικών πιέσεων, ξεκίνησαν οι εξαγγελίες για προσπάθεια ειρήνευσης. Τουλάχιστον από πλευράς των Ηνωμένων Πολιτειών. Παρόλα αυτά οι διαδικασίες για ειρήνη φάνηκαν μάλλον κάλπικες καθώς η εκεχειρία των δύο εβδομάδων σύντομα έληξε, το Ισραήλ δεν θα σταματούσε τον πόλεμο με την Χεζμπολάχ και οι ΗΠΑ επέβαλαν εξευτελιστικούς όρους απαιτώντας την παράδοση όλου του εμπλουτισμένου ουρανίου. Τα Στενά του Ορμούζ ενώ προσωρινά άνοιξαν αρκετά γρήγορα έκλεισαν πάλι και οι ΗΠΑ συγκέντρωναν όλο και περισσότερες δυνάμεις στην περιοχή κάνοντας την απειλή μιας εισβολής αρκετά πιο πιθανή. Οι ΗΠΑ δεν φάνηκαν διατεθειμένες να κάνουν πίσω και εξίσου το Ιράν επέμεινε στην προσήλωση του για πόλεμο. Πιο συγκεκριμένα το άνοιγμα των στενών αποτέλεσε συνέχεια της εγκατάστασης δεύτερου μπλόκου στον Ινδικό ωκεανό από το αμερικανικό ναυτικό το οποίο στοχοποίησε ειδικότερα εμπορικά πλοία που κατευθύνονταν προς Ιράν ενώ παράλληλα επέτρεπαν την είσοδο πλοίων που κατευθύνονταν σε άλλες χώρες και τα οποία θα μετέφεραν πετρέλαιο που αγοραζόταν με δολάρια. Οι ΗΠΑ με άλλα λόγια άρχισαν να στοχοποιούν την οικονομική δραστηριότητα του Ιράν και της Κίνας, ειδικότερα αυτή που αμφισβητούσε την αγορά του δολαρίου. Η κίνηση του Ιράν για άνοιγμα των στενών αποτέλεσε έναν ελιγμό για την απονομιμοποίηση της κίνησης αυτής των ΗΠΑ όπως και μια κίνηση για την κατάθεση όρων για ειρήνη. Με το τέλος του διαλόγου τα στενά έκλεισαν εκ νέου από το Ιράν παγώνοντας τις εξαγωγές.
Στον Περσικό Κόλπο με άλλα λόγια ο πόλεμος παίρνει διαστάσεις πολέμου φθοράς με προσπάθειες το κάθε μέρος να έχει το πάνω χέρι για μια πιθανή συνθήκη ειρήνης στην Ισλαμαμπάντ. Για το Ιράν οι στόχοι είναι πρώτον η επιβίωση και δεύτερον ο εξευτελισμός του ιμπεριαλισμού έχοντας τελέσει χτυπήματα σε κάθε συγκέντρωση δυνάμεων των ΗΠΑ και εμποδίζοντας την είσοδο του ναυτικού στον Περσικό κόλπο, όπως και παράλληλα χτυπώντας την διεθνή οικονομία για να επιτύχει πιέσεις για τη λήξη της σύγκρουσης ενόψει μιας οικονομικής κρίσης. Επίσης βασικός στόχος παραμένει για το Ιράν η εγγύηση της ασφάλειας για τις δυνάμεις του άξονα της αντίστασης όπως η Χεζμπολάχ και οι παλαιστινιακές οργανώσεις. Και το Ιράν να σημειωθεί πως δεν δρα μόνο αλλά βάση σε έρευνες έχει υλική υποστήριξη από Ρωσία και Κίνα, ειδικότερα μέσω διάθεσης τροφίμων, πώλησης ιρανικού εξοπλισμού που κατασκευάζεται στην Ρωσία και πώλησης πετρελαίου από τον ιρανικό εμπορικό στόλο που αποθέματα πετρελαίου τα είχε ήδη στείλει στα ανοιχτά της Μαλαισίας και της Ινδονησίας. Για τις ΗΠΑ αντιθέτως ο πόλεμος έχει χαρακτήρα επιβίωσης της οικονομίας του δολαρίου στις αγοραπωλησίες πετρελαίου και επιβίωσης της επιρροής τους εκτός των ορίων της «αμερικανικής ηπείρου». Και στην περίπτωση της Μέσης Ανατολής αυτό εκφράζεται σε πλήρη ή μερική νίκη κατά του Ιράν. Η άμεση στρατιωτική επέμβαση σε μια ορεινή χώρα σαν το Ιράν αυτό φαντάζει ένα απίθανο σενάριο και φαίνεται να εξελίσσεται σε μια προσπάθεια ασφυξίας της χώρας, οι ΗΠΑ στοιχηματίζουν σε μια σταδιακή κατάρρευση του Ιράν μέσω των πληγμάτων σε υποδομές, βιομηχανία και δομές ενέργειας. Καθώς το Ιράν λοιπόν χρησιμοποιεί όλες τους δυνάμεις για την επιβίωση η Δύση προσπαθεί Α) να εξουδετερώσει τους συμμάχους του Β) να παρακάμψει τα εμπόδια του Ιράν στις εξαγωγές πετρελαίου (πχ χρήση των εμιράτων Fujairah και Khor Fakkan, συριακών λιμανιών και της δυτικής Σαουδικής Αραβίας Γ) να χρησιμοποιήσει την συνεχή απειλή εισβολής για πάγωμα της ανοικοδόμησης της χώρας Δ) να χρησιμοποιήσει το μπλόκο για πάγωμα των εξαγωγών. Και είναι ένα πραγματικό ερώτημα το κατά πόσο το Ιράν υλικά μπορεί να ανταπεξέλθει σε μια σύγκρουση διάρκειας με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ καθώς ήδη ο πληθωρισμός φαίνεται να έχει τριπλασιαστεί. Οπότε εδώ ίσως αναδεικνύεται μια στρατηγική νίκη επί του Ιράν σε βάθος χρόνου ακόμα και κατόπιν ενός συμφώνου ειρήνης καθώς οι καταστροφικές επιπτώσεις του πολέμου θα μπορούσαν να ωθήσουν μια εσωτερική σύγκρουση στη χώρα. Αν χρησιμοποιήσουμε ως δεδομένο τις αντιδράσεις στην οικονομική πολιτική κατόπιν του πολέμου των 12 ημερών και το πώς οι κινητοποιήσεις των συνδικάτων και δυσαρεστημένων αξιοποιήθηκαν από ένοπλες ομάδες τότε σε ένα σενάριο όπου η ιρανική οικονομία θα προσπαθεί να ανοικοδομηθεί τότε το Ιράν θα είναι ευκολότερος στόχος για ένα κίνημα δυτικόφιλης αντιπολίτευσης και των αυτονομιστικών κινημάτων όπως οι Κούρδοι, οι οποίοι έχουν δημιουργήσει συνασπισμό ήδη πριν από την αρχή της σύγκρουσης στις 28 Φλεβάρη. Μάλιστα εδώ αξίζει να σημειωθεί η έξοδος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον OPEC, ένα γεγονός που θα μπορούσε να σημαίνει τη θέληση των εμιράτων να αποδεσμευτούν από τις συμφωνημένες τιμές πετρελαίου και να δράσουν όπως το Κουβέιτ κατά του Ιράκ μετά τον πόλεμο του 1980-1988. Μια σημαντική πτώση των τιμών πετρελαίου θα μπορούσε να σαμποτάρει τα κέρδη των πωλήσεων πετρελαίου για την ιρανική οικονομία, που αποτελούν και ένα σημαντικό ποσοστό του ΑΕΠ.
Αντί επιλόγου Σε μια ανασκόπηση ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο δεν αποτελεί άλλη μια σύγκρουση αλλά έναν πόλεμο που δημιουργεί προοπτικές για τον ευρύτερο ανταγωνισμό ανάμεσα στον ιμπεριαλισμό της Δύσης και τη συμμαχία Ρωσίας-Κίνας. Ο πόλεμος αυτός δεν αποτελεί απλά έναν ανταγωνισμό στη Μέση Ανατολή αλλά τις αρχές μιας ένοπλης σύγκρουσης που κρίνει την πρωτοκαθεδρία της Pax americana στον πλανήτη οπότε ακόμα και αν λάβει ένα τέλος βραχυπρόθεσμα δεν θα αποτελέσει ένα τέλος στους πολέμους που μένουν να φανούν.
Η Ευρώπη μπορεί να κράτησε μια επικριτική στάση ως προς την έκβαση της σύγκρουσης όμως η έως τώρα αποτυχία των ΗΠΑ δημιουργεί τριγμούς σε αυτή. Οι ΗΠΑ ήδη από καιρό πιέζουν για τη στρατιωτικοποίηση της γηραιάς ηπείρου και τα αποτελέσματα του πολέμου ωθούν τα κράτη της Ευρώπης σε ταχύτερες διαδικασίες για να αναλάβουν το «μέτωπο» με τη Ρωσία. Ήδη 90 δισ. ετοιμάζονται να σταλούν από την Ευρωπαϊκή Ένωση για ενίσχυση της ουκρανικής προσπάθειας να φθείρει την ρωσική οικονομία και στρατό, συνάμα δημιουργούνται συλλογικά funds δισεκατομμυρίων ευρώ για την ανάπτυξη της πολεμικής βιομηχανίας. Και το ενδιαφέρον είναι ότι και οι μεγαλύτεροι επικριτές εκ των Ευρωπαίων ομολόγων των ΗΠΑ στηρίζουν τα πακέτα αυτά άνευ όρων. Η Ευρώπη με άλλα λόγια κατανοεί τη θέση της σαν δομικό κομμάτι της Pax Americana και ακόμα και αν έχει διαφωνίες με την προσέγγιση βλέπει τον ρόλο της εντός ενός ενιαίου επιθετικού σχεδίου. Στην περίπτωση της Μέσης Ανατολής τα πράγματα είναι πιο δύσκολα για τους εταίρους των ΗΠΑ. Οι χώρες του Περσικού Κόλπου φάνηκαν ανίσχυρες στο να προστατέψουν τον εαυτό τους χωρίς την συμβολή των ΗΠΑ και άλλων δυτικών κρατών όπως η Ελλάδα, τα πολεμοφόδια για τα συστήματα Patriot τελείωναν (καθώς χρησιμοποιούνταν πολύ πιο πρόσφατα σε κατασκευή) και οι στρατιωτικές τους υποδομές έλαβαν μεγάλες ζημιές. Μάλιστα στην περίπτωση των ΗΑΕ δέχτηκαν και προσφάτως εκ νέου επίθεση στα Εμιράτα Fujairah και Khor Fakkan όπου έκαναν εξαγωγές παρακάμπτοντας τα στενά. Στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας και του Κουβέιτ επί του παρόντος φαίνεται να βρίσκονται σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ για το αν θα δώσουν άδεια για τη χρήση του εναέριου χώρου τους για το «Project Freedom» προφανώς φοβούμενοι εκ νέου ιρανικές επιθέσεις τις οποίες έχουν κατακρίνει και οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν περαιτέρω ζημιές στην βιομηχανία πετρελαίου. Όμως πλέον για τα κράτη αυτά τίθενται ένα δίπολο, ή εκχώρηση της προστασίας τους στις ΗΠΑ και να απωλέσουν περαιτέρω επιδιώξεις με τους BRICS ή να χάσουν τους επί δεκαετίες προστάτες τους και βασικούς αγοραστές. Οι εξελίξεις ακόμα μαίνονται και η κατάσταση είναι στην καλύτερη περίπτωση ρευστή. Το Ιράν είναι ο προσωρινός νικητής όμως ο πόλεμος με τον δυτικό κόσμο δεν πρόκειται να τελειώσει «τόσο απλά», ο δυτικός κόσμος παλεύει ακόμα για την πρωτοκαθεδρία που κέρδισε μετά την πτώση της ΕΣΣΔ και θεωρούμε πως είναι δύσκολο να απωλέσουν τις επιδιώξεις τους. Σίγουρα όμως οι αλλαγές στις ισορροπίες ήδη συμβαίνουν και τα αποτελέσματα τους ήδη αρχίζουν να φαίνονται. ----------------------------------------------------------------------------- Θοδωρής Σπονδυλίδης Με καταγωγή από τον μακρινό Καύκασο και υπέρμαχος της Γκραμσικής σκέψης. Αιώνιος σπουδαστής της Γεωπολιτικής που ασχολείται με ζητήματα Ιδεολογικά, Γεωπολιτικής, Ιστορίας, Οικονομίας, Πολιτισμού και γενικότερα παγκόσμιας και εγχώριας πολιτικής.«Το πιο ολοκληρωμένο δώρο του Θεού είναι μία ζωή βασισμένη στη γνώση», Ιμάμης Αλί.
Οραματίζομαι έναν άλλο ήλιο Μιαν ατέλειωτη άνοιξη Την ειρήνη των κάμπων. Οι ορίζοντες θ’ ανοίξουν τις αποστάσεις Θα βλέπουμε τη σκιά μας να πετάει ψηλά, θ’ ακούμε τον αντίλαλο της φωνής μας να χτυπάει το ανοιχτό μας παράθυρο σαν ένας φίλος λησμονημένος που ξαναγύρισε. Πέτρα την πέτρα Καρδιά την καρδιά θα τρυπάει ο άνεμος Η μουσική που στρώνει στις ακτές της τρικυμίας τη χλώρη Η μουσική που μιλάει τη γλώσσα των πουλιών επάνω στα δέντρα Κι’ ανοίγει τα λευκά πανιά Δοξάζοντας τον ήλιο Και θα ‘χει μέσα η καρδιά μας τόσο φως Τόση γαλήνη απ’ τ’ ουρανού θα πέφτει τα παράθυρα που τα μεγάλα μας φτερά θα μπλέκονται στα πόδια μας Και τα χαμόγελά μας θα φτερουγίζουν στα ματόκλαδα σαν πεταλούδες Και θα μπορούμε να κοιτάζουμε κατάματα χωρίς ντροπή τα ζώα, του νερού τον άλλο κόσμο, κάθε βαθύ σημάδι τον κατακάθαρο ουρανό Το γυμνό πρόσωπό μας.
Ο ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και ζωγράφος, Ραφαέλ Αλμπέρτι, γεννήθηκε στις 16 Δεκέμβρη του 1902, στο Ελ Πουέρτο ντε Σάντα Μαρία της Ανδαλουσίας. Συγκαταλέγεται μεταξύ των σπουδαιότερων ποιητών της Ισπανίας και θεωρείται εξέχον μέλος της Γενιάς του ’27. Έλαβε μέρος στον αντιφασιστικό αγώνα κατά του Φράνκο κι έγινε η ποιητική φωνή αντίστασης στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Μετά την επικράτηση του Φράνκο και την ίδρυση του δικτατορικού κράτους, έζησε αυτοεξόριστος, διαδοχικά, στην Αργεντινή, Ουρουγουάη, στο Παρίσι και κυρίως στη Ρώμη. Το 1977 επέστρεψε στην Ισπανία. Ο Ραφαέλ Αλμπέρτι ήταν κομμουνιστής και φίλος του Φιντέλ Κάστρο.
Έργα του: Ναύτης στη στεριά, Η αυγή της κίτρινης βιόλας, Περί αγγέλων Στίχοι, ανησυχίας, Ο ποιητής στους δρόμους, Κεφάλαιο της δόξας, Ανάμεσα στο γαρύφαλλο και στο σπαθί, Επιστροφές της μακρινής ζωής κ.ά. Έγραψε πεζογραφήματα, θεατρικά έργα, αυτοβιογραφικά και απομνημονεύματα (Το χαμένο Άλσος).
Έφυγε από τη ζωή στις 28 Οκτωβρίου του 1999. Η στάχτη του σκορπίστηκε στον κόλπο του Κάδιθ, πως ήθελε ο ποιητής.
Το ποίημα «Οραματίζομαι» του Ραφαέλ Αλμπέρτι, εμπεριέχεται στην “Ανθολογία της ευρωπαϊκής και αμερικανικής ποιήσεως”, (εκλογή και επιμέλεια: Κλέωνας Β. Παράσχος) – εκδ. “Σίμος Συμεωνίδης” – Αθήνα,1962. Η μετάφραση – απόδοση είναι του Γ. Θέμελη.
Η ΝΔ παρουσίασε μια φιλόδοξη πρόταση για να κόψει και να ράψει το Σύνταγμα στα μέτρα της. Μόνο που είναι μια εξαιρετικά αδύναμη κυβέρνηση χωρίς τη νομιμοποίηση για κάτι τέτοιο
του Λευτέρη Θ. Χαραλαμπόπουλου
Η πρόταση που κατέθεσε η ΝΔ εντυπωσίασε με τη φιλοδοξία της. Δεν είναι μικρό πράγμα να θες να αλλάξεις καθοριστικές πλευρές του θεσμικού πλαισίου της χώρας, από το εκλογικό σύστημα και τα ασυμβίβαστα εκλογής, μέχρι τα ιδιωτικά ΑΕΙ, την ποινική ευθύνη των υπουργών, το ποια κόμματα δικαιούνται να συμμετέχουν στις εκλογές, για να μην αναφερθώ στην επιλογή να «συνταγματοποιηθεί» η… μεταφορά συντελεστή δόμησης (ίσως γιατί, όπως λέει και ο Ζωρζ Πιλαλί, «την μπετονιέρα μην κατηγοράς, αυτή σου δίνει για να φας»). Η φιλοδοξία δεν είναι κακό πράγμα. Όπως κινητοποιεί τα άτομα να πετύχουν τους στόχους τους, έτσι μπορεί και να κινητοποιήσει μια παράταξη ή ένα πολιτικό κόμμα. Αρκεί βέβαια η παράταξη αυτή να έχει επίγνωση του πραγματικού συσχετισμού δύναμης. Και εδώ έχουμε το πρώτο σοβαρό πρόβλημα με την πρόταση της Νέας Δημοκρατίας και του Κυριάκου Μητσοτάκη. Μια εξαιρετικά φιλόδοξη πρόταση που ουσιαστικά αλλάζει κρίσιμες πλευρές του πολιτεύματος και που μετασχηματίζει τους όρους της πολιτικής διαδικασίας στη χώρα, κατατίθεται από μια κυβέρνηση που είναι σε αποδρομή και από ένα κόμμα που αυτή τη στιγμή όλα δείχνουν ότι θα αγκομαχήσει για να φτάσει το 25% όταν γίνουν εκλογές. Οπότε είναι σαφές ότι δεν πρόκειται για πολιτική στρατηγική ή πολιτική φιλοδοξία, αλλά για εντυπωσιακή πολιτική αλαζονεία. Ιδίως όταν αυτή η πρόταση στην πραγματικότητα δεν είναι αποτέλεσμα ούτε διαλόγου, ούτε κάποιας ευρύτερης διεργασίας μέσα στην κοινωνία, αλλά απλώς του πολιτικού υπολογισμού της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει τη συνταγματική αναθεώρηση για να χειραγωγήσει την πολιτική συζήτηση και να διατηρήσει την αυταπάτη ότι «ελέγχει την ατζέντα» και είναι αυτή που θέτει τα ερωτήματα που καλούνται τα υπόλοιπα κόμματα να απαντήσουν. Με αποτέλεσμα η διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος ως ουσιαστική συζήτηση και αναμέτρηση με το εάν και που χρειάζεται διορθώσεις ο «καταστατικός χάρτης» της Ελληνικής Δημοκρατίας να απαξιώνεται και να γίνεται άλλο ένα πεδίο προεκλογικών χειρισμών και τερτιπιών. Κάτι που, με τη σειρά του, απλώς υπογραμμίζει την ουσιαστική περιφρόνηση των θεσμών που χαρακτηρίζει αυτή την κυβέρνηση. Δεν είναι έτσι τυχαίο ότι πολλές από τις προτάσεις που περιλαμβάνει αυτή η πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος στην πραγματικότητα αποτυπώνουν και μια κρυφή φαντασίωση: την εξασφάλιση ενός συνταγματικού πλαισίου που θα επέτρεπε στη Νέα Δημοκρατία να παραμένει στην εξουσία ακόμη και με τα σημερινά της ποσοστά. Ενδεικτικές εδώ οι προτάσεις για την ενσωμάτωση του εκλογικού νόμου στο Σύνταγμα ή οι προτάσεις για το εάν και πώς θα επέτρεπε σε κόμματα να συμμετέχουν στις εκλογές. Όσο για τις προτάσεις που κάνει για τις αλλαγές στην αντιμετώπιση των ποινικών ευθυνών των υπουργών, δεν παραπέμπουν τόσο στην απόδοση δικαιοσύνης όσο μάλλον στην εξασφάλιση ότι πάντα θα υπάρχει μια «διάταξη Τζαβέλλα» να εξασφαλίσει ατιμωρησία για τους υπουργούς. Με τον ίδιο τρόπο που για τις Ανεξάρτητες Αρχές η πρεμούρα είναι ακριβώς να εξασφαλίζεται ότι θα μπορεί η εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία να επιλέγει βολικές υποψηφιότητες και να μην βρίσκεται αντιμέτωπη με προσωπικότητες όπως ο Χρ. Ράμμος που θα θέλουν να σταθούν στο ύψος της ευθύνης που τους αναλογεί. Και βέβαια η πρόταση αυτή δεν παύει να αναπαράγει τις γνωστές νεοφιλελεύθερες εμμονές της κυβέρνησης. Η πρόταση για την αναθεώρηση του άρθρου 16 δεν γίνεται με το κριτήριο να υπάρξει ένα αυστηρό πλαίσιο που να μην οδηγεί στην απαξίωση των δημόσιων πανεπιστημίων και ταυτόχρονα να διευκολύνει την ίδρυση σοβαρών και αξιόπιστων ιδρυμάτων με αυστηρά ακαδημαϊκά κριτήρια. Γίνεται για να αποκτήσει και «συνταγματική σφραγίδα» το απαράδεκτο καθεστώς που έφερε η Νέα Δημοκρατία και οδήγησε στη νομιμοποίηση των ιδιωτικών σουπερμάρκετ πτυχίων που θέλουν τα διάφορα funds. Όσο για την κατάργηση της «μονιμότητας» των δημοσίων υπαλλήλων, αυτή έρχεται απλώς ως επικύρωση μιας πολιτικής που συστηματικά υπονομεύει το δημόσιο αλλά και τους ανθρώπους που μοχθούν σε αυτό και με βασικό κριτήριο να τροφοδοτήσει έναν κοινωνικό αυτοματισμό απέναντι στους υποτίθεται «τεμπέληδες» δημοσίους υπαλλήλους. Όσο για τους Προέδρους της Δημοκρατίας «μίας χρήσης», έστω και εξαετούς, το πώς αντιμετωπίζει τον θεσμό η Νέα Δημοκρατία το απέδειξε με την εκλογή ενός ενεργού κομματικού στελέχους, που το μόνο που έχει καταφέρει είναι να έχει εξαιρετικά χαμηλή δημοφιλία που καθόλου δεν συνάδει με την ευρεία αποδοχή που πρέπει να έχει το κορυφαίο αυτό αξίωμα. Σε τελική ανάλυση την – ανύπαρκτη – θεσμικότητά της η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας την απέδειξε με τον τρόπο που αρνήθηκε να αναλάβει την πραγματική ευθύνη για το τεράστιο σκάνδαλο των υποκλοπών, που εκθέτει διεθνώς τη χώρα αλλά και με το πώς μεθοδεύει την ατιμωρησία των στελεχών της για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, συμπεριλαμβανομένης της πρωτοφανούς απαξίωσης από κορυφαία κυβερνητικά στελέχη της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, δηλαδή ενός ευρωπαϊκού θεσμού. Όμως, το ερώτημα παραμένει. Η κυβέρνηση ξέρει ότι το κλίμα με την αντιπολίτευση είναι ιδιαίτερα συγκρουσιακό. Πολύ δύσκολα θα συγκεντρώσει συναίνεση ώστε κάποια άρθρα να πάνε στην επόμενη Βουλή με την αυξημένη πλειοψηφία που θα επιτρέψει στην Αναθεωρητική Βουλή να τα τροποποιήσει με την «απλή» απόλυτη πλειοψηφία. Είναι πολύ πιθανό αυτή η Αναθεώρηση να μείνει «στα χαρτιά». Γιατί επομένως το κάνει; Μία απάντηση, που σίγουρα έχει βάση, είναι ότι το κάνει για λόγους πολιτικής επικοινωνίας. Σε μια δύσκολη περίοδο, όπου είναι στο στόχαστρο της κοινωνίας πρωτίστως για την έκρηξη της ακρίβειας, θέλει να δείξει ότι επιλέγει τη «φυγή προς τα εμπρός» έστω και σε σχέση με τα ζητήματα που αφορούν τους θεσμούς και έτσι να κερδίσει στη δημόσια σφαίρα κάποιους επικοινωνιακούς πόντους, εκμεταλλευόμενη και το φιλοκυβερνητικό μηντιακό οικοσύστημα που έχει διαμορφώσει, πρωτίστως μέσω της επιλεκτικής κυβερνητικής διαφήμισης και δαπάνης. Όμως, αυτή η απάντηση δεν αρκεί. Υπάρχει και ένας πιο κυνικός υπολογισμός. Εδώ και καιρό η κυβέρνηση προσπαθεί να περάσει το μήνυμα ότι η Νέα Δημοκρατία είναι το μόνο κόμμα εξουσίας στη χώρα και πως – όπως επίμονα υπογραμμίζουν οι φιλοκυβερνητικοί «διαμορφωτές κοινής γνώμης» – οποιαδήποτε άλλη επιλογή θα σήμαινε «περιπέτειες» για τη χώρα και επιστροφή στο «2015». Επιμένοντας σε μια τέτοια αλαζονική πρόταση αναθεώρησης ουσιαστικά θέλει να στείλει μήνυμα πώς ό,τι και να γίνει θα παραμείνει στην εξουσία και θα συνεχίσει το «έργο» της. Με σκοπό είτε να βρει (ή ακόμη και να «εκβιάσει») πρόθυμα «δεκανίκια» που θα της δώσουν κοινοβουλευτική στήριξη, είτε πολύ απλά να αποθαρρύνει τους πολίτες που θέλουν να δουν να αλλάζουν τα πράγματα από το να πάνε να ψηφίσουν. Και άρα σε ένα απομειωμένο εκλογικό σώμα να κερδίσει. Μόνο που στην πράξη τίποτα από όλα αυτά δεν θα γίνει. Ούτε «προθύμους» θα βρει αυτή η κυβέρνηση ούτε πρόκειται τα αποτελέσματα των εκλογών να έχουν οποιαδήποτε σχέση με τις «πέτσινες» δημοσκοπήσεις που προβάλλει εσχάτως. Αντιθέτως όταν έρθει η ώρα θα βρεθεί αντιμέτωπη με την πραγματική καταδικαστική λαϊκή ετυμηγορία που θα οδηγήσει σε έναν νέο πολιτικό συσχετισμό και συνθήκες που θα επιτρέψουν να γίνει με όρους σοβαρότητας και ουσιαστικής δημοκρατικής νομιμοποίησης η συζήτηση για το τι πρέπει και τι όχι να αλλάξει στο Σύνταγμα. Γιατί η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι ούτε φάση του προεκλογικού αγώνα, ούτε πλευρά της πολιτικής επικοινωνίας. Η Συνταγματική Αναθεώρηση είναι η θεσμική στιγμή όπου στη βάση της εμπειρίας και με βάση ευρύτερη συζήτηση και πρωτίστως συναίνεση εξετάζουμε πώς θα κάνουμε την δημοκρατία μας καλύτερη, τη δικαιοσύνη αμερόληπτη, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ισχυρότερη, το κράτος πιο αποτελεσματικό και φιλικό προς τους πολίτες. Και όλα αυτά η Νέα Δημοκρατία, αποδεδειγμένα, δεν μπορεί να τα εξασφαλίσει.
.png)
