Πολιτική , τεχνολογία και κοινωνική θεολογία…Πως μπορούν να συνδεθούν; Ο Ευάγγελος Βενιζέλος μας το αποκάλυψε στην ομιλία που έκανε κατά τη διάρκεια της αναγόρευσης του σε επίτιμο διδάκτορα της Νομικής Σχολής και του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας και Θρησκειολογίας του ΕΚΠΑ. Η ομιλία μπορεί να χαρακτηριστεί ακόμη και τρομακτική…Ο κ. Βενιζέλος ανέφερε ότι οι μεγάλες εταιρείες διεκδικούν κυριαρχία μέσω της τεχνητής νοημοσύνης και των big data. Επεσήμανε την εξέλιξη από τον ψηφιακό συνταγματισμό σε έναν «ιδιωτικό συνταγματισμό» των πλατφορμών και την εμφάνιση της «Constitutional AI». Τόνισε ότι ο συνδυασμός ψηφιακής κυριαρχίας, δεδομένων και τεχνητής νοημοσύνης προσλαμβάνει χαρακτηριστικά πολιτικής θεολογίας, με τάση προς την παντογνωσία. Όλα αυτά τα συζητάμε με τον Δημήτρη Κούβελα, ιατρό, καθηγητή Φαρμακολογίας στο ΑΠΘ και πρόεδρο του κόμματος Πνοή Δημοκρατίας. Στην Ελλάδα της απόλυτης πολιτικής παρακμής, μάλλον δεν έχουμε αντιληφθεί τι ζούμε ήδη και τι φαίνεται ότι θα ζήσουμε ,αν δεν υπάρξουν όρια και παρεμβάσεις στην διείσδυση της τεχνολογίας στη ζωή μας και στις αποφάσεις μας.Μπορούν να τεθούν όρια ή θα αποδεχτούμε την άποψη του κ. Βενιζέλου ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να εξελιχθεί ακόμη και σε θεότητα; Ο κ. Κούβελας μιλά για τα νέα κόμματα που εμφανίστηκαν αλλά και για την πολύ σκληρή και απάνθρωπη καθημερινότητα των Ελλήνων πολιτών σε κρίσιμους τομείς, όπως η Υγεία.
Mpelalis Reviews
Κυριακή 7 Ιουνίου 2026
Μητσοτάκης και Τσίπρας στον αστερισμό της στρατηγικής «διαίρει και βασίλευε»…
Ο πρώτος προκειμένου να υπονομεύσει τη συσπείρωση της κεντροαριστεράς και ο δεύτερος μήπως καταφέρει να ξανακυβερνήσει
Τι λένε στο Μαξίμου και στη ΝΔ για την αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού μετά τις «επίσημες πρώτες» των κομμάτων Τσίπρα και Καρυστιανού; Παπαγαλίζουν την – πρωθύστερη αυτών – ατάκα του Κυριάκου Μητσοτάκη, ότι «η αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού δεν μας αφορά», μας πληροφορούν οι δημοσιογραφικές πηγές. Μας αποκαλύπτουν, ωστόσο, ότι «πίσω απ’ τις κλειστές πόρτες του Μαξίμου επικρατεί η στρατηγική τού διαίρει και βασίλευε, με στόχο τη συντήρηση του κατακερματισμού των δυνάμεων της αντιπολίτευσης και την παράλληλη συντήρηση του κυβερνώντος κόμματος στην θέση της μοναδικής αξιόπιστης κυβερνητική λύσης».
Ένα διαφωτιστικό παράδειγμα εφαρμογής της εν λόγω στρατηγικής του Μαξίμου (σ. σ: της στρατηγικής «διαίρει και βασίλευε») μας δίνει σε σχετικό άρθρο του στην εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Τζιοβάρας: «Συνεργάτες του Πρωθυπουργού παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην αντιπολίτευση και όταν απαιτείται παρεμβαίνουν με στόχο, όπως λένε χαρακτηριστικά, «να αναδείξουν τις αντιφάσεις» των αντιπάλων τους και να πυροδοτήσουν τις μεταξύ τους αντιθέσεις. Έτσι, την ίδια ώρα που επικρίνουν τη διχαστική νοοτροπία και τις «γενικόλογες διακηρύξεις» του Αλέξη Τσίπρα για «αξιοπρεπή ζωή», παραλληλίζοντας με τα «ευχολόγια υπέρ της παγκόσμιας ειρήνης», ψέγουν και τη «νευρικότητα του ΠαΣοΚ» που οδηγεί τη Χαριλάου Τρικούπη στην αντιπαράθεση με τις δημοσκοπικές εταιρείες και στη διατύπωση «γελοίων και ανυπόστατων ισχυρισμών περί “συμπαιγνίας” της κυβέρνησης με τον αρχηγό της ΕΛΑΣ».
Εντάξει, καλή η… στρατηγική δουλίτσα του Μαξίμου, αλλά δεν ψήνομαι ότι οι αντιθέσεις μεταξύ των όμορων κομμάτων του χώρου της κεντροαριστεράς οξύνονται από τα επικοινωνιακά φυτιλιάσματα των συνεργατών του Μητσοτάκη στο Μαξίμου. Η τακτική «διαίρει και βασίλευε» (divide et impera), αν και αποδίδεται στον Μακιαβέλλι, είναι εγκατεστημένη στο DNA των Ελλήνων από την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου (431–404 π.Χ.) και έκτοτε… βασιλεύει στην χώρα, εφαρμοζόμενη – ανεξαρτήτως πολιτισμικών εξελίξεων – σε όλα τα επίπεδα κοινωνικοπολιτικών οργανώσεων και λειτουργειών, από την κλασική ελληνική οικογένεια και τους φοιτητικούς συλλόγους ως τον συνδικαλισμό, την πολιτική και τα κόμματα…
Πέρα από το γεγονός ότι η τακτική του «διαίρει και βασίλευε» πρυτανεύει διαχρονικά στη χώρα όσον αφορά τη διαχείριση των κομμάτων – κυβερνητικών πόλων, μια απλή ερευνητική ματιά στην πολιτική ιστορία της μεταπολίτευσης αποκαλύπτει ότι η διαίρεση και οι προσχηματικές – επί της ουσίας, εξουσιαστικές – αντιθέσεις δέσποζαν στο χώρο των κομμάτων της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης. Και ακόμα πιο πολύ στο στενό κύκλο των κομμάτων της παραδοσιακής Αριστεράς. Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της συγκυριακής διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ υπό τον Αλέξη Τσίπρα και κυρίως μετά απ’ αυτήν, από το 2023 ως σήμερα.
Ένα χρονογραφικό αφήγημα, βασισμένο σε μαρτυρίες σχετικά αξιόπιστων στελεχών απ’ όλες τις συνιστώσες του κυβερνώντος – και του αντιπολιτευόμενου αργότερα ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ γι’ αυτή την περίοδο (2015 – 2023), περιγράφει τον Τσίπρα ως ιδανικό κι… ανάξιο διαχειριστή της τακτικής, αν όχι της στρατηγικής «διαίρει και βασίλευε», τόσο στη φάση της πρωθυπουργίας του, όσο και μετά, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του μετά την πρώτη ήττα: «Τότε που, ενώ φαινομενικά κωλυσιεργούσε ισορροπώντας – λόγω υπερβολικής δημοκρατικότητας, έλεγαν οι καλοπροαίρετοι σύντροφοί του – την εφαρμογή της απόφασης αυτοδιάλυσης των συνιστωσών», αναφέρεται χαρακτηριστικά σε ένα σημείο του αφηγήματος, «στην πραγματικότητα ενίσχυε τις χωριστικές τάσεις μεταξύ των αριστερίστικων φραξιών, εφαρμόζοντας ιδανικά το ‘διαίρει και βασίλευε’»...
Κυρίως, βέβαια, τα ανείπωτα της παραίτησής του από την ηγεσία του κόμματος το ’23, και την αδιάψευστη, έως σήμερα, παρασκηνιακή συμβολή του στον κατακερματισμό, την διάλυση και τη ρευστοποίηση των δυνάμεων της «πρώτης φοράς Αριστεράς» που στεγάζονταν στον ΣΥΡΙΖΑ – ΠΣ, μάς θυμίζει το «αφήγημα». Την αρχική, επικοινωνιακού τύπου, “ηχηρή σιωπή” του και, πίσω απ’ αυτήν, τις δύο μοναδικές χλομές δημόσιες…φωτογραφικές «δηλώσεις» στήριξης του εκλεγμένου διαδόχου στην ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ, Στέφανου Κασσελάκη. Και ακολούθως, τις διάφορες – φημολογούμενες ή διασταυρωμένες – παρασκηνιακές «παρεμβάσεις» του, μέσω «ιμάντων μεταφοράς» του τελικού εναπομείναντος εσωκομματικού μηχανισμού του, της λεγόμενης «Προεδρικής Φρουράς». Όλες στο πλαίσιο της «στρατηγικής», ας την πούμε αυτή τη φορά, «διαίρει και βασίλευε»..
«Διαίρει έως κατακερματισμού και διάλυσης και ρευστοποίησης», όπως εν κατακλείδι αναφέρει το αφήγημα: «Προσμένοντας – αναπόφευκτα, λες – τους… χιλιάδες ρευστοποιημένους κεντροαριστερούς της «Πρώτης Φοράς», όπως και τους άλλους, τους επαγγελματίες του ΣΥΡΙΖΑ Φάμελλου και της Νέας Αριστεράς, να κινηθούν προς το νέο ιδιόκτητο δημιούργημά σου, σαν τα σκυλιά του Παβλόφ: γοητευμένοι από μια μουσειακή Κίρκη ονόματι ΕΛΑΣ στο brand name του νέου κόμματός σου και να βασιλεύσεις επ’ αυτών… ανενόχλητος». Κι αν σου κάτσει, και επί ημών!.. Γίνεται;
Ο θυμός και το βάρος ενός άκαρδου κόσμου
Είμαστε μια θυμωμένη κοινωνία. Θυμωμένη και στο βάθος της θλιμμένη. Όσο περισσότερο (εν τέλει, αυτό-) ακρωτηριαζόμαστε, τόσο περισσότερο τρέχουμε πίσω από φαντασιώσεις σωτήρων.
Δεν βρίσκω τίποτα το κακό με τον θυμό αυτόν καθ’ εαυτόν. Κατά τον Λακάν (από όσο τον αντιλαμβάνομαι) ο θυμός είναι μια προσπάθεια διατήρησης της εικόνας του εαυτού (φαντασιακού ή και φαντασιωτικού θα πρόσθετε ο γράφων) απέναντι στην αμφισβήτηση αυτής της εικόνας, όπως και μια στάση (επομένως υπάρχει ένας βαθμός επιλογής) απέναντι στη μη-ολοκλήρωση ή μη-εκπλήρωση των προσδοκιών μας από τον άλλον. Εκτιμώ όμως ότι το αυτό μπορεί να προκύψει και από τον αυτό- ακρωτηριασμό της προσωπικότητάς μας, δηλαδή από τη μη εκπλήρωση των δυνατοτήτων ημών των ιδίων.
Ο Σαρτρ με έναν τρόπο διαλέγεται με τον Λακάν, ωστόσο ως υπαρξιστής αποδίδει στον θυμό κάτι επίσης πολύ σημαντινό: την προσπάθεια διαφυγής από την ελευθερία και την ευθύνη ή ακόμα-ακόμα μια μορφή «μαγικής σκέψης», διαφυγής από την πραγματικότητα και προσπάθειας χειραγώγησής της.
Θα μπορούσαμε να παραθέσουμε πολλές άλλες απόψεις και προσεγγίσεις όμως νομίζω ότι οι δύο παραπάνω προσφέρουν μια καλή κατανόηση, του γεγονότος ότι ο θυμός προκύπτει από την σύγκρουση με την πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα η οποία εισέρχεται και ανατρέπει το φαντασιακό και φαντασιωτικό μας πλαίσιο, όποτε πράττει το παραπάνω δεν είναι καθόλου ευχάριστη. Ο θυμός δεν είναι «κακός» λοιπόν. Απλώς είναι. Και είναι απλώς ανθρώπινος.
Είμαστε μια θυμωμένη κοινωνία. Θυμωμένη και στο βάθος της θλιμμένη. Σχεδόν πεισιθανάτια. Όσο περισσότερο (εν τέλει, αυτό-)ακρωτηριαζόμαστε, τόσο περισσότερο τρέχουμε πίσω από φαντασιώσεις σωτήρων. Ο πόνος μας, ατομικός και κοινωνικός χλευάζεται. Οι εξεγέρσεις (αποκορύφωμα το 2015 και η αποστασία Τσίπρα τότε από τον ελληνικό λαό και την ψήφο του) γίνεται προσπάθεια να απονοηματοδοτηθούν, να εμφανιστούν σαν μια μεγάλη ανοησία μας, σαν μια παιδική αφέλεια. Δεν υπάρχει τίποτα πιο ακυρωτικό από να θέλεις να γίνεις ενήλικας και να σε επαναφέρουν στην παιδικότητα. Και τίποτα πιο καταστροφικό από το να βολεύεσαι κατόπιν στην παιδικότητα αυτήν. Η ανημπόρια και η θλίψη προσφέρουν ηρεμία (διαλυτική, διαβρωτική) από την ευθύνη και την ταραχή της ελευθερίας. Από την κατανόηση ότι ελευθερία δεν είναι η επιλογή αλλά η ευθύνη που διεκδικεί απόφαση κυριαρχική, στα μείζονα. Το μήνυμα της εποχής από το 1996 και έπειτα συνίσταται στο ότι δεν μπορούμε να είμαστε οι οντολογικώς αληθείς εμείς, οι ιδιαίτεροι εμείς( ιδιαίτεροι όχι ως καλύτεροι με ό,τι κι αν αυτό σημαίνει αλλά κυριολεκτικώς, δηλαδή ως ένας λαός που είναι κάτι και όχι οτιδήποτε άλλο) ως ελληνικός λαός και ως Ελληνισμός. Εξ ου και από το 1996 συζητάμε αν θα γίνουμε μια εκδοχή Δανίας, Ιρλανδίας, Γερμανίας, Ισραήλ και πάει λέγοντας. Ποτέ εμείς. Κάποιος άλλος να γίνουμε.
ΗΠΑ και Ισραήλ μας έβαλαν έτσι στο τσεπάκι τους και μας κατέστησαν συνενόχους τους (χάρη στη μεσολάβηση και του εγχωρίου κατεστημένου φυσικά, το οποίο κάνει αυτήν τη δουλειά με το αζημίωτο). Οι ολιγάρχες επιλέγουν πια απευθείας υποψηφίους πρωθυπουργούς, κόμματα και το ανακοινώνουν. Εντός ολίγου αναμένεται να γίνονται υποψήφιοι οι ίδιοι. Το κουκούλι της θλίψης είναι τόσο ισχυρό ώστε όσο περισσότερο μας σφίγγει τόσο περισσότερο θυμώνουμε μένοντας αδρανείς σε μια ατελείωτη λίστα από καταγραφή πίκρας, η οποία ωστόσο εμπεδώνει τη στασιμότητα. Αντί για τη ρήξη με το κουκούλι της θλίψης και την υπέρβαση, τη μετουσίωση της οργής, ανακύκλωση. Ψήφος σε όσους και σε όσα χλευάζουν τον πόνο μας. Ο κόσμος φαντάζει άκαρδος και αυτό μας θυμώνει. Ωστόσο φαντάζει άκαρδος επειδή κοιτάμε μόνο μια του πλευρά.
Ένας ολόκληρος κόσμος αντιστέκεται. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ηττήθηκαν από μια χώρα η οποία υφίσταται κυρώσεις εδώ και κοντά μισό αιώνα. Ο κόσμος παύει να είναι άκαρδος όταν κάποιος αντιστέκεται. Αυτή είναι η μέγιστη πράξη αλληλεγγύης και ενσυναίσθησης σε έναν κόσμο εξουσίας του κατεστημένου το οποίο επιχειρεί να αποικιοποιήσει τα μυαλά μας και τον συλλογικό μας νου, να μας πείσει ότι είμαστε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε. Αρκεί να στρέψουμε το βλέμμα μας αλλού από εκεί που κοιτούμε, όχι για να εντοπίσουμε έτοιμες συνταγές αλλά για να εμπνευστούμε.
Η αντίσταση και η ευθύνη θα φέρουν τη ρήξη με το κουκούλι της θλίψης. Δεν υπάρχει κανένα εγχειρίδιο δράσης δοσμένο από αλλού. Δεν υπάρχει κανένα σίγουρο μονοπάτι. Υπάρχει μόνο η ανάγκη να απαλλαγούμε από το δηλητήριο ενός άσκοπου πια και αμετουσίωτου για καιρό, θυμού. Μετά όλα θα μπουν στον (δύσκολο) δρόμο τους. Δεν είναι μια «λύση» αυτό που χρειαζόμαστε αλλά ένας δρόμος.
«Δεν θα μας φιμώσουν με τον θόρυβό τους!»
της Κονδυλίας Γώγου
Στις αρχές του 2025, ο φωτορεπόρτερ Μάριος Λώλος κάλυπτε μια διαδήλωση στην Αθήνα για την τραγωδία των Τεμπών όταν ένας αστυνομικός πέταξε μια χειροβομβίδα κρότου-λάμψης προς το μέρος του. Τον χτύπησε στην αριστερή πλευρά του κεφαλιού του και εξερράγη δίπλα του. Ο αντίκτυπος του προκάλεσε μόνιμη απώλεια ακοής και τραυματισμό στο κεφάλι.
«Αν είχε εκραγεί μπροστά στο κεφάλι μου και όχι λίγο αργότερα, δεν θα μιλούσαμε αυτή τη στιγμή», μου λέει ο Λώλος, με φωνή βαριά από συγκίνηση.
Ο έμπειρος δημοσιογράφος και πρώην πρόεδρος της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας πιστεύει ότι η χειροβομβίδα κρότου-λάμψης πετάχτηκε εναντίον του σκόπιμα. Βίντεο που επαλήθευσε η Διεθνής Αμνηστία επιβεβαιώνει τη μαρτυρία του και υποδηλώνει ότι στοχοποιήθηκε από πρόθεση.
Η εμπειρία του Λωλού δεν είναι μεμονωμένη. Αντίθετα, αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου στο οποίο το δικαίωμα στην ειρηνική διαμαρτυρία στην Ελλάδα παραβιάζεται κατάφορα τόσο στο επίπεδο της νομοθεσίας όσο και στην πράξη. Οι δημοσιογράφοι βρίσκονται συχνά στη γραμμή πυρός μαζί με ειρηνικούς διαδηλωτές που κρατούνται αυθαίρετα, ποινικοποιούνται και υπόκεινται σε παράνομη χρήση βίας από αστυνομικούς. Οι σωματικές και ψυχολογικές βλάβες που υφίστανται μπορεί να αλλάξουν τη ζωή τους για πάντα.
Η μαρτυρία του Μάριου Λώλου, μαζί με πάνω από πενήντα άλλες, περιλαμβάνεται σε νέα έκθεση που δημοσιεύει σήμερα η Διεθνής Αμνηστία. Η έρευνά μας διαπιστώνει ότι αυτές οι ανησυχητικές καταχρήσεις υποστηρίζονται από τη νομοθεσία για τις διαδηλώσεις που δεν συμμορφώνεται με τα διεθνή και περιφερειακά πρότυπα, καθώς και από μια επίμονη κουλτούρα ατιμωρησίας για τις καταχρήσεις αστυνομικών κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων.
Η έκθεση που βασίζεται σε δύο χρόνια έρευνας, περιλαμβάνει σειρά μαρτυριών που περιγράφουν πως η ελληνική αστυνομία χρησιμοποιούσε χειροβομβίδες κρότου-λάμψης συχνά απευθείας εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών και δημοσιογράφων, πάνω από τα κεφάλια τους ή στα πόδια τους, ή πετώντας τες μέσα σε πλήθος ατόμων.
Στις αρχές του 2025, ο φωτορεπόρτερ Μάριος Λώλος κάλυπτε μια διαδήλωση στην Αθήνα για την τραγωδία των Τεμπών όταν ένας αστυνομικός πέταξε μια χειροβομβίδα κρότου-λάμψης προς το μέρος του. Τον χτύπησε στην αριστερή πλευρά του κεφαλιού του και εξερράγη δίπλα του. Ο αντίκτυπος του προκάλεσε μόνιμη απώλεια ακοής και τραυματισμό στο κεφάλι.
«Αν είχε εκραγεί μπροστά στο κεφάλι μου και όχι λίγο αργότερα, δεν θα μιλούσαμε αυτή τη στιγμή», μου λέει ο Λώλος, με φωνή βαριά από συγκίνηση.
Ο έμπειρος δημοσιογράφος και πρώην πρόεδρος της Ένωσης Φωτορεπόρτερ Ελλάδας πιστεύει ότι η χειροβομβίδα κρότου-λάμψης πετάχτηκε εναντίον του σκόπιμα. Βίντεο που επαλήθευσε η Διεθνής Αμνηστία επιβεβαιώνει τη μαρτυρία του και υποδηλώνει ότι στοχοποιήθηκε από πρόθεση.
Η εμπειρία του Λωλού δεν είναι μεμονωμένη. Αντίθετα, αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου μοτίβου στο οποίο το δικαίωμα στην ειρηνική διαμαρτυρία στην Ελλάδα παραβιάζεται κατάφορα τόσο στο επίπεδο της νομοθεσίας όσο και στην πράξη. Οι δημοσιογράφοι βρίσκονται συχνά στη γραμμή πυρός μαζί με ειρηνικούς διαδηλωτές που κρατούνται αυθαίρετα, ποινικοποιούνται και υπόκεινται σε παράνομη χρήση βίας από αστυνομικούς. Οι σωματικές και ψυχολογικές βλάβες που υφίστανται μπορεί να αλλάξουν τη ζωή τους για πάντα.
Η μαρτυρία του Μάριου Λώλου, μαζί με πάνω από πενήντα άλλες, περιλαμβάνεται σε νέα έκθεση που δημοσιεύει σήμερα η Διεθνής Αμνηστία. Η έρευνά μας διαπιστώνει ότι αυτές οι ανησυχητικές καταχρήσεις υποστηρίζονται από τη νομοθεσία για τις διαδηλώσεις που δεν συμμορφώνεται με τα διεθνή και περιφερειακά πρότυπα, καθώς και από μια επίμονη κουλτούρα ατιμωρησίας για τις καταχρήσεις αστυνομικών κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων.
Η έκθεση που βασίζεται σε δύο χρόνια έρευνας, περιλαμβάνει σειρά μαρτυριών που περιγράφουν πως η ελληνική αστυνομία χρησιμοποιούσε χειροβομβίδες κρότου-λάμψης συχνά απευθείας εναντίον ειρηνικών διαδηλωτών και δημοσιογράφων, πάνω από τα κεφάλια τους ή στα πόδια τους, ή πετώντας τες μέσα σε πλήθος ατόμων.
Οι χειροβομβίδες κρότου-λάμψης είναι επίσης γνωστές ως συσκευές αποπροσανατολισμού, απόσπασης της προσοχής ή πυροτεχνικές συσκευές, “flash bangs”, χειροβομβίδες κρούσης ή κλονισμού. Έχουν σχεδιαστεί για να αιφνιδιάζουν, να αποπροσανατολίζουν προσωρινά και να τυφλώνουν άτομα μέσω έντονης έκθεσης σε ήχο και φως, μεταξύ άλλων επιδράσεων.
Η χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, συσκευών στρατιωτικού τύπου, συστηματικά προκαλεί στα θύματα εγκαύματα, απώλεια ή βλάβη της ακοής, καθώς και άλλους τραυματισμούς από έκρηξη και θραύσματα. Η χρήση τους εναντίον πλήθους διαδηλωτών μπορεί να προκαλέσει πανικό και συνωστισμό, και είναι γνωστό ότι έχουν προκαλέσει πυρκαγιές.
Ο τύπος χειροβομβίδας κρότου-λάμψης που χρησιμοποιεί η ελληνική αστυνομία εκπέμπει ηχητική ένταση 170 ντεσιμπέλ, δυνατότερη από έναν κινητήρα αεροπλάνου σε κοντινή απόσταση. Τον Μάιο του 2022, ο φοιτητής Γιώργος Μαύρος υπέστη διάτρηση τυμπάνου, απώλεια ακοής, τραυματισμό στο κεφάλι καθώς και πληγές και εγκαύματα, όταν αστυνομικοί χρησιμοποίησαν χειροβομβίδες κρότου-λάμψης κατά τη διάρκεια ειρηνικής φοιτητικής διαδήλωσης στη Θεσσαλονίκη. Όταν τον συνάντησα φέτος, μου είπε ότι «η αίσθηση ήταν σαν να με είχε χτυπήσει μια μεγάλη σιδερένια ράβδος». Τέσσερα χρόνια μετά, εξακολουθεί να υποφέρει από τις σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες του τραυματισμού. Μου είπε πώς νιώθει άγχος και φόβο στον ήχο δυνατών κρότων και έχει σε μεγάλο βαθμό σταματήσει να συμμετέχει σε διαδηλώσεις.
Η Διεθνής Αμνηστία επαλήθευσε βίντεο με παράνομη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης από αστυνομικούς τον Οκτώβριο του 2025 δίπλα σε καφέ όπου κόσμος καθόταν έξω. Συνέβη αμέσως μετά τη διάλυση διαδήλωσης στην Αθήνα από την αστυνομία. Περαστικοί βρέθηκαν παγιδευμένοι στο χάος.
Η έκθεση τεκμηριώνει επίσης την παράνομη χρήση γκλοπ από αστυνομικούς που χτυπούσαν ειρηνικούς διαδηλωτές, κυνηγούσαν διαδηλωτές σε λεγόμενες «εφόδους με γκλοπ», και χτυπούσαν άτομα που βρίσκονταν ήδη υπό αστυνομικό έλεγχο. Τεκμηριώνει την επιβλαβή κατάχρηση χημικών δακρυγόνων ουσιών και οχημάτων με εκτοξευτήρες νερού εναντίον διαδηλωτών, καθώς και την παράνομη χρήση βίας κατά τη σύλληψη ή/και κράτηση και από ομάδες δίκυκλης αστυνόμευσης.
Παρόλα αυτά που έχουν περάσει, τα θύματα αγωνίζονται συχνά να αποκτήσουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Οι δράστες συχνά δεν τιμωρούνται, ενώ οι έρευνες που ανοίγουν μπορεί να διαρκέσουν χρόνια. Υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που μπορεί να παρεμποδίσουν τη λογοδοσία, όπως ελλιπείς πειθαρχικές έρευνες, η αδυναμία των ποινικών ερευνών να εντοπίσουν τους δράστες, ορισμένες δικαστικές αποφάσεις που κινδυνεύουν να νομιμοποιήσουν την παράνομη βία, και η αποτυχία και η αποτυχία των μονάδων αποκατάστασης της τάξης να φέρουν εμφανή διακριτικά. Παράλληλα, ο Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (ΕΜΗΔΙΠΑ) δεν διαθέτει επαρκές προσωπικό και πόρους για να διεξάγει περισσότερες δικές του έρευνες.
Αντιμέτωπος με αυτές τις προκλήσεις, ο Μάριος Λώλος είναι σκεπτικός για τις πιθανότητές του να αποδοθεί δικαιοσύνη για τον τραυματισμό του, παρόλο που κατέθεσε καταγγελία στην ΕΜΗΔΙΠΑ και έχει κινηθεί ποινική διαδικασία. Η αστυνομία έχει επίσης κινήσει πειθαρχική έρευνα για το περιστατικό. Αλλά ο Λώλος έχει ξαναπεράσει από αυτό. Το 2012 του έσπασαν το κρανίο και υπέστη απειλητικούς για τη ζωή του τραυματισμούς στο κεφάλι όταν αστυνομικός των ΜΑΤ τον χτύπησε με γκλοπ σε διαδηλώσεις κατά της λιτότητας. Αν και διοικητικά δικαστήρια επιβεβαίωσαν ότι το κράτος ευθύνεται για τους τραυματισμούς του, ούτε ένας αστυνομικός δεν έχει λογοδοτήσει παρά τις πειθαρχικές και ποινικές έρευνες. Η εμπειρία του με την αστυνομική ατιμωρησία αντικατοπτρίζεται σε εκείνη πολλών συναδέλφων του.
Η βλάβη που προκαλεί η ελληνική αστυνομία με την παράνομη χρήση βίας σε διαδηλώσεις, σε συνδυασμό με τα συντριπτικά επίπεδα ατιμωρησίας για αστυνομικές καταχρήσεις, απειλεί να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα στο δικαίωμα στην ειρηνική διαμαρτυρία, ωστόσο ο Λώλος και άλλα θύματα αρνούνται να φιμωθούν.
Παρόλα αυτά, η συμμετοχή ή η κάλυψη ειρηνικών διαδηλώσεων δεν πρέπει να απαιτεί από τους ανθρώπους να διακινδυνεύουν τη ζωή τους. Η νομοθεσία για τις διαδηλώσεις στην Ελλάδα πρέπει να μεταρρυθμιστεί και οι καταχρηστικές αστυνομικές πρακτικές και η ατιμωρησία πρέπει να τερματιστούν. Η χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης πρέπει να περιοριστεί αποκλειστικά σε επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου, όπως οι ομηρίες. Πρέπει να απαγορευτεί η χρήση τους στην αστυνόμευση των διαδηλώσεων καιάλλων δημοσίων συναθροίσεων. Οι συσκευές στρατιωτικής χρήσης δεν έχουν θέση στην αστυνόμευση των διαδηλώσεων στην Ελλάδα ή οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.
Η χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, συσκευών στρατιωτικού τύπου, συστηματικά προκαλεί στα θύματα εγκαύματα, απώλεια ή βλάβη της ακοής, καθώς και άλλους τραυματισμούς από έκρηξη και θραύσματα. Η χρήση τους εναντίον πλήθους διαδηλωτών μπορεί να προκαλέσει πανικό και συνωστισμό, και είναι γνωστό ότι έχουν προκαλέσει πυρκαγιές.
Ο τύπος χειροβομβίδας κρότου-λάμψης που χρησιμοποιεί η ελληνική αστυνομία εκπέμπει ηχητική ένταση 170 ντεσιμπέλ, δυνατότερη από έναν κινητήρα αεροπλάνου σε κοντινή απόσταση. Τον Μάιο του 2022, ο φοιτητής Γιώργος Μαύρος υπέστη διάτρηση τυμπάνου, απώλεια ακοής, τραυματισμό στο κεφάλι καθώς και πληγές και εγκαύματα, όταν αστυνομικοί χρησιμοποίησαν χειροβομβίδες κρότου-λάμψης κατά τη διάρκεια ειρηνικής φοιτητικής διαδήλωσης στη Θεσσαλονίκη. Όταν τον συνάντησα φέτος, μου είπε ότι «η αίσθηση ήταν σαν να με είχε χτυπήσει μια μεγάλη σιδερένια ράβδος». Τέσσερα χρόνια μετά, εξακολουθεί να υποφέρει από τις σωματικές και ψυχολογικές συνέπειες του τραυματισμού. Μου είπε πώς νιώθει άγχος και φόβο στον ήχο δυνατών κρότων και έχει σε μεγάλο βαθμό σταματήσει να συμμετέχει σε διαδηλώσεις.
Η Διεθνής Αμνηστία επαλήθευσε βίντεο με παράνομη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης από αστυνομικούς τον Οκτώβριο του 2025 δίπλα σε καφέ όπου κόσμος καθόταν έξω. Συνέβη αμέσως μετά τη διάλυση διαδήλωσης στην Αθήνα από την αστυνομία. Περαστικοί βρέθηκαν παγιδευμένοι στο χάος.
Η έκθεση τεκμηριώνει επίσης την παράνομη χρήση γκλοπ από αστυνομικούς που χτυπούσαν ειρηνικούς διαδηλωτές, κυνηγούσαν διαδηλωτές σε λεγόμενες «εφόδους με γκλοπ», και χτυπούσαν άτομα που βρίσκονταν ήδη υπό αστυνομικό έλεγχο. Τεκμηριώνει την επιβλαβή κατάχρηση χημικών δακρυγόνων ουσιών και οχημάτων με εκτοξευτήρες νερού εναντίον διαδηλωτών, καθώς και την παράνομη χρήση βίας κατά τη σύλληψη ή/και κράτηση και από ομάδες δίκυκλης αστυνόμευσης.
Παρόλα αυτά που έχουν περάσει, τα θύματα αγωνίζονται συχνά να αποκτήσουν πρόσβαση στη δικαιοσύνη. Οι δράστες συχνά δεν τιμωρούνται, ενώ οι έρευνες που ανοίγουν μπορεί να διαρκέσουν χρόνια. Υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που μπορεί να παρεμποδίσουν τη λογοδοσία, όπως ελλιπείς πειθαρχικές έρευνες, η αδυναμία των ποινικών ερευνών να εντοπίσουν τους δράστες, ορισμένες δικαστικές αποφάσεις που κινδυνεύουν να νομιμοποιήσουν την παράνομη βία, και η αποτυχία και η αποτυχία των μονάδων αποκατάστασης της τάξης να φέρουν εμφανή διακριτικά. Παράλληλα, ο Εθνικός Μηχανισμός Διερεύνησης Περιστατικών Αυθαιρεσίας (ΕΜΗΔΙΠΑ) δεν διαθέτει επαρκές προσωπικό και πόρους για να διεξάγει περισσότερες δικές του έρευνες.
Αντιμέτωπος με αυτές τις προκλήσεις, ο Μάριος Λώλος είναι σκεπτικός για τις πιθανότητές του να αποδοθεί δικαιοσύνη για τον τραυματισμό του, παρόλο που κατέθεσε καταγγελία στην ΕΜΗΔΙΠΑ και έχει κινηθεί ποινική διαδικασία. Η αστυνομία έχει επίσης κινήσει πειθαρχική έρευνα για το περιστατικό. Αλλά ο Λώλος έχει ξαναπεράσει από αυτό. Το 2012 του έσπασαν το κρανίο και υπέστη απειλητικούς για τη ζωή του τραυματισμούς στο κεφάλι όταν αστυνομικός των ΜΑΤ τον χτύπησε με γκλοπ σε διαδηλώσεις κατά της λιτότητας. Αν και διοικητικά δικαστήρια επιβεβαίωσαν ότι το κράτος ευθύνεται για τους τραυματισμούς του, ούτε ένας αστυνομικός δεν έχει λογοδοτήσει παρά τις πειθαρχικές και ποινικές έρευνες. Η εμπειρία του με την αστυνομική ατιμωρησία αντικατοπτρίζεται σε εκείνη πολλών συναδέλφων του.
Η βλάβη που προκαλεί η ελληνική αστυνομία με την παράνομη χρήση βίας σε διαδηλώσεις, σε συνδυασμό με τα συντριπτικά επίπεδα ατιμωρησίας για αστυνομικές καταχρήσεις, απειλεί να έχει αποτρεπτικό αποτέλεσμα στο δικαίωμα στην ειρηνική διαμαρτυρία, ωστόσο ο Λώλος και άλλα θύματα αρνούνται να φιμωθούν.
Παρόλα αυτά, η συμμετοχή ή η κάλυψη ειρηνικών διαδηλώσεων δεν πρέπει να απαιτεί από τους ανθρώπους να διακινδυνεύουν τη ζωή τους. Η νομοθεσία για τις διαδηλώσεις στην Ελλάδα πρέπει να μεταρρυθμιστεί και οι καταχρηστικές αστυνομικές πρακτικές και η ατιμωρησία πρέπει να τερματιστούν. Η χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης πρέπει να περιοριστεί αποκλειστικά σε επιχειρήσεις υψηλού κινδύνου, όπως οι ομηρίες. Πρέπει να απαγορευτεί η χρήση τους στην αστυνόμευση των διαδηλώσεων καιάλλων δημοσίων συναθροίσεων. Οι συσκευές στρατιωτικής χρήσης δεν έχουν θέση στην αστυνόμευση των διαδηλώσεων στην Ελλάδα ή οπουδήποτε αλλού στον κόσμο.
Σάββατο 6 Ιουνίου 2026
Ενας ινδιάνικος μύθος για την ημέρα περιβάλλοντος
εκπαιδευτικός
Μια φορά κι έναν καιρό τα διάφορα χρώματα άρχισαν να τσακώνονται. Όλα υποστήριζαν πως ήταν τα καλύτερα, τα πιο χρήσιμα, τα πιο αγαπητά.
Το ΠΡΑΣΙΝΟ άρχισε με ξεκάθαρη φωνή : Εγώ είμαι το πιο σπουδαίο χρώμα. Είμαι το σύμβολο της ζωής και της ελπίδας. Εμένα διάλεξαν για να δώσουν χρώμα στο γρασίδι, στα δένδρα, στα φύλλα … χωρίς εμένα τα ζώα θα πέθαιναν. Κοιτάξτε στην φύση και θα δείτε πως βρίσκομαι παντού και υπερτερώ.
Το ΜΠΛΕ τον διέκοψε απότομα : Εσύ το μόνο που σκέπτεσαι είναι η γη. Για σκέψου όμως τον ουρανό και την θάλασσα. Το νερό είναι η βάση της ζωής και ο ουρανός είναι αυτός που δίνει την αίσθηση του χώρου, την γαλήνη και την απεραντοσύνη του σύμπαντος.
Το ΚΙΤΡΙΝΟ κρυφογέλασε : Καμώνεστε τους σοβαρούς, αλλά είστε βαρετοί. Εγώ φέρνω το γέλιο, τη χαρά και την ζεστασιά. Ο ήλιος είναι κίτρινος, το φεγγάρι είναι κίτρινο, τα αστέρια είναι κίτρινα. Κάθε φορά που κοιτάς το λουλούδι ενός κατακίτρινου ήλιου όλος ο κόσμος αρχίζει να χαμογελά. Χωρίς εμένα δεν θα υπήρχε χαρά και διασκέδαση.
Το ΠΟΡΤΟΚΑΛΙ δεν κρατιόταν άλλο : Εγώ είμαι το χρώμα της υγείας και της δύναμης. Μπορεί να είμαι λιγοστό στην γη αλλά είμαι πολύτιμο … γιατί εξυπηρετώ τις ανάγκες της ανθρώπινης ζωής. Σκεφτείτε τα φρούτα, πορτοκάλια, μάνγκος, καρότα. Όταν βάφω με το χρωμα μου την αυγή και το ηλιοβασίλεμα, κανεις δεν μπορεί να με ξεπερασει σε ομορφιά
Το ΚΟΚΚΙΝΟ έσκασε από το κακό του : Εγώ είμαι πάνω απ’ όλους σας. Είμαι το αίμα – η ζωή είναι το αίμα. Είμαι το χρώμα του κινδύνου και της γενναιότητας. Πάντα μάχομαι για τα ιδανικά. Φέρνω την φωτιά στο αίμα. Χωρίς εμένα η γη θα ήταν κρύα όπως το φεγγάρι, χωρίς ζωή. Είμαι το χρώμα του πάθους, της αγάπης, το κόκκινο τριαντάφυλλο, η όμορφη παπαρούνα.
Έτσι συνέχιζαν τα χρώματα να τσακώνονται, με το καθένα να είναι σίγουρο για την υπεροχή του.
Ξαφνικά αστραπές έσκισαν τον ουρανό και βροντές τάραξαν τη γη και άρχισε ένας τρομερός κατακλυσμός. Τα χρώματα κουλουριάστηκαν από το φόβο τους και κόλλησαν μεταξύ τους, ζητώντας προστασία και κουράγιο το ένα με τ΄ άλλο. Μέσα σ ΄αυτό τον χαλασμό η βροχή τους μίλησε με δυνατή φωνή.
– Ανόητα και ψωροπερήφανα χρώματα. Δεν ντρέπεστε να τσακώνεστε ποιο είναι το καλύτερο για να επιβληθεί στ’ άλλα !! Ακόμα δεν έχετε καταλάβει πως σας έχουν φτιάξει για ένα λόγο εξαιρετικό, μοναδικό και διαφορετικό;
Ενώστε τα χέρια σας και ελάτε προς εμένα.
Υπακούοντας την βροχή ένωσαν τα χέρια τους και έφτιαξαν το ουράνιο τόξο.
– Από τώρα και στο εξής, εσείς θα συμβολίζετε την αρμονία της φύσης. Μην μοιάσετε με τους ανθρώπους που πάλεψαν μαζί της για να επιβιώσουν και ακόμα δεν έχουν καταλάβει πως τώρα για να επιβιώσουν πρέπει να την προστατεύσουν.
Κάποιος να θυμίσει στον Κυριάκο Μητσοτάκη την ιστορία του Νίξον
Η περίπτωση του Ρίτσαρντ Νίξον είναι πάντα διδακτική για το πού μπορεί να οδηγήσει η αλαζονεία της εξουσίας
Ο Ρίτσαρντ Νίξον δεν ήταν ένας τυχαίος πολιτικός. Καταρχάς ήταν ο άνθρωπος που κατάφερε να κερδίσει δύο διαδοχικές προεδρικές εκλογές, το 1968 και το 1972, παρότι φαινομενικά η φιλοδοξία του θα έπρεπε να είχε τελειώσει, εάν αναλογιστούμε ότι είχε υποστεί μεγάλη ήττα απέναντι στον Τζον Κένεντι το 1960. Μάλιστα είχε καταφέρει να κερδίσει δύο εκλογές σε μια εποχή που η τηλεόραση ήταν κυρίαρχη, παρότι ήταν αυτός που συνήθως στη βιβλιογραφία αναφέρεται ως ο πρώτος που έχασε εκλογές εξαιτίας κακής τηλεοπτικής παρουσίας (στο περίφημο debate με τον Κένεντι). Όμως, η πιο μεγάλη επιτυχία του ήταν ότι κατάφερε να κερδίσει προς τα δεξιά εκλογές σε μια εποχή που η Αμερική φαινόταν να πηγαίνει αρκετά προς τα αριστερά.
Όμως, ο Νίξον παρά την πολιτική του ικανότητα και οξυδέρκεια, είχε και μια ιδιαίτερα κυνική και εργαλειακή αντίληψη για την πολιτική. Και κυρίως είχε μια σχεδόν παρανοειδή αντίληψη «ελέγχου» του κράτους. Και αυτό ήταν που τον οδήγησε στο να ενεργοποιήσει έναν παράνομο μηχανισμό που προσπαθούσε να εντοπίσει από πού γίνονταν διαρροές – ήταν οι εποχές των μεγάλων αποκαλύψεων όπως π.χ. των Pentagon Papers – και να βρει «επιβαρυντικά στοιχεία» για τους αντιπάλους του.
Αυτός ήταν και ο λόγος που ενεργοποιήθηκε αυτός ο παράνομος μηχανισμός και στην περίπτωση της διάρρηξης στα γραφεία της Εθνικής Επιτροπής του Δημοκρατικού Κόμματος, στο συγκρότημα Γουότεργκεϊτ, στην αμερικανική πρωτεύουσα.
Ωστόσο, έχει ενδιαφέρον ότι παρότι η εμπλοκή ενός μηχανισμού κοντά στον Νίξον αποκαλύφθηκε τελικά και μάλιστα πριν από τις εκλογές του 1972, το πολιτικό κόστος δεν ήταν τόσο μεγάλο και ο Νίξον κέρδισε τις εκλογές.
Το σκάνδαλο άρχισε να παίρνει διαστάσεις όταν συνεχίστηκε η διερεύνηση και τότε ο Νίξον έκανε ό,τι μπορούσε για να την παρεμποδίσει. Μάλιστα, η αλυσίδα των γεγονότων που οδηγούν στην παραπομπή του (impeachment) και τελικά στην παραίτησή του, είχαν να κάνουν όχι τόσο με τη διάρρηξη – ή την απόπειρα υποκλοπής συνομιλιών μέσω της εγκατάστασης «κοριών» που ήταν ο σκοπός της – όσο με την προσπάθεια του Λευκού Οίκου να συγκαλύψει την υπόθεση. Ο Νίξον, δηλαδή, κυρίως κατηγορήθηκε ότι προσπάθησε να παρακωλύσει την έρευνα και να συγκαλύψει τις πραγματικές ευθύνες. Αυτό θεωρήθηκε το μεγαλύτερο ατόπημά του.
Η ιστορία αυτή παραμένει ιδιαίτερα διδακτική, εάν έρθουμε και στα καθ’ ημάς. Γιατί και στη χώρα μας είναι σαφές ότι έχουμε να κάνουμε με δύο στιγμές θεσμικής παραβατικότητας από τη μεριά της κυβέρνησης. Η μία ήταν προφανώς ότι μέσα από το «επιτελικό κράτος» αξιοποιήθηκε αρχικά η ΕΥΠ και μετά το παράνομο κατασκοπευτικό λογισμικό Predator – για το οποίο έχουμε νέα δήλωση του Ταλ Ντίλιαν ότι το προμηθεύτηκε το ελληνικό κράτος και το αξιοποίησε και όχι κάποιοι «ιδιώτες» – για να παρακολουθηθούν «φίλοι» και αντίπαλοι και να αξιοποιηθεί η πληροφορία που θα συγκεντρωνόταν, είτε για να επανέρχονται στην τάξη οι «φίλοι» είτε για να πληγούν αντίπαλοι. Η άλλη, ήταν ότι από τη στιγμή που αποκαλύφθηκε η υπόθεση, η κυβέρνηση έχει κινηθεί με τον πιο συντονισμένο τρόπο για να συγκαλυφθούν οι ευθύνες της, αξιοποιώντας την κοινοβουλευτική πλειοψηφία (με αποκορύφωμα το γεγονός ότι αρνήθηκε εξεταστική επιτροπή για ένα θέμα που η ίδια είχε δεχτεί προηγουμένως) και το γεγονός ότι η κυβέρνηση διορίζει την ηγεσία της δικαιοσύνης, άρα και τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Προσθέστε σε όλα και την με κυβερνητική εντολή προφανώς άρνηση της ΕΥΠ να συνδράμει ουσιωδώς τις ανεξάρτητες αρχές και έχετε μια πλήρη εικόνα της άρνησης, ακόμη και τώρα, της κυβέρνησης να συμβάλει στη διερεύνηση του ελληνικού Γουότεργκεϊτ.
Μόνο που η αλήθεια έχει την εκνευριστική ικανότητα να έρχεται στο προσκήνιο. Είναι λίγο σαν το μύθο για τον Μίδα και τα γαϊδουρινά αυτιά του. Σύμφωνα με αυτόν τον μύθο ο Απόλλωνας για να εκδικηθεί τον Μίδα που δεν είχε πάρει το μέρος του σε μια μουσική διαμάχη, του είχε δώσει αυτιά γαϊδάρου. Αυτό δεν άρεσε καθόλου στον Μίδα που προσπαθούσε διαρκώς να κρύψει αυτά τα αυτιά. Ο μόνος που γνώριζε το μυστικό ήταν ο κουρέας του. Τον όρκισε λοιπόν με ποινή θανάτου να μην το φανερώσει σε κανένα. Εκείνος, όμως, δεν άντεξε. Πήγε έτσι σ’ ένα χωράφι, έσκαψε ένα λάκκο και ψιθύρισε την ιστορία. Μετά σκέπασε το λάκκο με χώμα, κι έφυγε. Στο χώμα όμως φύτρωσαν καλάμια, τα οποία όταν φυσούσε αέρας έκαναν ήχους και έλεγαν το μυστικό, ότι δηλαδή ο βασιλιάς Μίδας είχε γαϊδουρινά αυτιά.
Άρα, λοιπόν, το θέμα πια και στη χώρα μας δεν είναι απλώς να αποδοθεί ευθύνη στο Μέγαρο Μαξίμου για την προσπάθεια που έκανε να υποκλέψει συνομιλίες και επικοινωνίες υπουργών, δικαστικών, ανώτατων αξιωματικών, πολιτικών και δημοσιογράφων. Σε τελική ανάλυση, κανείς πια δεν έχει αμφιβολία ότι αυτό έγινε. Όχι μόνο τα… καλάμια, αλλά και δημοσιογραφικές έρευνες, στοιχεία, καθώς και όσα ακούστηκαν στη δίκη των «ιδιωτών» το έχουν αποδείξει με σαφήνεια.
Αυτό που πια ξεδιπλώνεται μπροστά μας είναι η προσπάθεια της κυβέρνησης να συγκαλύψει αυτό το γεγονός με κάθε δυνατό τρόπο, την ώρα που διαρκώς έρχονται νέα στοιχεία στο φως που καθιστούν ακόμη πιο επιτακτική τη διερεύνησή του.
Και εδώ πρέπει να πούμε ότι η συγκάλυψη αποτελεί ίσως μεγαλύτερη θεσμική παραβατικότητα. Γιατί εάν στη μία περίπτωση έχουμε κατάχρηση εξουσίας, στη δεύτερη περίπτωση έχουμε τη χειραγώγηση του κράτους και της Δικαιοσύνης στην προσπάθεια να συγκαλυφθεί η κατάχρηση εξουσίας, κάτι που αποτελεί ακόμη βαθύτερο θεσμικό τραύμα γιατί στην πραγματικότητα σημαίνει την ακύρωση της δυνατότητας των θεσμών να λειτουργούν ως εγγυητές των αρχών του κράτους δικαίου και ως πεδία που μπορούν να ανακόψουν τη θεσμική παραβατικότητα της κυβέρνησης.
Με αυτό εννοώ ότι στην πρώτη περίπτωση έχουμε μια κυβέρνηση που δεν στέκεται στο ύψος των περιστάσεων και του σεβασμού στο Σύνταγμα και στους νόμους που περιλαμβάνει ο όρκος που έδωσε. Στη δεύτερη περίπτωση έχουμε την υπονόμευση της ικανότητας των θεσμών να επαναφέρουν στην τάξη ακόμη και μια κυβέρνηση που διάλεξε τον δρόμο της παραβατικότητας και να αποκαταστήσουν τη «θεσμική κανονικότητα».
Ακριβώς, για αυτό τον λόγο και δεν είναι καθόλου δεδομένο ότι τελικά η κυβέρνηση θα καταφέρει να πετύχει τον σκοπό της, δηλαδή να αποφύγει την αναμέτρηση με τις ευθύνες της. Γιατί κάποια στιγμή δοκιμάζονται τα όρια της θεσμικής αντοχής της χώρας και τότε εκ των πραγμάτων θα πάμε σε διερεύνηση. Και η κυβέρνηση θα βρεθεί αντιμέτωπη με τη διπλή ευθύνη της: και σε σχέση με τις υποκλοπές καθαυτές και σε σχέση με την επιχείρηση συγκάλυψης.
Και τότε η άνοδος και η πτώση του Ρίτσαρντ Νίξον θα αποδειχτεί μια πολύ διδακτική ιστορία, στην οποία κάποιοι δεν έδωσαν έγκαιρα προσοχή.
Πηγή: in.gr
Παρασκευή 5 Ιουνίου 2026
Σταύρος Λυγερός: Το αδιέξοδο στον Περσικό, η άλλη "πίστα" στη Ουκρανία & η "πολιτική κόλαση" στην Ελλάδα
Ο επικεφαλής του slpress.gr, αρθρογράφος και συγγραφέας, Σταύρος Λυγερός, εξηγεί στον 98.4 ποιο είναι το ουσιαστικό αδιέξοδο για ΗΠΑ και Ιράν για να τερματιστεί ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο αλλά και την μεταβλητή του Ισραήλ ειδικά στον νότιο Λίβανο. Αναλύει γιατί και πως ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει μεταβάλλει συνολικά την οπτική των πολέμων, αλλά και το πώς η αντιπαράθεση της Ρωσίας με το ΝΑΤΟ επί της ουσίας στην Ουκρανία έχει αλλάξει "πίστα" ερμηνεύοντας τα πλήγματα σε αστικό περιβάλλον σε Κίεβο και Αγία Πετρούπολη. Τονίζει ότι το επερχόμενο νομοσχέδιο για την "Γαλάζια Πατρίδα" της Τουρκίας θα έπρεπε "χθες" κιόλας να είχε αντίδραση ουσίας από την ελληνική πλευρά γιατί είναι μια κατάσταση πολύ χειρότερη ως εθνικό πλήγμα από τα Ίμια του 1996. Τα 12 ναυτικά μίλια στο Ανατολικό Αιγαίο ειδικά θα έπρεπε να είναι το κρίσιμο αντίμετρο αποτροπής. Για τις εσωτερικές πολίτικές εξελίξεις εκτίμησε ότι τα συμφέροντα πολιτικά του Μητσοτάκη με τον Τσίπρα ως εκλογικό δίπολο είναι συγκλίνοντα, τονίζοντας ότι ο Αντώνης Σαμαράς με την απόφαση για κομματικό σχήμα που μάλλον αύριο στην ομιλία του στο Ηράκλειο θα το σηματοδοτήσει, "ενταφιάζει" το σενάριο ενός εκλογικού αποτελέσματος άνω του 25% για την ΝΔ και άρα την όποια πιθανότητα Μητσοτάκη να είναι στις όποιες πολιτικές ζυμώσεις την επόμενη των εκλογών στο τιμόνι της ΝΔ.
Χωρίς Κανόνες
Με ευθύνη των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, βρισκόμαστε ήδη βαθιά μέσα στην περίοδο των «no-rules, world order».
Καθώς μια σειρά κομμάτων φτιάχνεται στην πατρίδα μας, είναι εντυπωσιακό πόσο λίγη προσοχή δίδεται στο γεγονός ότι με ευθύνη των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, βρισκόμαστε ήδη βαθιά μέσα στην περίοδο των «no-rules, world order». Όταν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο οι ΗΠΑ πρότειναν τον «rules, world-based order», στην πραγματικότητα επέβαλαν τη διάρρηξη έως και αναίρεση του μεταπολεμικού διεθνούς δικαίου υπέρ κανόνων τους οποίους έγραφαν οι ίδιες οι ΗΠΑ (και ειδικότερα το κατεστημένο τους) με βάση ό,τι τις βόλευε κάθε φορά. Για αρκετό διάστημα, οι ελίτ στους συμμάχους τους υποστήριζαν ενθέρμως ενώ οι αντίπαλοι των ΗΠΑ προσπαθούσαν να επιβιώσουν, έως ότου τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν για λόγους τους οποίους ουκ ολίγες φορές έχουμε προσπαθήσει να προσεγγίσουμε.
Πλέον, η διαδικασία την οποία εν τη αλαζονεία τους, οι ΗΠΑ και η «Δύση» έθεσαν σε κίνηση, έχει οδηγήσει σε έναν πλανήτη στον οποίο η αυτό-επιβίωση αποτελεί τον υπέρτατο κανόνα, δεδομένου ότι ο πόλεμος και η γενοκτονία αποτελούν τα κύρια φαινόμενα. Δεν πρόκειται μόνο για το Ιράν, τον Λίβανο και την Παλαιστίνη αλλά και για την (ξεχασμένη;) περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία.
Η Ε.Ε. ως πιστός ακόλουθος των ΗΠΑ (επί Μπάιντεν και όχι μόνο) αφού διαδραμάτισε καίριο ρόλο στο πραξικόπημα του 2014 και στην αλλαγή καθεστώτος στην Ουκρανία, έχει πλέον «ποντάρει» όλα της τα λεφτά στην εξακολούθηση του πολέμου εναντίον της Ρωσίας. Αποφάσισε να καταστεί συμμέτοχη στον πόλεμο εναντίον της Ρωσίας, να της τον κηρύξει ουσιαστικώς προκειμένου μεταξύ άλλων να ανανεώσει την φθίνουσα παραγωγική της δυναμική. Σε ένα πρόσφατο άρθρο του περιοδικού του ΔΝΤ παρατίθενται τα σχετικά διαγράμματα ότι από το 2022 και έπειτα, το μεγαλύτερο μέρος των βιομηχανικών παρεμβάσεων κατευθύνεται προς τους τομείς τους σχετιζομένους με την εθνική ασφάλεια και τη γεωπολιτική.
Έκτοτε, ο πόλεμος (και) στην Ουκρανία συνεχίζει να εξελίσσεται προς την κατακλυσμιαία σύγκρουση, ως τμήμα του ευρύτερου σπονδυλωτού παγκοσμίου πολέμου (Βενεζουέλα, Κούβα, Ιράν, γενοκτονία στη Γάζα, Απαρτχάιντ στη Δυτική Όχθη, Λίβανος, Σουδάν), ενώ παραλλήλως θα γεννά περιφερειακούς πολέμους.
Στην Ουκρανία, όλη η Ε.Ε. έχει στρατευθεί στην πολεμική προσπάθεια της Ουκρανίας. Η τελευταία πέρα από επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές της Ρωσίας, επιτέθηκε και σε έναν σχολικό κοιτώνα, μάλλον με τη βοήθεια και συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) όπως και των ΗΠΑ. Είναι δε, πιθανό, οι εναέριοι χώροι κρατών της Βαλτικής να δοθούν προς χρήση στα drones της Ουκρανίας για επιθέσεις εναντίον της Ρωσίας, ενώ ο Ζελένσκι όπως και ο Λιθουανός υπουργός εξωτερικών μίλησαν για προληπτικό πλήγμα στον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο είχαμε το περιστατικό με κάποιο drone το οποίο έπεσε σε έδαφος της Ρουμανίας (του οποίου η χώρα προέλευσης και ο λόγος της πτώσης αναζητείται) και την απάντηση από πλευράς Μεντβέντεφ, ο οποίος σε γραπτό του μήνυμα θύμισε ότι οι μέρες του «ήσυχου ύπνου» για τους λαούς της Ε.Ε. έχουν τελειώσει, δεδομένου ότι βρίσκονται κατ’ επιλογή των ηγεσιών τους σε πόλεμο με τη Ρωσία.
Δεν έχει άδικο: πράγματι όπως ουκ ολίγες φορές έχει τονίσει και ο Έλληνας πρωθυπουργός, η μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη του πλανήτη είναι εχθρός μας (τα περί παραδοσιακών φίλων κλπ., έχουν πάει περίπατο) και μάλιστα σχεδιάζουμε να συνεχίσουμε να είμαστε σε πόλεμο μαζί της για χρόνια. Ιδίως στην περίπτωσή μας, τα παραπάνω συνδυάζονται με ένα περιβάλλον εντός του οποίου, μια επιθετική τουρκική ενέργεια καθίσταται πιο εύκολη από ό,τι οποτεδήποτε στο παρελθόν, ενώ ο Ελληνισμός χάνει σχεδόν κάθε ίχνος κυριαρχίας προς όφελος του Ισραήλ και των ΗΠΑ (εισερχόμενος δηλαδή στη νέα αυτή εποχή ούτως ή άλλως από θέση αδυναμίας και συνενοχής).
Επομένως, περιμένουμε πρώτον περαιτέρω κλιμάκωση με τη Ρωσία, της οποίας η αυτοσυγκράτηση ως μόνη λογική εξήγηση έχει ότι προετοιμάζεται για έναν κατακλυσμιαίο πόλεμο με το ΝΑΤΟ, δεύτερον ενδεχόμενη κρίση σε ό,τι αφορά ελλείψεις πρώτων υλών και ενέργειας σε λίγους μήνες λόγω της επίθεσης ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν και επιπλέον, συχνότερη και ευκολότερη προσφυγή στη χρήση βίας και σε περιφερειακό επίπεδο.
Εν μέσω και εν όψει όλων αυτών, ο Ελληνισμός θα συνεχίσει να πορεύεται με την ίδια διεθνή (δηλαδή ευρωατλαντική) και αμυντική (ακριβά, εισαγόμενα οπλικά συστήματα και υπαγωγή των ενόπλων δυνάμεων στους σχεδιασμούς του ΝΑΤΟ) πολιτική; Το ελληνικό κομματικό σύστημα και αρνείται, και αδυνατεί να δώσει την ορθή απάντηση ρήξης με την ενοχή και με το παρωχημένο της μέχρι τώρα πολιτικής. Και όμως: δεν είναι τα σκάνδαλα και οι ονοματοδοσίες αλλά η τοποθέτηση μέσα στη «no-rules, world order», εκείνη η οποία θα κρίνει και εκείνη πάνω στην οποία θα κριθεί.
Το σύστημα θέλει συγκυβέρνηση
«Όταν η εξουσία μοιράζεται συγκυριαρχίες χωρίς αρχές, τότε η δημοκρατία πεθαίνει», Σαρλ ντε Γκωλ.
Δεν είναι η πρώτη φορά που το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα επιχειρεί να μεταμφιέσει την αγωνία του σε “εθνική ανάγκη”. Ούτε είναι η πρώτη φορά που οι οικονομικές ελίτ, οι ολιγάρχες της κρατικοδίαιτης επιχειρηματικότητας, οι ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης και οι διαχειριστές της δημόσιας εικόνας αναζητούν έναν νέο συνεταιρισμό εξουσίας για να διασώσουν το υπάρχον καθεστώς. Εκείνο που σήμερα εμφανίζεται ως “σταθερότητα”, αύριο θα καταγραφεί ως ιστορική συνενοχή.
Η συζήτηση για συγκυβέρνηση που διοχετεύεται συστηματικά στα τηλεοπτικά πάνελ, στα δημοσιογραφικά γραφεία και στους διαδρόμους της οικονομικής ισχύος δεν αφορά απλώς ένα πιθανό κυβερνητικό σχήμα. Αφορά τη βαθύτερη αγωνία ενός συστήματος που φοβάται μήπως η κοινωνία απαιτήσει την επιστροφή όσων της αφαιρέθηκαν. Φοβάται μήπως η πολιτική ξαναγίνει υπόθεση των πολιτών και όχι των χορηγών της.
Γι’ αυτό και η ιδέα μιας συνερργασίας του κόμματος ΕΛΑΣ με την ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν παρουσιάζεται ως πολιτική επιλογή, αλλά ως δήθεν μονόδρομος. Εξάλλου πρέπει κάποιο κόμμα να ξεπλύνει τη ΝΔ. Έτσι αναζητείται συνέταιρος της συνεχιζόμενος παρακμής για να συγκυβερνήσει με το κόμμα της ΝΔ και να δημιουργηθεί ένα Μαύρο Μέτωπο. Οι ίδιοι κύκλοι που για χρόνια επένδυσαν στην απορρύθμιση των θεσμών, στην ιδιωτικοποίηση του δημόσιου πλούτου, στη διάχυση του φόβου και στην ηθική κόπωση της κοινωνίας, εμφανίζονται σήμερα ως εγγυητές της “ομαλότητας”.
Η συζήτηση για συγκυβέρνηση που διοχετεύεται συστηματικά στα τηλεοπτικά πάνελ, στα δημοσιογραφικά γραφεία και στους διαδρόμους της οικονομικής ισχύος δεν αφορά απλώς ένα πιθανό κυβερνητικό σχήμα. Αφορά τη βαθύτερη αγωνία ενός συστήματος που φοβάται μήπως η κοινωνία απαιτήσει την επιστροφή όσων της αφαιρέθηκαν. Φοβάται μήπως η πολιτική ξαναγίνει υπόθεση των πολιτών και όχι των χορηγών της.
Γι’ αυτό και η ιδέα μιας συνερργασίας του κόμματος ΕΛΑΣ με την ΝΔ του Κυριάκου Μητσοτάκη δεν παρουσιάζεται ως πολιτική επιλογή, αλλά ως δήθεν μονόδρομος. Εξάλλου πρέπει κάποιο κόμμα να ξεπλύνει τη ΝΔ. Έτσι αναζητείται συνέταιρος της συνεχιζόμενος παρακμής για να συγκυβερνήσει με το κόμμα της ΝΔ και να δημιουργηθεί ένα Μαύρο Μέτωπο. Οι ίδιοι κύκλοι που για χρόνια επένδυσαν στην απορρύθμιση των θεσμών, στην ιδιωτικοποίηση του δημόσιου πλούτου, στη διάχυση του φόβου και στην ηθική κόπωση της κοινωνίας, εμφανίζονται σήμερα ως εγγυητές της “ομαλότητας”.
Ποιας ομαλότητας όμως;
Της ομαλότητας των απευθείας αναθέσεων; Της ομαλότητας των υποκλοπών; Της ομαλότητας των δικογραφιών που ταξιδεύουν ανάμεσα στην ελληνική και την ευρωπαϊκή Δικαιοσύνη; Της ομαλότητας ενός κράτους που λειτουργεί ως λάφυρο; Η Ελλάδα των τελευταίων ετών οικοδομήθηκε πάνω σε μια ιδιότυπη σύμπραξη πολιτικής και επικοινωνιακής εξουσίας. Τα μέσα ενημέρωσης δεν λειτούργησαν ως ελεγκτές της κυβέρνησης, αλλά ως πολλαπλασιαστές της κυβερνητικής αφήγησης. Η εξουσία δεν αρκέστηκε στη διαχείριση του κράτους αλλά επιχείρησε επίσης να ελέγξει τη γλώσσα, την πληροφορία, την αλήθεια την ίδια.
Έτσι, η κοινωνία εκπαιδεύτηκε να φοβάται περισσότερο την αλλαγή παρά τη διαφθορά. Να θεωρεί φυσιολογικό ότι τα χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα καταλήγουν ξανά στους ίδιους επιχειρηματικούς ομίλους. Να αποδέχεται ότι το δημόσιο συμφέρον θα υποχωρεί διαρκώς μπροστά στην ιδιωτική κερδοφορία. Το Ταμείο Ανάκαμψης, αντί να αποτελέσει ευκαιρία ανασυγκρότησης της κοινωνίας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε νέο εργαλείο άνισης αναδιανομής. Οι μικρές επιχειρήσεις παραμένουν αποκλεισμένες, η εργασία αποδυναμώνεται, η περιφέρεια ερημώνει, και η νέα γενιά εγκαταλείπει τη χώρα ή τέλος πάντων συμβιβάζεται με μια ζωή χαμηλών προσδοκιών.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, το κρίσιμο ερώτημα επιστρέφει επίμονα: Θα συνεργαστεί το κόμμα ΕΛΑΣ με τη ΝΔ; Και ακόμη περισσότερο: Θα θελήσει ο Αλέξης Τσίπρας να συγκυβερνήσει με μια κυβέρνηση που συνοδεύεται από σκιές θεσμικής εκτροπής και δικαστικών ερευνών;
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πολιτικό. Είναι υπαρξιακό για ολόκληρη την αντιπολιτευτική παράταξη. Διότι κάθε σύμπραξη με την εξουσία που κατηγορήθηκε για απαξίωση των θεσμών κινδυνεύει να εκληφθεί ως ιστορική αμνησία. Και η αμνησία στην πολιτική δεν συγχωρείται εύκολα.
Οι υποστηρικτές μιας τέτοιας συνεργασίας θα μιλήσουν για “ρεαλισμό”. Όμως ο ρεαλισμός χωρίς ηθικό πυρήνα μετατρέπεται σε απόλυτο κυνισμό. Και ο κυνισμός είναι η τελευταία ιδεολογία των παρακμασμένων συστημάτων. Αν πράγματι δεν υπάρξει αυτοδυναμία, η χώρα θα βρεθεί μπροστά σε ένα σταυροδρόμι. Από τη μία, η αναπαραγωγή ενός συστήματος εξουσίας που έχει ήδη εξαντλήσει τα κοινωνικά του αποθέματα. Και βέβαια από την άλλη, η δύσκολη αλλά αναγκαία αναζήτηση μιας νέας πολιτικής και κοινωνικής ισορροπίας.
Συγκυβέρνηση θα πει αργός θάνατος
Η Ιστορία έχει δείξει ότι οι μεγάλες κρίσεις δεν γεννούν μόνο αυταρχισμό, αλλά γεννούν και ευκαιρίες αναγέννησης. Το ζήτημα όμως είναι αν υπάρχουν ακόμη πολιτικές δυνάμεις πρόθυμες να συγκρουστούν με τα κέντρα ισχύος ή αν όλες έχουν αποδεχθεί τον ρόλο του διαχειριστή. Οι ολιγάρχες δεν ενδιαφέρονται για ιδεολογίες. Ενδιαφέρονται για τη συνέχεια του μοντέλου που τους ευνοεί. Για ένα κράτος ελεγχόμενο, για μια κοινωνία κουρασμένη, για μια δημοκρατία χωρίς πραγματική συμμετοχή. Γι’ αυτό και επενδύουν στη σύγχυση. Θέλουν οι διαφορές να μοιάζουν ασήμαντες, ώστε τίποτε ουσιαστικό να μην αλλάξει.
Πηγή: slpress.gr
Δήμαρχοι του 23%; Η σιωπηλή κατάργηση της Δημοκρατίας στην Αυτοδιοίκηση
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης παρουσιάζεται ως μια «μεγάλη μεταρρύθμιση» που θα φέρει αποτελεσματικότητα, ταχύτητα στις αποφάσεις και καλύτερη διοίκηση στους δήμους και τις περιφέρειες. Όμως πίσω από τις ωραίες λέξεις περί «εκσυγχρονισμού» και «κυβερνησιμότητας», διαμορφώνεται κάτι πολύ πιο βαθύ και επικίνδυνο: ένα μοντέλο τοπικής εξουσίας λιγότερο δημοκρατικό, περισσότερο συγκεντρωτικό και ουσιαστικά ελεγχόμενο από το κεντρικό κράτος.
Το πιο σοβαρό πλήγμα είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών.
Ας μιλήσουμε καθαρά.
Με το νέο σύστημα, ένας δήμαρχος θα μπορεί να εκλέγεται ακόμη και με πραγματική εκλογική επιρροή που ξεκινά από ποσοστά της τάξης του 23%-25%, μέσω της λεγόμενης «συμπληρωματικής» ή «εναλλακτικής» ψήφου. Δηλαδή, χωρίς δεύτερη λαϊκή κρίση, χωρίς νέα πολιτική αναμέτρηση, χωρίς ξεκάθαρη πλειοψηφική νομιμοποίηση.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Ότι σε έναν δήμο με πέντε ή έξι ισχυρούς συνδυασμούς, κάποιος μπορεί να αναδειχθεί πρώτος με ένα σχετικά χαμηλό ποσοστό, να συγκεντρώσει δεύτερες προτιμήσεις μέσα από προεκλογικές συμφωνίες μηχανισμών και τελικά να διοικήσει έναν ολόκληρο τόπο, παρότι ενδεχομένως να μην τον επέλεξε ούτε ένας στους τέσσερις πολίτες ως πρώτη επιλογή.
Κι όμως, αυτός ο δήμαρχος δεν θα είναι απλώς δήμαρχος.
Θα αποκτά – μέσω του ίδιου εκλογικού συστήματος – υπερενισχυμένη πλειοψηφία στα δημοτικά συμβούλια. Μια μειοψηφική εκλογική βάση θα μετατρέπεται σε διοικητική κυριαρχία. Λιγότερη κοινωνική στήριξη, περισσότερη εξουσία.
Αυτό δεν είναι απλή θεσμική αλλαγή.
Είναι μεταβολή της ίδιας της έννοιας της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Μέχρι σήμερα, ο δεύτερος γύρος αποτελούσε μια κορυφαία δημοκρατική στιγμή. Οι πολίτες επανεκτιμούσαν επιλογές, συγκρίνονταν προγράμματα, σχηματίζονταν δημόσιες πολιτικές συγκλίσεις, γίνονταν ανοιχτές δεσμεύσεις. Η δεύτερη Κυριακή δεν ήταν μια «πολυτέλεια». Ήταν το φίλτρο κοινωνικής νομιμοποίησης της εξουσίας.
Τώρα, όλα αυτά αντικαθίστανται από μια τεχνική διαδικασία μεταφοράς ψήφων.
Η πολιτική διαβούλευση μεταφέρεται από την κοινωνία στους μηχανισμούς.
Οι δημόσιες συγκλίσεις αντικαθίστανται από παρασκηνιακές διευθετήσεις.
Οι πολίτες δεν θα παρακολουθούν πλέον δύο εβδομάδες πολιτικού διαλόγου ανάμεσα στους επικρατέστερους. Θα καλούνται από την πρώτη στιγμή να «προβλέψουν» δεύτερες επιλογές, σε ένα πιο σύνθετο σύστημα που ευνοεί όσους διαθέτουν οργανωμένο δίκτυο επιρροής.
Κερδίζει τελικά ο πιο πειστικός;
Ή ο πιο δικτυωμένος;
Σε κοινωνίες όπως η ελληνική, όπου εξακολουθούν να λειτουργούν πελατειακά δίκτυα, οικονομικές εξαρτήσεις, οικογενειακές επιρροές και ανισότητες πρόσβασης στην ενημέρωση, τέτοια συστήματα τείνουν να ενισχύουν τους ήδη ισχυρούς μηχανισμούς.
Και το πρόβλημα δεν σταματά εδώ.
Ο νέος Κώδικας δεν διορθώνει τις θεσμικές στρεβλώσεις των τελευταίων ετών. Τις παγιώνει.
Δήμαρχοι που δεν πείθουν ούτε τους μισούς πολίτες αποκτούν τεχνητές πλειοψηφίες 60%-65% στα δημοτικά συμβούλια. Η αντιπολίτευση περιορίζεται. Η λογοδοσία αποδυναμώνεται. Οι αποφάσεις συγκεντρώνονται σε στενούς κύκλους διοίκησης.
Και όλα αυτά τη στιγμή που η ίδια η Αυτοδιοίκηση παραμένει οικονομικά εξαρτημένη και διοικητικά επιτηρούμενη.
Ποια αυτοδιοίκηση υπάρχει όταν οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι παρακρατούνται διαχρονικά και από δισεκατομμύρια που προβλέπονται στους δήμους αποδίδεται μόνο το 1/3 (από 8 δις αποδίδονται λιγότερα από 3 δις);
Ποια αποκέντρωση υπάρχει όταν οι δήμοι καλούνται να λειτουργήσουν χωρίς επαρκές μόνιμο προσωπικό, εξαρτώμενοι από συμβασιούχους και προγράμματα προσωρινής απασχόλησης;
Ποια αυτονομία υπάρχει όταν η Αποκεντρωμένη Διοίκηση παραμένει ως το μακρύ χέρι του κράτους, όταν οι τοπικές αποφάσεις συχνά αποκτούν γνωμοδοτικό και όχι αποφασιστικό χαρακτήρα και όταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί δεν είναι πραγματικά ανεξάρτητοι από την κεντρική εξουσία;
Αυτό δεν είναι αποκέντρωση.
Είναι αποσυγκέντρωση ευθυνών με συγκέντρωση εξουσίας.
Ο δήμος φορτώνεται αρμοδιότητες χωρίς τους αντίστοιχους πόρους, χωρίς προσωπικό, χωρίς πραγματική θεσμική αυτοτέλεια.
Την ίδια στιγμή, το άρθρο 312 του νέου Κώδικα δημιουργεί ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα: τον έμμεσο καθορισμό της τοπικής ανάπτυξης από το κεντρικό κράτος.
Τα στρατηγικά σχέδια των δήμων συνδέονται πλέον με εθνικούς σχεδιασμούς, χωροταξικά πλαίσια, χρηματοδοτικά εργαλεία και κρατικές πολιτικές. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένας τόπος που θέλει να στηρίξει αγροτική παραγωγή, κοινωνική οικονομία, προστασία φυσικού περιβάλλοντος ή ήπια ανάπτυξη, μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με επιλογές που αποφασίζονται «από τα πάνω» και οι οποίες να θέλουν το γνωστό story: ΑΠΕ μέχρι να μην βλέπουμε τον ήλιο!
Ανάπτυξη όχι με βάση τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας, αλλά με βάση τις προτεραιότητες ενός επιτελικού κράτους.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση.
Η κυβέρνηση μιλά για ισχυρούς δήμους, αλλά δεν προχωρά σε πραγματική φορολογική αποκέντρωση. Απλά θέλει να κάνει τους Δήμους Φοροεισπράκτορες με τα νέα δημοτικά τέλη – τύπου νέου ΕΝΦΙΑ, ονομάζοντάς τέλος τοπικής ανάπτυξης…
Μιλά για αποτελεσματικότητα, αλλά δεν δημιουργεί αλγόριθμο αντικειμενικής χρηματοδότησης των ΟΤΑ με βάση πληθυσμό, ορεινότητα, γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά, κοινωνικές ανάγκες και υποδομές.
Μιλά για ανάπτυξη, αλλά δεν εξασφαλίζει μόνιμο εξειδικευμένο προσωπικό ώστε οι δήμοι να μπορούν να διεκδικούν ανταγωνιστικά προγράμματα και όχι να εξαρτώνται αποκλειστικά από ΕΣΠΑ και αποσπασματικές χρηματοδοτήσεις.
Μιλά για κοινωνική συνοχή, αλλά δεν τολμά μια μεγάλη εθνική στρατηγική κοινωνικής κατοικίας μέσω των δήμων για νέους, άστεγους, γιατρούς, δασκάλους και εργαζόμενους σε απομακρυσμένες περιοχές.
Αυτό που χρειάζεται η χώρα δεν είναι δήμαρχοι του 23% με υπερεξουσίες.
Χρειάζεται ισχυρή Αυτοδιοίκηση με πραγματική κοινωνική νομιμοποίηση, μόνιμους πόρους, θεσμική ανεξαρτησία, ελεγκτικούς μηχανισμούς και δημοκρατικό προγραμματισμό από κάτω προς τα πάνω.
Γιατί επιτελικό κράτος δεν σημαίνει ένα κέντρο που αποφασίζει τα πάντα.
Σημαίνει εθνική στρατηγική, διαφάνεια, έλεγχο και ισχυρές τοπικές κοινωνίες που συνδιαμορφώνουν το μέλλον τους στα πλαίσια μιας Νέας «Εταιρικής» Διακυβέρνησης.
Το πραγματικό ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν ο νέος Κώδικας είναι «γρήγορος» ή «λειτουργικός».
Το ερώτημα είναι βαθιά πολιτικό και βαθιά δημοκρατικό:
Θέλουμε Δήμους δημοκρατικής νομιμοποίησης ή σύγχρονες αυτοδιοικητικές «νομαρχίες Μαυρογυαλούρων», όπου λίγοι αποφασίζουν, οι πολλοί απλώς ενημερώνονται και η κοινωνία καλείται να χειροκροτεί αποφάσεις που έχουν ήδη ληφθεί;
--------------------------------------------------------------------------------------------------
Δρ. Βασίλης Λύκος, Political Analyst, Biologist – PhD in Risk Assesment & Integrated Environmental Management, MSc in Integrated Coastal Zone Management, University of Crete
Regional Councilor of the Region of Central Greece, Regional Unit of Euboea
Regional Councilor of the Region of Central Greece, Regional Unit of Euboea
Πηγή: www.militaire.gr
Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026
Συνταγματική αναθεώρηση: Το σχέδιο Μητσοτάκη για λιγότερη δημοκρατία και περισσότερη εξουσία
Η συνταγματική αναθεώρηση που εισηγείται η Νέα Δημοκρατία δεν πρέπει να διαβαστεί μόνο ως κατάλογος τεχνικών παρεμβάσεων στο θεσμικό πλαίσιο της χώρας. Πίσω από τη ρητορική του «εκσυγχρονισμού», της «αποτελεσματικότητας» και της «θεσμικής σταθερότητας», διαμορφώνεται ένα βαθύτερο πολιτικό σχέδιο: η ανακατανομή ισχύος υπέρ της εκτελεστικής εξουσίας, η αποδυνάμωση κοινωνικών εγγυήσεων και η συνταγματική κατοχύρωση επιλογών που μέχρι σήμερα εμφανίζονταν ως απλές κυβερνητικές πολιτικές.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη παρουσιάζει την αναθεώρηση ως αναγκαίο βήμα προσαρμογής της χώρας στις ανάγκες της εποχής. Στην πραγματικότητα, όμως, αρκετές από τις προτάσεις της δείχνουν να αξιοποιούν πραγματικές παθογένειες του κράτους για να περάσουν βαθύτερες ιδεολογικές μεταβολές. Η αναποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης γίνεται όχημα για την αμφισβήτηση της μονιμότητας. Τα προβλήματα των πανεπιστημίων γίνονται επιχείρημα για τη συνταγματική νομιμοποίηση μη κρατικών ιδρυμάτων. Η δυσπιστία των πολιτών απέναντι στο πολιτικό σύστημα γίνεται πρόσχημα για μείωση της αντιπροσώπευσης. Η κόπωση απέναντι στην ακυβερνησία μετατρέπεται σε επιχείρημα υπέρ ενός πιο συγκεντρωτικού μοντέλου κυβερνησιμότητας.
Το άρθρο 16 είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η κυβέρνηση εμφανίζει τη λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών πανεπιστημίων ως αυτονόητη ευρωπαϊκή κανονικότητα και ως απάντηση στη φυγή Ελλήνων φοιτητών στο εξωτερικό. Το ισχύον άρθρο 16, όμως, έχει στον πυρήνα του την κρατική ευθύνη για την Παιδεία και την ακαδημαϊκή ελευθερία, ενώ η πρόταση της ΝΔ επιχειρεί να μετακινήσει το κέντρο βάρους από το δημόσιο πανεπιστήμιο στην αγορά της ανώτατης εκπαίδευσης. Δεν πρόκειται μόνο για άνοιγμα σε νέους φορείς εκπαίδευσης. Πρόκειται για αλλαγή φιλοσοφίας: η Παιδεία παύει να αντιμετωπίζεται κυρίως ως δημόσιο αγαθό και αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως πεδίο ανταγωνισμού, επενδύσεων και ιδιωτικών πιστοποιήσεων.
Το κρυφό σημείο εδώ δεν είναι η ίδρυση κάποιων μη κρατικών ιδρυμάτων. Είναι η σταδιακή υποβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου μέσα από τη σύγκριση με ιδιωτικά ή ημι-ιδιωτικά σχήματα που θα διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία, χρηματοδοτική άνεση και δυνατότητα επιλογής φοιτητών, προσωπικού και προγραμμάτων. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση δεν λύνει το πρόβλημα του δημόσιου πανεπιστημίου. Δημιουργεί ένα παράλληλο σύστημα, το οποίο μακροπρόθεσμα μπορεί να πιέσει το δημόσιο προς συρρίκνωση, ταξική διαφοροποίηση και λειτουργία με όρους αγοράς.
Ανάλογη είναι η δεύτερη ανάγνωση στο άρθρο 103 για τους δημοσίους υπαλλήλους. Η κυβέρνηση μιλά για αξιολόγηση, λογοδοσία και αποτελεσματικότητα. Κανείς σοβαρός πολίτης δεν μπορεί να υπερασπιστεί ένα Δημόσιο χωρίς έλεγχο, χωρίς απόδοση και χωρίς ευθύνη. Το ζήτημα, όμως, είναι ποιος αξιολογεί, με ποια κριτήρια, με ποιες εγγυήσεις και υπό ποιο πολιτικό καθεστώς. Το ισχύον άρθρο 103 περιγράφει τους δημοσίους υπαλλήλους ως εκτελεστές της θέλησης του κράτους που υπηρετούν τον λαό, με συνταγματικές εγγυήσεις για την υπηρεσιακή τους κατάσταση.
Η μονιμότητα δεν θεσπίστηκε για να προστατεύει την αδράνεια. Θεσπίστηκε για να προστατεύει τη διοίκηση από την κομματική αυθαιρεσία. Αν αποδυναμωθεί χωρίς ισχυρές εγγυήσεις ανεξαρτησίας, ο δημόσιος υπάλληλος δεν θα γίνει αναγκαστικά πιο παραγωγικός. Μπορεί να γίνει πιο φοβισμένος, πιο εξαρτημένος και πιο ευάλωτος σε πιέσεις. Σε ένα κράτος όπου η κομματική επιρροή, οι μετακλητοί, οι απευθείας αναθέσεις και η επιλεκτική πειθαρχική αυστηρότητα αποτελούν υπαρκτές πληγές, η αποσύνδεση της μονιμότητας από τη θεσμική προστασία μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός πειθάρχησης της διοίκησης από την εκάστοτε κυβέρνηση.
Το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών εμφανίζεται ως πεδίο αποκατάστασης της εμπιστοσύνης. Και πράγματι, η κοινωνία έχει κάθε λόγο να απαιτεί πραγματική λογοδοσία των πολιτικών προσώπων. Το ισχύον Σύνταγμα προβλέπει ειδικό καθεστώς δίωξης υπουργών, με κεντρικό ρόλο της Βουλής. Το ερώτημα, όμως, είναι αν η προτεινόμενη αλλαγή θα καταργήσει ουσιαστικά την αίσθηση πολιτικής ασυλίας ή αν θα λειτουργήσει ως θεσμικό ξέπλυμα ενός συστήματος που διατηρεί τον έλεγχο της ευθύνης μέσα στο πολιτικό προσωπικό.
Εδώ βρίσκεται ένα ακόμη κρυφό σημείο. Η κυβέρνηση μπορεί να εμφανίζεται ως δύναμη κάθαρσης, ενώ στην πράξη να περιορίζεται σε βελτιώσεις που δεν θίγουν τον πυρήνα του προβλήματος: την εξάρτηση της διερεύνησης πολιτικών ευθυνών από κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς. Αν η πλειοψηφία εξακολουθεί να ελέγχει τον κρίσιμο χρόνο, το βάθος και την κατεύθυνση της διερεύνησης, τότε η αναθεώρηση δεν αποκαθιστά τη λογοδοσία. Την επανασυσκευάζει.
Η μείωση των βουλευτών από 300 σε 200 είναι ίσως η πιο επικοινωνιακά ελκυστική πρόταση. Απευθύνεται στο αντιπολιτικό ένστικτο της κοινωνίας, στην αγανάκτηση απέναντι στο πολιτικό προσωπικό και στην εύκολη εντύπωση ότι «λιγότεροι βουλευτές σημαίνει λιγότερο κόστος και περισσότερη αποτελεσματικότητα». Όμως το Κοινοβούλιο δεν είναι εταιρικό διοικητικό συμβούλιο. Είναι όργανο αντιπροσώπευσης. Όσο μειώνεται ο αριθμός των εδρών, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να περιοριστεί η φωνή μικρότερων κομμάτων, περιφερειών και κοινωνικών ομάδων.
Η πρόταση αυτή, ενώ εμφανίζεται ως μέτρο εξορθολογισμού, μπορεί να οδηγήσει σε πιο κλειστό πολιτικό σύστημα. Λιγότερες έδρες σημαίνουν υψηλότερο πραγματικό κόστος εκπροσώπησης. Σε συνδυασμό με εκλογικούς κανόνες που προτάσσουν την κυβερνησιμότητα, μπορεί να ενισχυθεί η κυριαρχία των μεγάλων κομμάτων και να μειωθεί η δυνατότητα εισόδου ή ουσιαστικής επιρροής μικρότερων πολιτικών σχηματισμών. Αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα δημοκρατικής αναλογικότητας.
Η συνταγματική κατοχύρωση της επιστολικής ψήφου παρουσιάζεται ως διεύρυνση της συμμετοχής. Σε μια δημοκρατία, η διευκόλυνση της ψήφου είναι θεμιτός στόχος. Ωστόσο, η καθολική επέκταση της επιστολικής ψήφου απαιτεί εξαιρετικά αυστηρές εγγυήσεις ταυτοπροσωπίας, μυστικότητας, ακεραιότητας και ελέγχου της διαδικασίας. Το κρυφό σημείο δεν είναι ότι η επιστολική ψήφος είναι από μόνη της προβληματική. Είναι ότι, αν κατοχυρωθεί συνταγματικά χωρίς πλήρη θεσμική θωράκιση, μετατρέπει ένα εκλογικό εργαλείο σε μόνιμο μηχανισμό αναδιάταξης του εκλογικού σώματος.
Ακόμη πιο κρίσιμη είναι η πρόταση για συνταγματική θωράκιση βασικών αρχών του εκλογικού συστήματος με έμφαση στην κυβερνησιμότητα. Η λέξη ακούγεται ουδέτερη. Στην πράξη, όμως, μπορεί να σημαίνει συνταγματική προτεραιότητα της κυβερνητικής σταθερότητας έναντι της αναλογικής εκπροσώπησης. Δηλαδή, η λαϊκή ψήφος να ερμηνεύεται πρωτίστως ως εργαλείο παραγωγής κυβέρνησης και δευτερευόντως ως έκφραση κοινωνικών και πολιτικών συσχετισμών. Αυτό είναι βαθιά πολιτική επιλογή, όχι τεχνική διόρθωση.
Η εξαετής θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας και η κατάργηση της δυνατότητας διάλυσης της Βουλής λόγω «εθνικού θέματος εξαιρετικής σημασίας» παρουσιάζονται ως κινήσεις σταθερότητας. Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία της πρότασης, η ΝΔ εισηγείται εξαετή προεδρική θητεία και αλλαγές στον τρόπο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες. Εδώ η δεύτερη ανάγνωση είναι πιο σύνθετη. Από τη μία πλευρά, ο περιορισμός προσχηματικών πρόωρων εκλογών μπορεί να λειτουργήσει θετικά. Από την άλλη, κάθε αλλαγή στη σχέση κυβέρνησης, Βουλής και Προεδρίας πρέπει να εξετάζεται με βάση το συνολικό ισοζύγιο εξουσιών.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη επιχειρεί να εμφανίσει το πακέτο ως ώριμη θεσμική μεταρρύθμιση. Όμως η συνολική εικόνα δείχνει κάτι ευρύτερο: λιγότερες κοινωνικές εγγυήσεις, μεγαλύτερη ευελιξία της εκτελεστικής εξουσίας, πιο ισχυρό φίλτρο κυβερνησιμότητας, πιο περιορισμένη αντιπροσώπευση, πιο ανοιχτό πεδίο για ιδιωτικούς φορείς στην Παιδεία και πιο πειθαρχημένη δημόσια διοίκηση. Αυτά τα σημεία δεν είναι άσχετα μεταξύ τους. Συνθέτουν ένα νέο υπόδειγμα κράτους.
Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το Σύνταγμα χρειάζεται αναθεώρηση. Κάθε Σύνταγμα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να αναθεωρείται. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος αναθεωρεί, με ποιον σκοπό και υπέρ ποιων ισορροπιών. Άλλο πράγμα η θεσμική ανανέωση και άλλο η συνταγματική μονιμοποίηση μιας κυβερνητικής ιδεολογίας.
Η αναθεώρηση που προτείνει η ΝΔ, με βάση τα βασικά της σημεία, δεν αφορά απλώς την Παιδεία, τη δημόσια διοίκηση, την ευθύνη υπουργών, τον αριθμό των βουλευτών ή την επιστολική ψήφο. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η εξουσία θέλει να οργανώσει το κράτος για τις επόμενες δεκαετίες. Και ακριβώς γι’ αυτό η συζήτηση δεν μπορεί να γίνει με όρους επικοινωνιακών συνθημάτων. Πρέπει να γίνει με πολιτική καχυποψία, θεσμική μνήμη και δημοκρατική εγρήγορση.
Διότι το Σύνταγμα δεν είναι εργαλείο κυβερνητικής ευκολίας. Είναι φραγμός στην αυθαιρεσία της εξουσίας. Όταν μια κυβέρνηση ζητά να αλλάξει τον φραγμό, οι πολίτες οφείλουν να κοιτούν όχι μόνο τι γράφεται στην πρόταση, αλλά κυρίως τι μπορεί να συμβεί όταν η πρόταση γίνει κανόνας. Και στην περίπτωση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, η δεύτερη ανάγνωση δείχνει ότι πίσω από τη βιτρίνα του εκσυγχρονισμού υπάρχει μια σαφής επιδίωξη: λιγότερα αντίβαρα, περισσότερη κυβερνητική ευχέρεια και ένα κράτος περισσότερο προσαρμοσμένο στις ανάγκες της εξουσίας παρά στις εγγυήσεις της κοινωνίας.
Tι μπορεί να πάει στραβά με την Γενετική Μηχανική και τα Designer Babies?
Τι γίνεται με τη χρήση γενετικής μηχανικής για μη ιατρικά πράγματα όπως το ύψος και το χρώμα των μαλλιών; Επιτρέπει ο Ιουδαϊσμός τη Γενετική Μηχανική και τα Σχεδιασμένα Mωρά; [Genetic Engineering and Designer Babies?]
Όσον αφορά το πολύπλοκο και ευαίσθητο θέμα της χρήσης της γενετικής μηχανικής για την παραγωγή απογόνων με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι υπάρχουν πολλές ιατρικές τεχνικές και μέθοδοι που αναφέρονται ως «γενετική μηχανική-genetic engineering», καθώς και διάφοροι λόγοι για τους οποίους κάποιος μπορεί να επιλέξει να τις χρησιμοποιήσει.
Μια κοινή μέθοδος γενετικής μηχανικής είναι η χρήση της PGD (Προεμφυτευτική Γενετική Διάγνωση-Preimplantation Genetic Diagnosis), η οποία περιλαμβάνει τον έλεγχο προεμφυτευμένων γονιμοποιημένων ωαρίων για να διαπιστωθεί εάν φέρουν συγκεκριμένες μεταλλάξεις που μπορεί να προκαλέσουν ορισμένες ασθένειες όπως η νόσος Tay-Sachs ή η κυστική ίνωση. Μετά τον έλεγχο, μόνο τα έμβρυα που διαπιστώνεται ότι δεν έχουν αυτές τις γενετικές μεταλλάξεις επιλέγονται για εμφύτευση.
Πιο πρόσφατα αναπτυγμένες μέθοδοι περιλαμβάνουν την επεξεργασία γονιδίων CRISPR-Cas9, η οποία επιτρέπει την προσθήκη, την αφαίρεση ή την τροποποίηση γενετικού υλικού σε συγκεκριμένες θέσεις στο γονιδίωμα. Αν και αυτές οι μέθοδοι μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εξάλειψη διαφόρων μεταλλάξεων που προκαλούν ασθένειες, μπορούν επίσης θεωρητικά να χρησιμοποιηθούν για την επιλογή συγκεκριμένων επιθυμητών χαρακτηριστικών για το μελλοντικό μωρό.
Όπως είναι αναμενόμενο, αυτό οδηγεί σε κάθε είδους ηθικά και χαλαχικά διλήμματα.
Υποβοηθούμενες Αναπαραγωγικές Τεχνολογίες
Κάθε μέθοδος και διαδικασία, συμπεριλαμβανομένων των πολλών που δεν αναφέρθηκαν εδώ, έχει το δικό της σύνολο πιθανών χαλαχικών ζητημάτων-halachic issues.
Επιπλέον, ως επί το πλείστον, όλες οι διάφορες μέθοδοι γενετικής μηχανικής εξαρτώνται από την Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγική Τεχνολογία, όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, η οποία από μόνη της είναι γεμάτη με πιθανά χαλαχικά ζητήματα.
Σε περίπτωση μεγάλης ανάγκης, ορισμένες διαδικασίες μπορεί να επιτραπούν με την καθοδήγηση ενός ειδικού ραβίνου για να διασφαλιστεί ότι όλα γίνονται με χαλαχικά [halachically] αποδεκτό τρόπο.1
Υποθέτοντας ότι η πραγματική αναπαραγωγική διαδικασία γίνεται σύμφωνα με τη halachah, μπορούμε τώρα να στραφούμε στο γενικό ζήτημα της γενετικής μηχανικής.
Υποβοηθούμενες Αναπαραγωγικές Τεχνολογίες
Κάθε μέθοδος και διαδικασία, συμπεριλαμβανομένων των πολλών που δεν αναφέρθηκαν εδώ, έχει το δικό της σύνολο πιθανών χαλαχικών ζητημάτων-halachic issues.
Επιπλέον, ως επί το πλείστον, όλες οι διάφορες μέθοδοι γενετικής μηχανικής εξαρτώνται από την Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγική Τεχνολογία, όπως η εξωσωματική γονιμοποίηση, η οποία από μόνη της είναι γεμάτη με πιθανά χαλαχικά ζητήματα.
Σε περίπτωση μεγάλης ανάγκης, ορισμένες διαδικασίες μπορεί να επιτραπούν με την καθοδήγηση ενός ειδικού ραβίνου για να διασφαλιστεί ότι όλα γίνονται με χαλαχικά [halachically] αποδεκτό τρόπο.1
Υποθέτοντας ότι η πραγματική αναπαραγωγική διαδικασία γίνεται σύμφωνα με τη halachah, μπορούμε τώρα να στραφούμε στο γενικό ζήτημα της γενετικής μηχανικής.
Είναι τα πράγματα επιτρεπτά εξ ορισμού;
Όπως αναμένεται με τις νέες και αναδυόμενες τεχνολογίες, υπάρχει σημαντική συζήτηση σχετικά με την επιτρεπτότητα της γενετικής μηχανικής και, εάν επιτρέπεται, ποιες είναι οι παράμετροί της.
Τα διάφορα ζητήματα που εγείρονται για ηθικούς λόγους περιλαμβάνουν το «παιχνίδι του Θεού» και το γεγονός ότι είναι μια «ολισθηρή πλαγιά-slippery slope».
Ωστόσο, ορισμένοι χαλαχικοί ειδικοί 2 επισημαίνουν μια αρχή που διατυπώθηκε από τον Ραβίνο Yisrael Lipschutz, συγγραφέα του κλασικού σχολίου στο Mishnah γνωστό ως Tiferet Yisrael, το οποίο αναφέρει: «Οποιαδήποτε δραστηριότητα που δεν έχουμε λόγο να απαγορεύσουμε επιτρέπεται στη halachah χωρίς να χρειάζεται να βρούμε λόγο για την επιτρεπτότητά της, διότι η Τorah δεν αναφέρει κάθε επιτρεπόμενο πράγμα, αλλά μάλλον αναλύει μόνο εκείνα τα πράγματα που είναι απαγορευμένα».3
Έτσι, ελλείψει οποιουδήποτε πειστικού λόγου να πιστεύουμε ότι πολλές από αυτές τις διαδικασίες και τεχνικές είναι στην πραγματικότητα απαγορευμένες, μπορούμε να υποθέσουμε ότι επιτρέπονται.
Άλλοι ειδικοί, 4 ωστόσο, αντιτείνουν ότι το Tiferet Yisrael δεν αναφέρει ότι «όποτε δεν αναφέρεται απαγόρευση, επιτρέπεται». Αντίθετα, δηλώνει, «όποτε δεν βρίσκουμε λόγο για απαγόρευση…». Έτσι, σε μια κατάσταση όπου ακόμη και ο μέσος άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται διαισθητικά ότι ορισμένες πτυχές μπορεί να είναι αμφισβητήσιμες, δεν μπορεί κανείς απλώς να δηλώσει ότι η «προεπιλογή» είναι ότι επιτρέπεται πριν εξετάσει προσεκτικά τα ζητήματα.5
Σώζοντας μια Ζωή
Υπάρχει διαφορά μεταξύ της χρήσης γενετικής μηχανικής για τη θεραπεία μιας κληρονομικής ασθένειας και της χρήσης της για την αλλαγή των χαρακτηριστικών του παιδιού, όπως το ύψος, η επιδερμίδα, η νοημοσύνη, το χρώμα των μαλλιών κ.λπ.
Εάν γίνεται απλώς για τη θεραπεία ή την πρόληψη μιας κληρονομικής ασθένειας, τότε οι περισσότερες χαλαχικές αυθεντίες συμφωνούν ότι θα επιτρεπόταν, καθώς είναι παρόμοια με άλλες ιατρικές θεραπείες. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μια δυνητικά σωτήρια θεραπεία. Άλλωστε, υπάρχει ένας χαλαχικός κανόνας ότι το pikuach nefesh (σωτηρία μιας ζωής) υπερισχύει των περισσότερων απαγορεύσεων της Torah. 6
Συνεργασίες με τον Θεό
Τι γίνεται με τη χρήση γενετικής μηχανικής για μη ιατρικά πράγματα όπως το ύψος και το χρώμα των μαλλιών;
Ορισμένες αρχές υποστηρίζουν ότι, παρόλο που δεν έχουμε απόλυτη αυτονομία στη χρήση ιατρικών παρεμβάσεων (για παράδειγμα, η ευθανασία απαγορεύεται ακόμη και όταν το τέλος πλησιάζει), οι άνθρωποι χρησιμεύουν ως «συνεργάτες του Θεού στη διαδικασία της δημιουργίας».7
Με βάση αυτό, είναι της άποψης ότι «εάν οι τεχνολογίες επεξεργασίας γονιδίων χρησιμοποιούνται για την αλλαγή του χρώματος των μαλλιών με ελάχιστους ή καθόλου κινδύνους για την υγεία, τότε η halachah θα επέτρεπε σε ένα άτομο να χρησιμοποιήσει αυτήν την τεχνολογία για τον εαυτό του. Ωστόσο, εάν η χρήση αυτής της διαδικασίας σχετίζεται με ελάχιστους ή σοβαρούς κινδύνους για την υγεία, τότε η halachah θα απαγόρευε τις διαδικασίες επεξεργασίας γονιδίων για την αλλαγή του χρώματος των μαλλιών ή την ενίσχυση της αθλητικής ικανότητας χωρίς έγκυρο ιατρικό ή ψυχολογικό λόγο. Ομοίως, η halachah θα απαγόρευε επίσης τις μη ιατρικές εφαρμογές επεξεργασίας γονιδίων στο γονιμοποιημένο ωάριο ή το παιδί τους».8
Άλλοι, ωστόσο, είναι της άποψης ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται αυτές οι τεχνικές για μη ιατρικούς σκοπούς. Παρόλο που ο Θεός έδωσε ρητά στην ανθρωπότητα όχι μόνο την ικανότητα αλλά και την ευθύνη να θεραπεύει και να προλαμβάνει ασθένειες,
Η πραγματοποίηση μη ιατρικών αλλαγών σε ένα συγκεκριμένο σημείο μπορεί να θεωρηθεί αλαζονική, σαν να γνωρίζουμε καλύτερα από τον Θεό πώς να κάνουμε ένα συγκεκριμένο άτομο. Επιπλέον, σε αυτό το στάδιο δεν γνωρίζουμε απαραίτητα τις συνέπειες αυτών των μη ιατρικών αλλαγών.
Επιλογή Φύλου
Όσον αφορά το ζήτημα της χρήσης τεχνητών διαδικασιών για την επιλογή του φύλου ενός παιδιού, ο Ραβίνος Shlomo Zalman Auerbach ,9 μία από τις κορυφαίες αυθεντίες της halachic του 20ού αιώνα, αναφέρει το ακόλουθο περιστατικό που καταγράφεται στο Talmud:10
Ο βασιλιάς Εζεκίας ήταν άρρωστος και ο Θεός διέταξε τον προφήτη Ησαΐα να πάει να τον επισκεφτεί. Όταν έφτασε, ο Ησαΐας διακήρυξε: «Έτσι είπε ο
Κύριος: Τακτοποίησε τις υποθέσεις σου, γιατί πρόκειται να πεθάνεις· δεν θα γίνεις καλά [με άλλα λόγια «θα πεθάνεις και δεν θα ζήσεις»11]». Όταν ο Εζεκίας ρώτησε για τον λόγο της τιμωρίας του, ο Ησαΐας απάντησε: «Επειδή δεν παντρεύτηκες και δεν έκανες τεκνοποίηση».
Ο βασιλιάς Εζεκίας εξήγησε ότι είχε προβλέψει με θεϊκή έμπνευση ότι άχρηστα παιδιά ήταν προορισμένα να αναδυθούν από αυτόν. (Πράγματι, ο μελλοντικός γιος του ήταν ο κακός βασιλιάς Menashe.) Σε αυτό ο προφήτης απάντησε: «Γιατί ασχολείσαι με αυτά τα κρυφά πράγματα του Ελεήμονα!; Αυτό που σου έχει δοθεί εντολή να κάνεις (δηλαδή, τη mitzvah της αναπαραγωγής) πρέπει να το κάνεις, και αυτό που ο Θεός θέλει να κάνει, θα το κάνει!»
Με βάση αυτό, ο Ραβίνος Auerbach ορίζει ότι δεν μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει τεχνητές διαδικασίες για να επιλέξει το φύλο του παιδιού (εκτός αν αυτό γίνεται κατά την πρόληψη κάποιου είδους ασθένειας). Προφανώς, το ίδιο θα ίσχυε και για την επιλογή άλλων χαρακτηριστικών.
Συμπερασματικά
Υπάρχει σημαντική συζήτηση γύρω από το επιτρεπτό της χρήσης της γενετικής μηχανικής στους ανθρώπους. Αν και οι περισσότεροι είναι της άποψης ότι θα ήταν επιτρεπτή για ιατρικούς σκοπούς, όταν πρόκειται για τη χρήση της για μη ιατρικούς σκοπούς, πολλοί είναι της άποψης ότι δεν πρέπει να γίνεται. Επιπλέον, ακόμη και όσοι υποστηρίζουν την επεξεργασία γονιδίων είναι της άποψης ότι τουλάχιστον προς το παρόν, μέχρι να γίνουν γνωστές όλες οι επιπτώσεις της επεξεργασίας γονιδίων σε μακρο και μικροεπίπεδο, αυτές οι τεχνολογίες θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για ιατρικούς σκοπούς και όχι για μη ιατρικές βελτιώσεις. 12
Υποσημειώσεις
1. See Nishmat Avraham, Even HaEzer 1:5.
2. See John D. Loike and Rabbi Moshe D. Tendler, “Tampering with the Genetic Code of Life: Comparing Secular and Halakhic Ethical Concerns,” Ḥakirah, the Flatbush Journal of Jewish Law and Thought, vol. 18 (2014).
3. Tiferet Yisrael, Yadayim 4:3, note 27.
4. See Nishmat Avraham, Choshen Mishpat 425:2.
5. See Nishmat Avraham ibid. for many proofs that the Torah held people accountable for actions even when there was no specific prohibition.
6. Ibid.
7. Ramban, Genesis 1:28.
8. See Loike and Tendler, “Tampering with the Genetic Code of Life.”
9. See Nishmat Avraham, Even HaEzer 1:5 and Choshen Mishpat 425:2.
10. Talmud, Berachot 10a.
11. Isaiah 38:1.
12. See Loike and Tendler, “Tampering with the Genetic Code of Life.”
2 Ιουνίου: Διεθνής ημέρα των ιερόδουλων
εκπαιδευτικός
Εγινε τρεις φορές άγαλμα από τον Πραξιτέλη και ζωγραφιά από τον Απελλή. Για χάρη της κονταροχτυπήθηκαν δεινοί Αθηναίοι ρήτορες στα δικαστήρια. Η Μνησαρέτη από τη Βοιωτία, η πιο διάσημη εταίρα της αρχαιότητας, έμεινε στην Ιστορία ως Φρύνη. Επέλεξε αυτό το ψευδώνυμο λόγω του λευκού και διάφανου δερματός της, όπως έχουν τα μικρά βατράχια. Απέκτησε τόσα πλούτη που ήταν διατεθειμένη να αναλάβει τα έξοδα για να ξαναχτιστούν τα τείχη της Θήβας .
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον ωστόσο έχουν οι κατηγορίες των γυναικών που πρόσφεραν τις ερωτικές τους υπηρεσίες. Οι ιερόδουλες ήταν ιέρειες αφιερωμένες σε κάποιο ναό (συνήθως της Αφροδίτης) και συνευρίσκονταν με τους άνδρες σε παραπλήσια κτίσματα.
Οι απλές πόρνες, δούλες αιχμάλωτες πολέμου ή αγορασμένες, δούλευαν υπό τον πλήρη έλεγχο των πορνοβοσκών – προαγωγών. Άλλωστε η λέξη πόρνη προερχεται ετυμολογικά από το πέρνημι= πουλώ.
Οι χαμαιτύπες ψάρευαν πελάτες από το δρόμο και έκαναν σεξ ξαπλώνοντας χάμω. (εξού και το χαμαιτυπείο)
Οι λεωφόροι, φορούσαν ειδικά σανδάλια με καρφιά στις σόλες που χάραζαν στο έδαφος καθώς περπατούσαν τη λέξη «ακολούθει» .
Οι εταίρες ήταν οι πιο καλλιεργημένες, είχαν υψηλή μόρφωση, χόρευαν και τραγουδούσαν, κρατούσαν συντροφιά στους άνδρες στη διάρκεια των συμποσίων, χωρίς να είναι απαραίτητη η ερωτική συνεύρευση.
Τα περισσότερα πορνεία που ιδρύθηκαν επισήμως επί Σόλωνα βρίσκονταν στον Κεραμεικό και στον Πειραιά λόγω του πλήθους εμπόρων και ναυτικών που σύχναζαν στο λιμανι. Στην Κόρινθο, όταν επρόκειτο να προσευχηθεί η πόλη στην Αφροδίτη για ζητήματα υψίστης σημασίας, προσκαλούσαν όσο το δυνατόν περισσότερες εταίρες για να συνενώσουν την φωνή τους και να θυσιάσουν μαζί.
Τα χρόνια πέρασαν. Η Νανά συναντήθηκε με την Γαβριέλα, η Λόλα με τη Λολίτα, οι κοπέλες από τα Κόκκινα Φανάρια με την Ευδοκία, η Ωραία της Ημερας με την Pretty woman, η China Blue με την Kουκλίτσα της Νεας Ορλεάνης.
Μα το πιο ωραίο συναπάντημα ήταν αυτό που δεν εγινε ποτέ . Όταν ο Γ. Γ. Μάρκες αναπολούσε τις θλιμμένες πουτάνες της ζωής του, ο Λειβαδίτης του απαντούσε με ένα ποίημα:
"Ενας ἄντρας πῆγε σ᾿ ἕνα ἀπ᾿ αὐτὰ τὰ «σπίτια», / πῆρε μιὰ γυναῖκα,μὰ μόλις μπαίνουν στὸ δωμάτιο, / ἀντὶ νὰ γδυθεῖ καὶ νὰ ἐπαναλάβει τὴν αἰώνια κίνηση,γονάτισε μπροστά της, λέει, καὶ τῆς ζητοῦσε νὰ τὸν ἀφήσει / νὰ κλάψει στὰ πόδια της"
Σ.Σ.: Η Διεθνής Ημέρα Ιερόδουλων γιορτάζεται κάθε χρόνο τέτοια μέρα ως φόρος τιμής στις ιερόδουλες όλου του κόσμου και για καλύτερες συνθήκες δουλειάς, σ’ ένα χώρο, όπου βασιλεύει η εκμετάλλευση.
Όλα ξεκίνησαν στις 2 Ιουνίου 1976, όταν περισσότερες από 100 ιερόδουλες κατέλαβαν την εκκλησία του Αγίου Νικητίου (Saint Nizier) στην πόλη Λιόν της Γαλλίας για να προσελκύσουν την προσοχή της τοπικής κοινωνίας για τις απάνθρωπες συνθήκες του επαγγέλματός τους, την εις βάρος τους αστυνομική βία και την απροθυμία της γαλλικής κυβέρνησης να επιλύσει τα χρονίζοντα προβλήματά τους.
Δεν ξέρω αν υπάρχουν ακόμα σπίτια με κόκκινα φανάρια, γιατί η πορνεία έχει αλλάξει πίστα. Γνωριμίες, ραντεβού και πληρωμές γίνονται μέσω διαδικτυου . Αλλαξε και η ονομασία λόγω πολιτικής ορθότητας και λέγονται εργάτριες του σεξ. Αρκετά χλιδάτα ξενοδοχεία περιλαμβάνουν και μια κοπέλα στις υπηρεσίες τους, αν τους ζητηθεί από τους πελάτες . Στην Βαρκελώνη και την Ιμπιζα οι σεξεργάτριες εχουν ιδρύσει δυναμικά σωματεία για τις διεκδικήσεις τους.
Φωτό: Αντιγραφο από την Αφροδίτη της Κνίδου του Πραξιτέλη. Ο γλύπτης απεικόνισε την ομορφιά της θεάς, εμπνευσμένος από τη Φρύνη.
Τσίπρας και Καρυστιανού: Από την κρίση αντιπροσώπευσης στην κρίση του πολιτικού φαντασιακού
Η αντικατάσταση συλλογικών πολιτικών σχεδίων από πρόσωπα-φετίχ.
Για δεκαετίες, η ελληνική κοινωνία στηριζόταν σε ένα ισχυρό, αν και συχνά πολωτικό, φαντασιακό. Τα μεγάλα κόμματα δεν ήταν απλοί διαχειριστές εξουσίας, αλλά φορείς που άρθρωναν αντιτιθέμενες, πλην σαφείς, σημασίες και αξίες για τη συλλογική ζωή. Αυτή η συνθήκη, ακόμα και μέσα από τις οξύτατες συγκρούσεις που την χαρακτήριζαν, παρήγαγε ένα πεδίο σχετικά σταθερής αστικής αντιπροσώπευσης, όπου η πολιτική πράξη διατηρούσε μια θεσμοποιητική ορμή, μια ικανότητα να μετασχηματίζει τις κοινωνικές προσδοκίες σε νόμους και θεσμούς. Η πολιτική σύγκρουση είχε νόημα επειδή ακριβώς υπήρχαν διακριτές, αντιθετικές νοηματοδοτήσεις του κόσμου.
Σήμερα, αυτή η πηγή έχει στερέψει. Δεν βιώνουμε μια απλή κρίση του κομματικού συστήματος, αλλά μια βαθύτερη κρίση του πολιτικού φαντασιακού. Η κοινωνία αδυνατεί να παραγάγει νέες συνεκτικές σημασίες που να νοηματοδοτούν τη συλλογική ύπαρξη και να προσανατολίζουν τη δράση προς ένα μέλλον που δεν είναι απλή προέκταση του παρόντος. Αντί για σκοπούς, στόχους και σχέδια έχουμε θυμικού τύπου αντανακλαστικά. Αντί για οράματα, μια αναδίπλωση σε ένα διαρκές παρόν έμπλεο οργής. Η πολιτική, από πεδίο δημιουργίας αξιών και πρακτικών του βίου, μετατρέπεται σε μια αγορά διαμαρτυρίας, όπου τα πάντα ανταλλάσσονται ως εμπορεύματα συναισθηματικής εκτόνωσης, χωρίς να παράγουν πολιτικές που θα άνοιγαν νέους ορίζοντες.
Η νέα μορφή του ευτελούς
Σε αυτό το κενό νοήματος, τη θέση των συλλογικών σχεδίων καταλαμβάνουν τα πρόσωπα-φετίχ. Ο σύγχρονος εκπεσμός της πολιτικής δεν συνίσταται τόσο σε χυδαιολογία ή τοξικές συμπεριφορές –παρόλο που βαίνουν ολοένα αυξανόμενα και αυτά– αλλά στη ριζική υποκατάσταση της πολιτικής πράξης από μαρκετινίστικες λογικές με όρους κατανάλωσης. Τα νέα κομματικά μορφώματα δεν γεννιούνται από την ανάγκη να απαντήσουν στο ερώτημα «σε τι είδους κοινωνία θέλουμε να ζούμε και τι πρέπει να κάνουμε για να τη δημιουργήσουμε;», αλλά από την επιθυμία ενός προσώπου να λειτουργήσει ως καθρέφτης της λαϊκής δυσφορίας. Η νομιμοποίηση δεν αντλείται από ένα πρόγραμμα που λειτουργεί ως φορέας συγκεκριμένων πολιτικών και αξιών, αλλά από την ίδια την προσωπική αφήγηση του εκάστοτε επίδοξου ηγέτη, η οποία συχνά συγχέεται με ένα «αντισυστημικό» ρεύμα της κοινωνίας.
Όταν η πολιτική πρόταση εξαντλείται σε μια γενική καταγγελία, χωρίς να μπορεί να συλλάβει θετικά το αντικείμενό της, τότε δεν έχουμε πλέον πολιτική αλλά ένα είδος κοινωνικής ψυχοθεραπείας, στις μέρες μας μάλιστα διαμεσολαβημένης από την οθόνη. Το υποκείμενο δεν καλείται να γίνει πολίτης, δηλαδή συνδημιουργός θεσμών και κοινωνικών σημασιών, αλλά απλός θεατής και επικροτητής μιας διαρκούς παράστασης διαμαρτυρίας και της εναλλαγής στην εξουσία. Αυτή η κατάσταση, που είναι ίδιον του κομφορμισμού, δεν γεννάει τομές παρά μόνο ανακυκλώνεται αενάως ως αυτοαναφορικό θέαμα.
Το παράδειγμα της αοριστίας
Η περίπτωση σχηματισμών που συσπειρώνονται γύρω από πρόσωπα με υψηλή αναγνωρισιμότητα και δήθεν αντισυστημικό προφίλ, όπως π.χ. η Μαρία Καρυστιανού, είναι ενδεικτικά αυτής της συνθήκης. Δεν πρόκειται για συγκροτημένες ιδεολογικές κοινότητες με σαφείς αναφορές σε κοινωνικά συμφέροντα και παραδόσεις αγώνα, αλλά για ετερόκλητα πλήθη που τα ενώνει αποκλειστικά μια διάχυτη δυσπιστία απέναντι σε ό,τι υπάρχει. Το φαντασιακό που τα συνέχει είναι καθαρά αρνητικό, μια διαρκής άρνηση χωρίς κατάφαση, που δεν τολμά να ονομάσει καθαρά τον εαυτό της και έτσι παραμένει εγκλωβισμένη στην ίδια της την αοριστία. Στο εσωτερικό αυτών των μορφωμάτων, η συγκίνηση, η πολιτισμική ανασφάλεια και η συνομωσιολογική καχυποψία συγκολλώνται σε ένα άμορφο μείγμα, το οποίο δεν μπορεί να μετουσιωθεί σε συγκεκριμένο σχέδιο εξουσίας, ακριβώς επειδή του λείπει η κεντρική σημασία που θα του προσέδιδε συνοχή και προσανατολισμό.
Αυτή η αδυναμία θετικότητας είναι το βαθύτερο σημάδι του εκχυδαϊσμού. Διότι το χυδαίο στην πολιτική δεν είναι το άμεσο ή το λαϊκό –αυτά μπορεί να είναι φορείς γνήσιας δημοκρατικής ορμής– αλλά η απουσία εκείνου του δημιουργικού πυρήνα που υπερβαίνει το απλώς δεδομένο και ανοίγει δυνατότητες για νέες μορφές του συλλογικού βίου. Όταν ένα πολιτικό εγχείρημα δεν μπορεί να αρθρώσει ένα νέο όραμα για την κοινωνία, όταν απλώς εκφράζει την αγανάκτηση χωρίς να τη μετουσιώνει σε πραγματικά ενναλακτική πρόταση, τότε λειτουργεί ως σύμπτωμα της ίδιας της ασθένειας που υποτίθεται ότι πολεμά. Πρόκειται για πολιτικό σχηματισμό που αυτοπαγιδεύεται στην εικόνα του, όντας ανίκανος να ασκήσει πολιτική με τη ριζική έννοια του όρου, δηλαδή ως κάτι που στοχεύει στη μεταβολή του θεσμισμένου τρόπου ύπαρξης της κοινωνίας.
Το παράδειγμα της πολυσημίας
Από την άλλη πλευρά του πολιτικού φάσματος, η περίπτωση του νέου κομματικού εγχειρήματος που συγκρότησε ο Αλέξης Τσίπρας είναι εξόχως διαφωτιστική αυτής της λογικής, αλλά και των ορίων της. Αυτό που χαρακτηρίζει την εν λόγω προσπάθεια δεν είναι μια επεξεργασμένη ιδεολογική σύνθεση που γεννιέται από τη γόνιμη σύγκρουση διαφορετικών ρευμάτων, αλλά μια στρατηγική σκόπιμης σημασιολογικής αμφισημίας. Η ταυτόχρονη επίκληση πατριωτικών συμβόλων, «αντισυστημικής» ρητορικής και αναφορών σε εμβληματικές στιγμές της Αριστεράς δεν υπακούει σε μια εσωτερική αναγκαιότητα της σκέψης, αλλά σε μια εξωτερική αναγκαιότητα πολιτικής επιβίωσης. Ο καταστατικός σκοπός που υπαγορεύει το πάντρεμα αντιπαραθετικών, συχνά αμοιβαία αναιρούμενων, πολιτικών παραδόσεων είναι η πάση θυσία επαναφορά στην εξουσία. Πρόκειται για μια εργαλειακή συγκόλληση ετερόκλητων στοιχείων, όπου η ιστορική μνήμη της αντίστασης στους ναζί μπορεί να συνυπάρξει με έναν αόριστο συνταγματικό πατριωτισμό και ο λαϊκισμός με τον αποκαλούμενο «δημοκρατικό καπιταλισμό», υπό τον όρο ότι όλα μαζί θα παραγάγουν εκλογικό πλεόνασμα ικανό να ανοίξει ξανά το δρόμο για τη διακυβέρνηση.
Το πρόβλημα με αυτή τη στρατηγική είναι ότι, σε βάθος χρόνου, αποκαλύπτει την αδυναμία να γεννηθεί εκείνη η κεντρική σημασία που θα μπορούσε να ξαναδώσει νόημα στη συλλογική δράση πέραν της απλής κατάληψης της εξουσίας. Διότι η πολιτική δεν είναι απλώς η διαχείριση υπαρχουσών επιθυμιών, δυσαρεσκειών και των πραγμάτων, αλλά πρωτίστως η δημιουργία καινών τρόπων κοινωνικής ύπαρξης και νέων οριζόντων νοήματος. Όταν όμως η δημιουργία αυτή υποτάσσεται πλήρως στον στόχο της επαναφοράς στην εξουσία, τότε η διεύρυνση καταλήγει σε ένα εύθραυστο άθροισμα αντιθέσεων, που μπορεί να διαλυθεί μόλις έρθει αντιμέτωπο με την ανάγκη συγκεκριμένων επιλογών διακυβέρνησης και που αναπόφευκτα θα προδώσουν κάποιο από τα ετερόκλητα ακροατήρια που συσπειρώθηκαν υπό τη σημαία της αμφισημίας. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σε ανάλογες ιστορικές περιπτώσεις πάντα ο κόσμος της αριστεράς ήταν αυτός που έβγαινε προδομένος. Αυτό που παρουσιάζεται ως ευρυχωρία και ανοιχτότατα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη συγκρότηση ενός αυθεντικού πολιτικού υποκειμένου.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)