Mpelalis Reviews

Mpelalis Reviews

Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2026

Οι νεκροί του Πολυτεχνείου και οι ελεύθεροι σκοπευτές της Χούντας

Θεαματικό «αυτογκόλ» από τον Μητσοτάκη: Προωθεί παιχνίδι βίας, μόνο για ενήλικες


από ημεροδρόμος

Η προσπάθεια να παραστίσει ότι... συμβαδίσει με τη νεολαία και τα ενδιαφέροντά της έφερε -μια ακόμα - γελοιοποίηση
Σε μια ακόμη επικοινωνιακή επίδειξη «νεανικού» προφίλ που κατέληξε σε απίθανη γελοιότητα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης και το επιτελείο του αποφάσισαν να προωθήσουν το επίδομα των 400 ευρώ στους συνταξιούχους προτρέποντας τα εγγόνια να ζητήσουν ως χριστουγεννιάτικο δώρο από τον παππού και τη γιαγιά το video game GTA VI.
Μόνο που πάνω στην πρεμούρα τους να ακολουθήσουν τις τάσεις των social media και μαζί με τους “κουβαρντάδες” να παραστήσουν και τους νεανικά… ψαγμένους, τους ξέφυγε μια μικρή λεπτομέρεια: το συγκεκριμένο παιχνίδι φέρει αυστηρή σήμανση καταλληλότητας PEGI 18, καθώς βρίθει ακραίας βίας, δολοφονιών, ναρκωτικών και σεξουαλικού περιεχομένου, απευθυνόμενο αποκλειστικά σε ενήλικες.
Το επικοινωνιακό φιάσκο προκάλεσε την άμεση αντίδραση της αντιπολίτευσης, με το ΠΑΣΟΚ να στηλιτεύει τη ρηχότητα της κυβερνητικής πολιτικής και να υπενθυμίζει την υποκρισία του Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος μόλις προ ημερών εμφανιζόταν «έξαλλος» για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, την ώρα που ο ίδιος ο πρωθυπουργός διαφημίζει εμμέσως ένα ακατάλληλο παιχνίδι στα παιδιά. Ακόμη πιο αιχμηρό, το ΚΚΕ κατηγόρησε τον κ. Μητσοτάκη ότι παριστάνει τον Άγιο Βασίλη με τα κλεμμένα των συνταξιούχων, παρουσιάζοντας ένα φιλοδώρημα επιβίωσης ως περίσσευμα για δώρα και σημειώνοντας δηκτικά πως αν στο GTA η ληστεία είναι εικονική, στη χώρα μας η λεηλασία των συντάξεων αποτελεί απτή κυβερνητική πολιτική.
Το «χαριτωμένο» βίντεο του κ. Μητσοτάκη

Η διαφθορά που φεύγει από την πόρτα και επιστρέφει από το παράθυρο


Από τον ΟΠΕΚΕΠΕ έως τις καταγγελίες για τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, η κυβέρνηση καλείται να απαντήσει όχι μόνο για όσα αποκαλύπτονται, αλλά κυρίως για όσα απέτυχε να αποτρέψει.  

της Μάγκυς Δούση

H κυβέρνηση βρίσκεται συνεχώς αντιμέτωπη με σκάνδαλα, παραιτήσεις και καταγγελίες. Υπουργοί και στελέχη απομακρύνονται, ορισμένοι επιστρέφουν και νέες υποθέσεις έρχονται στο φως. Κι όμως, κάθε φορά που ξεκινά μια έρευνα, η κυβέρνηση ζητά να της αναγνωριστεί ότι καταπολεμά τη διαφθορά.
Η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι χαρακτηριστική. Οι καταγγελλόμενες παρανομίες εξελίχθηκαν επί χρόνια, ενώ η ΝΔ βρισκόταν στην εξουσία. Την κρίσιμη δικαστική διερεύνηση προώθησε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, αξιοποιώντας και καταγγελίες που είχαν προηγηθεί. Τώρα η κυβέρνηση παρουσιάζει τις ενέργειες που ακολούθησαν ως απόδειξη της αποφασιστικότητάς της. Το ερώτημα είναι απλό: πώς γίνεται μια κυβέρνηση να ζητά συγχαρητήρια επειδή αντιμετωπίζει προβλήματα που αναπτύχθηκαν και επί των ημερών της; Πού βρίσκονταν οι ελεγκτικοί μηχανισμοί όλα αυτά τα χρόνια; Ποιος είχε την ευθύνη να αποτρέψει τις παρανομίες; Η καταπολέμηση της διαφθοράς αρχίζει από την πρόληψη, τους ουσιαστικούς ελέγχους και τη λογοδοσία. Και σε αυτά η κυβέρνηση οφείλει να δώσει απαντήσεις.
Ο αριθμός των αποχωρήσεων προσώπων από την κυβέρνηση τα τελευταία επτά χρόνια προκαλεί προβληματισμό. Υπουργοί, υφυπουργοί, γενικοί γραμματείς και στενοί συνεργάτες του πρωθυπουργού έχουν απομακρυνθεί έπειτα από αποκαλύψεις, καταγγελίες, ατυχείς δηλώσεις ή πολιτικές κρίσεις. Στις περιπτώσεις αυτές περιλαμβάνονται διαφορετικά περιστατικά, από την ανάληψη πολιτικής ευθύνης για τα Τέμπη έως τις παραιτήσεις που συνδέθηκαν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι λόγοι αποχώρησης διαφέρουν, όπως και η ευθύνη κάθε προσώπου. Η συχνότητα όμως αυτών των περιστατικών θέτει ένα σταθερό ερώτημα: με ποια κριτήρια επιλέγονται οι συνεργάτες του πρωθυπουργού και πόσο αποτελεσματικά ελέγχονται;
Υπάρχει μάλιστα και το φαινόμενο των επιστροφών. Ο Σταύρος Παπασταύρου αποχώρησε το 2024 και επέστρεψε στην κυβέρνηση το 2025. Ο Τάσος Χατζηβασιλείου παραιτήθηκε το 2025 με αφορμή τον ΟΠΕΚΕΠΕ και επέστρεψε το 2026, αφού η υπόθεσή του τέθηκε στο αρχείο.
Η αποκατάσταση ενός προσώπου όταν δεν προκύπτουν στοιχεία εις βάρος του είναι εύλογη. Οι διαφορετικοί χειρισμοί, ωστόσο, χρειάζονται εξήγηση. Πότε μια καταγγελία αρκεί για την απομάκρυνση ενός υπουργού και πότε η κυβέρνηση επιλέγει να τον στηρίξει;
Η πρόσφατη περίπτωση του υφυπουργού Ενέργειας Νίκου Τσάφου επαναφέρει το ερώτημα. Δημοσιεύματα αποκάλυψαν ότι κατείχε ομόλογα της ExxonMobil, εταιρείας που δραστηριοποιείται στις έρευνες υδρογονανθράκων στην Ελλάδα. Ο ίδιος δήλωσε ότι τα είχε αγοράσει το 2017 και τα πούλησε λίγες ημέρες μετά την ανάληψη των καθηκόντων του τον Μάρτιο του 2025.
Η κυβέρνηση δήλωσε ότι καλύπτεται από τις εξηγήσεις του! Παραμένει, όμως, η ανάγκη να αποσαφηνιστεί αν είχαν τηρηθεί όλες οι διαδικασίες για την αποφυγή σύγκρουσης συμφερόντων. Η διαφάνεια απαιτεί κανόνες που εφαρμόζονται σε όλους, ανεξάρτητα από την πολιτική κάλυψη που διαθέτουν.
Στον ΟΠΕΚΕΠΕ, το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο. Οι έρευνες αφορούν ένα σύστημα παράνομων επιδοτήσεων, με σοβαρές ενδείξεις για οργανωμένες πρακτικές απάτης και εμπλοκή προσώπων με πολιτικές διασυνδέσεις. Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν διαδοχικές παραιτήσεις κυβερνητικών στελεχών. Η κυβέρνηση επικαλείται σήμερα τους ελέγχους και τις αλλαγές που προωθεί. Οφείλει ασφαλώς να διορθώσει όσα δεν λειτουργούσαν. Οφείλει όμως και να εξηγήσει πώς ένα τέτοιο σύστημα μπόρεσε να συνεχίσει να λειτουργεί επί χρόνια. Πόσες καταγγελίες είχαν γίνει; Ποιοι ενημερώθηκαν; Ποιοι είχαν την ευθύνη της εποπτείας; Ανάλογα ερωτήματα έχουν προκύψει και για την ΑΑΔΕ, έπειτα από δημοσιογραφικές αποκαλύψεις της εφημερίδας Documento για καταγγελλόμενη διαρροή πληροφοριών σχετικά με φορολογικούς ελέγχους προς επιχειρηματία που βρισκόταν υπό διερεύνηση. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι υπηρεσίες είχαν δεχθεί σχετικές καταγγελίες ήδη από το 2019. Η υπόθεση χρειάζεται πλήρη διερεύνηση, καθώς αφορά την αξιοπιστία των ίδιων των μηχανισμών που είναι υπεύθυνοι για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Αν ένας ελεγχόμενος μπορεί να ενημερώνεται για καταγγελίες και κινήσεις των ελεγκτικών υπηρεσιών, δημιουργείται σοβαρό πρόβλημα στη λειτουργία του κράτους. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά τις δικλίδες ασφαλείας: ποιος παρακολουθεί τους ελεγκτές και ποιος ελέγχει ότι οι καταγγελίες διερευνώνται ανεπηρέαστα;
Η συζήτηση για τη διαφθορά φτάνει ακόμα και στους νόμους που ψηφίζονται. Το 2019 η κυβέρνηση άλλαξε τη νομοθεσία για την ποινική δίωξη συγκεκριμένων πράξεων απιστίας εις βάρος τραπεζών. Η ρύθμιση, γνωστή ως «ακαταδίωκτο των τραπεζιτών», προέβλεψε ότι για να κινηθεί η ποινική διαδικασία απαιτείται έγκληση από τον ίδιο τον χρηματοπιστωτικό οργανισμό. Πρόκειται για μια πρόσθετη προϋπόθεση δίωξης, την οποία η κυβέρνηση υποστήριξε ως αναγκαία για την ομαλή λειτουργία των τραπεζών. Δημιουργεί, ωστόσο, ένα ουσιαστικό ερώτημα: πόσο αποτελεσματικά μπορούν να ερευνηθούν πιθανές πράξεις απιστίας όταν η ποινική διαδικασία εξαρτάται από την πρωτοβουλία του ίδιου του οργανισμού που φέρεται να ζημιώθηκε;
Η ποιότητα των θεσμών κρίνεται και από τέτοιες νομοθετικές επιλογές. Από το πόσο ανεξάρτητοι είναι οι έλεγχοι και πόσο εύκολα μπορεί να αποδοθεί ευθύνη όταν υπάρχουν ενδείξεις παρανομίας.
Μέσα σε αυτή την πολιτική συγκυρία, η τελευταία δημοσκόπηση της Pulse παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον εύρημα. Στο ερώτημα ποιο κόμμα μπορεί να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τη διαφθορά, η Νέα Δημοκρατία συγκεντρώνει 22%, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη 11% και το ΠΑΣΟΚ 10,5%. Η ΝΔ βρίσκεται πρώτη, παρά τις σοβαρές υποθέσεις που έχουν απασχολήσει την κυβέρνησή της. Βέβαια, το 22% απέχει πολύ από την πλειοψηφία των πολιτών. Δείχνει όμως ότι κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να πείσει περισσότερο. Eδώ βρίσκεται ίσως το πιο ανησυχητικό πολιτικό ερώτημα: Έχουμε αρχίσει να συνηθίζουμε τη διαφθορά; Οι συνεχείς αποκαλύψεις έχουν μειώσει την ευαισθησία μας απέναντι σε τέτοια φαινόμενα; Ή μήπως οι πολίτες θεωρούν ότι το πρόβλημα αφορά συνολικά το πολιτικό σύστημα και δυσκολεύονται να εμπιστευθούν οποιονδήποτε για την αντιμετώπισή του;
Η δημοσκόπηση από μόνη της δεν δίνει απάντηση. Αποκαλύπτει, όμως, το μεγάλο έλλειμμα εμπιστοσύνης που αντιμετωπίζει η αντιπολίτευση, ακόμη και σε έναν τομέα όπου η κυβέρνηση έχει δεχθεί έντονη κριτική.
Επτά χρόνια διακυβέρνησης αποτελούν επαρκές διάστημα για να αξιολογηθούν οι επιλογές προσώπων, η λειτουργία των ελεγκτικών μηχανισμών και η αποτελεσματικότητα της λογοδοσίας. Οι παραιτήσεις, οι διαγραφές και οι επανατοποθετήσεις στελεχών είναι πολιτικά γεγονότα που απαιτούν εξηγήσεις. Οι καταγγελίες χρειάζονται διερεύνηση και οι αποδεδειγμένες παρανομίες απόδοση ευθυνών. Οι θεσμοί οφείλουν να λειτουργούν εγκαίρως, πριν μια υπόθεση μετατραπεί σε δημόσιο σκάνδαλο. Μια κυβέρνηση κρίνεται και από τα σκάνδαλα που αποτρέπει, από τους ελέγχους που λειτουργούν και από τις ευθύνες που αναλαμβάνει όταν οι μηχανισμοί της αποτυγχάνουν.
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη ζητά να της αναγνωριστεί ότι αντιμετωπίζει τη διαφθορά. Οι πολίτες έχουν κάθε λόγο να απαιτούν εξηγήσεις και για τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτή αναπτύχθηκε και η αντιπολίτευση έχει απέναντί της μια εξίσου σοβαρή πρόκληση, να πείσει ότι διαθέτει σχέδιο για πραγματική διαφάνεια και λογοδοσία. Όσο αυτό δεν συμβαίνει, η κυβέρνηση θα εξακολουθεί να προηγείται στις συγκρίσεις ακόμη και για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που τη βαραίνουν περισσότερο, ακόμα και για τη διαφθορά.

Ποιά Γιάλτα; Μια «γιάφκα» οριστικής αποδόμησης των οργανισμών Διεθνούς Δικαίου ήταν...


Η αλήθεια ξέφυγε απ’ τον αθυρόστομο Τράμπ, όταν γρύλισε ότι υπεγράφη συνεργασία «απέναντι σε αδίστακτους διεθνείς οργανισμούς όπως το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο»!..

γράφει ο Νίκος Τσαγκρής

Τετάρτη πρωί της 18ης Οκτωβρίου, ζαλισμένοι ακόμα απ’ τη... συγκίνηση που βιώσαμε την προηγούμενη μέρα, κατά τη διάρκεια των εορτασμών για την 53η  επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, ξυπνήσαμε σ’ ένα ονειρικό, λες, κόσμο, εκτός ελλαδικού και ευρωπαϊκού χώρου και χρόνου. Κάποτε στο μέλλον – ή στο παρελθόν; – σε μια νέα «Γιάλτα», λέει, κάπου στην Κίνα – στο κινεζικό τεχνολογικό κέντρο Σενζέν, για την ακρίβεια – να παρακολουθούμε την, ως δια μαγείας, συνάντηση του Κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ με τον Αμερικανό ομόλογό του Ντόναλντ Τράμπ και τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. Βασικό θέμα στην ατζέντα της εν λόγω «ως δια μαγεία τριμερούς», λέει, η... αναδιανομή του κόσμου με την Ευρώπη αφημένη στην απέξω...
«Η Ευρώπη βρίσκεται σε ‘ταπεινωτική παρακμή’», ισχυρίστηκε στην  ομιλία του ο Πούτιν (σ. σ: κάτι που δεν απέχει και πολύ απ’ την πραγματικότητά μας, αλλά κι απ’ αυτήν της χώρας του, κι ακόμα περισσότερο απ’ εκείνη των ΗΠΑ του Τράμπ) και γι’ αυτό, λέει, την απέκλεισαν από την «νέα Γιάλτα» κι απ’ την... μοιρασιά. Για την οποία, όποια κι αν ήταν κι αν δεν ήταν, τίποτα δεν μάθαμε: ό,τι έγινε, κάτω απ’ το τραπέζι έγινε. Το μόνο σημαντικό που μάθαμε ήταν αυτό που ξέφυγε απ’ τον αθυρόστομο Τράμπ, όταν γρύλισε ότι υπεγράφη συνεργασία των τριών χωρών «απέναντι σε αδίστακτους διεθνείς οργανισμούς όπως το ΔΠΔ»...
Ξέρετε, «ΔΠΔ» είναι το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και, καταλαβαίνετε, πρόκειται για έναν... αδίστακτο διεθνή οργανισμό που συνιστά μίαν οιωνεί απειλή για τους εγκληματίες πολέμου πολιτικούς ηγέτες. Και, πιστέψτε με, δεν αναφέρομαι απαραίτητα στους τρεις – πολεμοχαρείς, εν τούτοις – ηγέτες της νέας... Γιάλτας, Σι Τζινπίνγκ, Ντόναλντ Τράμπ και Βλαντιμίρ Πούτιν. Εκείνοι, προφανώς, αισθάνονται οιωνεί απειλούμενοι από «αδίστακτους οργανισμούς» όπως το «Δ.Π.Δ.» και απεργάζονται την... διστακτικότητά του, προκειμένου, για καλό και για κακό, να εξασφαλίσουν την ασυλία τους!.. Ως οιωνεί πολιτικοί ηγέτες – εγκληματίες πολέμου, μιλάμε!..
«Αυτό ακριβώς έγινε, και είναι το μόνο που έγινε στην τριμερή του Σενζέν», συμφωνούν με τον δικό τους... ευγενή τρόπο οι κορυφαίοι Αμερικανοί διπλωματικοί αναλυτές. «Οι Ντόναλντ Τραμπ, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν συμφώνησαν σε έναν κοινό στόχο, την προσπάθεια περαιτέρω αποδόμησης του διεθνούς συστήματος συνεργασίας που υφίσταται από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο», σχολίαζε σε προχθεσινό  δημοσίευμά του ο διπλωματικός συνεργάτης της Washington Post. Εξηγώντας ότι «η κίνηση αυτή, κλονίζει θεσμούς που σχεδιάστηκαν για να μειώσουν τον κίνδυνο πολέμων, με τρόπο που ενδέχεται να διαρκέσει περισσότερο από τη θητεία του Αμερικανού προέδρου»...
Ποια... «Γιάλτα» λοιπόν; «Η σύνοδος κορυφής Σι, Τράμπ και Πούτιν απέχει παρασάγγας από τις μεγάλες φιλοδοξίες που διακηρύχθηκαν στη Γιάλτα το 1945, η Σενζέν έμοιαζε με μια συνάντηση σε αναζήτηση μιας κάποιας ατζέντας» έγραψε ο διπλωματικός  συνεργάτης του Guardian Πάτρικ Γουίντουρ. «Είναι αναμφισβήτητη αλήθεια, δεδομένου ότι επρόκειτο για την πρώτη τέτοιου είδους συνάντηση των ηγετών της Κίνας, της Ρωσίας και των ΗΠΑ, ότι η σύνοδος της Πέμπτης στη Σενζέν άξιζε τον χαρακτηρισμό ως ‘ιστορικής’», εξηγεί. «Αλλά όσον αφορά τα απτά αποτελέσματα, είναι απίθανο να δικαιολογήσει τη «νέα σελίδα στην ιστορία της διπλωματίας», που ο Βλαντιμίρ Πούτιν ισχυρίστηκε ότι γράφτηκε. Αντίθετα, θα αποτελέσει μόνο μια μικρή υποσημείωση σε οποιονδήποτε μελλοντικό τόμο της ιστορίας του 21ου αιώνα».
«Καλά, και η Ευρώπη; Τι έκανε η Ευρώπη;» θα με ρωτήσετε...  «Ως συνήθως, τίποτε σπουδαίο», θα σας απαντήσω. Απλά, την επομένη της – ως  δια μαγείας – συνάντησης των Σι, Τράμπ και Πούτιν στην Σενζέν, οι Ευρωπαίοι ηγέτες, παρουσία και του Κυριάκου Μητσοτάκη, βεβαίως – βεβαίως, μαζεύτηκαν στο Βερολίνο («στο πλαίσιο του σχήματος του «Συνασπισμού των Προθύμων» (Coalition of the Willing), λέει, και... περίμεναν. Τους Αμερικανούς ειδικούς απεσταλμένους για το Ουκρανικό περίμεναν (σ. σ: μήπως μάθουν τι αποφάσισαν οι Τραμπ, Πούτιν και Σι), προκειμένου να συνεχίσουν απρόσκοπτα να παίζουν το... βιολί τους. Να κρατούν το φανάρι στον Ζελένσκι, στη διάρκεια των νέων διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας... 
Με το νου τους στις εθνικές εκλογές, βέβαια, καθώς η μεγάλη εκλογική περίοδος της Ευρώπης, που ξεκινά οσονούπω, μπορεί να αλλάξει τα πάντα, ακόμα και να τους στείλει στο... Ταμείο Ανεργίας: Ισπανία, Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία, Φινλανδία, Ελλάδα, Εσθονία και  Σλοβακία προσέρχονται στις κάλπες το σωτήριον έτος 2027. Στις τέσσερις μεγαλύτερες από αυτές – Γαλλία, Ιταλία, Πολωνία και Ισπανία – θα μπορούσαν να δουν ακροδεξιά ή εθνικιστικά λαϊκιστικά κόμματα είτε να επιβεβαιώνονται στην εξουσία (Ιταλία), είτε να επιστρέφουν σε αυτήν (Πολωνία) είτε να εκλέγονται για πρώτη φορά (Γαλλία και Ισπανία). Και αυτό, καταλαβαίνετε, θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά το πρόσωπο της Ευρώπης. Αν οι ακροδεξιοί εθνικιστές κερδίσουν την εξουσία σε τέσσερις μεγάλες χώρες ταυτόχρονα, μας περιμένει μια... ολιστική, δραματική, Τραμπική στροφή, ανάθεμά τον...
https://restaro.blogspot.com/2026/11/blog-post_482.html
«Κι εμείς, εδώ στο Μητσοτακιστάν, τι κάνουμε;», θα με ρωτήσετε στο  τέλος... «Ως συνήθως, τίποτε σπουδαίο», θα σας απαντήσω. Απλά, ως... γνήσιοι Ευρωπαίοι κι εμείς, θα περιμένουμε... Μήπως μας σώσει ο Τσίπρας!...   

Σάββατο 21 Νοεμβρίου 2026

Σταύρος Λυγερός "Το δώρο της αντιπολίτευσης στον Κυριάκο!"

Η αστυνόμευση της σκέψης


Χρύσα Κακατσάκη 
εκπαιδευτικός

Διάβασα σε φίλη ότι έχει ενστάσεις κατά πόσο το «Πότε θα κάνει ξαστεριά» πρέπει να ακούγεται στις διαδηλώσεις και τις λαϊκές κινητοποιήσεις. Κι αυτό γιατί μιλάει για μια άγρια βεντέτα την περίοδο της Ενετοκρατίας, προαναγγέλλοντας λουτρό αίματος. Υπάρχουν βεβαια κι άλλες εκδοχές για την καταγωγή του, αλλά ας δεχτούμε την επικρατέστερη. Όντως οι στίχοι «να κάνω μάνες δίχως γιους, γυναίκες δίχως άντρες» είναι σκληροί, εκφράζουν όμως την ρεαλιστική διάστασή του «εθίμου».
Ωστόσο, ο Γ. Ανδρειωμένος στην ομώνυμη μελέτη του αναλύει διεξοδικά πώς αυτό το δημοφιλές ριζίτικο άλλαξε σταδιακά περιεχόμενο και συνδέθηκε με τους αγώνες τω Κρητικών. Θεωρήθηκε ηρωικό, το τραγουδούσαν οι εξεγερμένοι της Μονής Αρκαδίου, αργότερα στον Μακεδονικό Αγώνα, στους Βαλκανικούς Πολέμους, στη Μάχη της Κρήτης και στη Γερμανική Κατοχή από τις αντιστασιακές ομάδες, επιφέροντας τις αναγκαίες αλλαγές για την προσαρμογή του στη νέα περίσταση: «… Να κατέβω στο Μάλεμε, στην αεροκαθέστρα/να πολεμήσω Γερμανούς και Έλληνες προδότες».
Το θεμα είναι γενικότερο. Υπάρχουν δεκάδες παραδείγματα τραγουδιών που για αλλού ξεκίνησαν και αλλού η ζωή τα πήγε. Το «Γριβα μ’ σε θέλει ο βασιλιάς " ήταν αρχικά αντιμοναρχικό που στρεφόταν κατά του Όθωνα και στον 20ο αιώνα το οικειοποιήθηκαν οι βασιλοφρονες. Το «Τρελε Τσιγγάνε» της Ι. Γεωργακοπούλου είναι ένας θρηνητικός αποχαιρετισμός σε αντάρτη του ΕΛΑΣ που σκοτώθηκε από τους Γερμανούς, αλλά για λόγους λογοκρισίας ‘μεταμφιέστηκε» σε ερωτικό. Πάνω στη μελωδία του έγραψε ο Μ. Χατζιδάκις το «αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι».
Το “bella ciao” το σιγοτραγουδούσαν οι γυναίκες που δούλευαν στους ορυζώνες του Πάδου στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Τροποποιήθηκαν ελαφρώς οι στίχοι και στον Β Παγκόσμιο Πόλεμο ταυτίστηκε με τον αντιφασιστικό αγώνα των Ιταλών. Πριν μερικά χρόνια έγινε παγκόσμιο σουξέ μέσω της ισπανικής σειράς La casa de Papel, που αφηγείται μια ληστεία τραπεζας.
Τα τραγούδια , όπως και η τέχνη εν γένει , είναι οργανισμοί που δημιουργούνται σε συγκεκριμένο κοινωνικό, πολιτικό και πολιτισμικό πλαισιο, μεταλλάσσονται, αυτονομούνται , πεθαίνουν , ξαναγεννιούνται. μετατοπίζονται νοηματικά και προσαρμόζονται σε νέες καταστάσεις όταν οι συγκυρίες το επιβάλλουν.
Συνοψίζουμε : Η πολιτική ορθότητα και οι υπερβολές της τις περισσότερες φορές αποτελεί μια γλωσσοκάθαρση (κατά το εθνοκάθαρση), μια αστυνόμευση της σκέψης που με την επικράτησή της τα τελευταία χρόνια δεν έκανε τον κόσμο μας αγγελικά πλασμένο. Η γλώσσα δεν είναι ηθικό μανιφέστο. Διαχειρίζεται νοήματα, καταγράφοντας σαν καλή γραμματέας τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες σε κάθε εποχή. Η μεταχρονολόγηση αυτών των συνθηκών όχι μόνο αλλοιώνει την Ιστορία αλλά επιβάλλει μια μεταμοντέρνα (αυτό) λογοκρισία, πρώτη ξαδέλφη της υποκρισίας.
Να απαγορευθεί λοιπόν ο Μενούσης, γιατί αναφέρεται σε γυναικοκοτονία και ο Αράπης του Ζαμπέτα γιατί είναι ρατσιστικό. Να αφαιρεθεί από την Ιλιαδα η σκηνή που σκυλοβρίζονται ο Αγαμέμνονας με τον Αχιλλέα, αφού δεν τηρούν τους κανόνες πολιτικής ορθότητας στον δημόσιο λόγο. Να μετονομάσουμε τον Δωδεκάλογο του Γύφτου του Παλαμά σε Δωδεκάλογο του Ρομά, τον Αράπη στα Ψηλά Βουνά του Παπαντωνίου σε Έγχρωμο κλπ.
Ο αριστοκρατικός καθωσπρεπισμός που αποκαλεί πχ τις υπηρέτριες οικιακές βοηθούς δεν τις απαλλάσσει από το σφουγγάρισμα. Το θηλυκό «προσφύγισσα» από μόνο του δεν θα απαλυνει τον πόνο του ξεριζωμού της. Η κορεκτίλα επομένως που σκανάρει τα λόγια μας ακόμα και στις φιλικές μας συναναστροφές για να εξακριβωθεί η αντισηπτική τους ιδιότητα, που στερεί το χιούμορ και δεν λαμβάνει υπόψη της το επικοινωνιακό περιβάλλον και τις περιστάσεις οδηγεί σε μια ομοιομορφία που εν τέλει καταργεί την διαφορετικότητα που υπερασπίζεται.

Υ/ Γ Η Νέα Ομιλία στο 1984 του Οργουελ ήταν χαρακτηριστικό αυταρχικού καθεστώτος.
Σ.Σ.:Το πόσο υποκριτικές είναι αυτές οι υπερβολές της πολιτικής ορθότητας ειχε φανεί με την Α. Πρωτοψάλτη. Αφαίρεσε τη λέξη «χοντρή» από τον Άδωνη του Σ. Κραουνάκη, δεν είχε όμως πρόβλημα να περιφέρεται με την καρότσα έξω από το Μαξίμου στην περίοδο του κόβιντ
Και κάτι τελευταίο για να γελάσουμε . Πριν λίγες μέρες ανέβασα κάτι για την δολοφονημένη κοπέλα στον Άγιο Παντελεήμονα και κάπου έγραψα: Έρχομαι από την Αραπιά». Μου έστειλε μήνυμα διαδικτυακός φίλος να το βγάλω, γιατί είναι ρατσιστικό . Προφανώς δεν ήξερε ότι το ερχόμαστε από την Αραπιά είναι από τον «Τελευταίο σταθμό» του Σεφέρη που μιλάει για τους πρόσφυγες . Αγνόησε λοιπόν ο φίλος το περιεχόμενο του ποστ που προσπάθησα να το κάνω τρυφερό και αγαπησιάρικο και πιάστηκε από μια λέξη . Γι’ αυτό λέω μήπως έχουμε χάσει το μέτρο; Όποιος ακούει την Ξαστεριά σκέφτεται τους αρχικούς στίχους ή αυτό που σηματοδοτεί και που τόσο τέλεια απέδωσε με τη λεβεντιά του ο Ξυλούρης; 

Οι νεκροί του Πολυτεχνείου δεν χρειάζονται πιστοποιητικό… Τσεβά


Νίκος Παναγιωτόπουλος

53 χρόνια μετά, η Ιστορία έχει απαντήσει. Το ερώτημα είναι γιατί εξακολουθούμε να συζητάμε τα αυτονόητα.
Υπάρχει κάτι βαθιά προβληματικό στο να συζητά μια χώρα, 53 χρόνια μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, εάν οι νεκροί της δικτατορικής καταστολής βρίσκονταν μέσα ή έξω από μια περίφραξη. Λες και η Ιστορία είναι κτηματολόγιο. Λες και η ανθρώπινη ζωή αποκτά διαφορετική αξία ανάλογα με το πεζοδρόμιο στο οποίο χάθηκε.
Ο Άδωνις Γεωργιάδης, παραμονή της επετείου, δήλωσε ότι παραμένει πιστός στο πόρισμα Τσεβά του 1974. Και προέτρεψε όσους έχουν ιστορικές απορίες να το διαβάσουν.
Εξαιρετική συμβουλή. Αρκεί να διαβαστεί ολόκληρο.
Διότι ο ίδιος ο εισαγγελέας Τσεβάς κατέγραψε 18 επώνυμους νεκρούς και άλλες 16 περιπτώσεις θανάτων με σοβαρές ενδείξεις. Κατέγραψε επίσης 1.103 τραυματίες. Δεν περιέγραψε μια ειρηνική εκδρομή φοιτητών που διακόπηκε από ένα άρμα μάχης.
Και η Ιστορία δεν σταμάτησε το 1974.
Το 1975 ακολούθησε η δίκη του Πολυτεχνείου, με τεκμηριωμένους θανάτους και καταδικαστικές αποφάσεις. Δεκαετίες αργότερα, η επιστημονική έρευνα του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη, στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, κατέγραψε 24 πλήρως τεκμηριωμένους νεκρούς.
Ονόματα, ηλικίες, τόποι θανάτου, μαρτυρίες, δικαστικά στοιχεία. Όχι επαναστατικοί μύθοι. Ιστορικά τεκμήρια.
Και εδώ αρχίζει η πολιτική υποκρισία της συζήτησης. Αν ένας νέος σκοτώθηκε από σφαίρα στην Πατησίων, ήταν λιγότερο νεκρός επειδή δεν βρισκόταν μέσα στο Πολυτεχνείο; Αν ένας πολίτης έπεσε από τα πυρά των δυνάμεων καταστολής δύο δρόμους παρακάτω, η δολοφονία του δεν συνδέεται με την εξέγερση;
Τι ακριβώς επιχειρούμε να αποδείξουμε; Ότι η δικτατορία σεβόταν τους εσωτερικούς χώρους και σκότωνε μόνο εκτός περίφραξης;
Ας είμαστε ακριβείς. Ο υπουργός δεν δήλωσε ρητά ότι δεν υπήρξαν νεκροί άλλωστε υπάρχουν παλιότερες δηλώσεις του για να κατέβουμε τη στόχευση και την πολιτική σκοπιμότητα. Επέλεξε, όμως, να παραπέμψει σε ένα πόρισμα χωρίς να εξηγήσει τι άλλο διαπιστώνει και τι προστέθηκε στη συνέχεια από τη Δικαιοσύνη και τους ιστορικούς. Και αυτή η παράλειψη έχει σημασία.
Επειδή η ιστορική ακρίβεια δεν επιτυγχάνεται απομονώνοντας μία πρόταση από ένα ολόκληρο πόρισμα. Ούτε μετατρέποντας ένα επιμέρους εύρημα του 1974 σε αδιαπραγμάτευτη αλήθεια του 2026.
Το Πολυτεχνείο, βεβαίως, δεν έριξε αμέσως τη δικτατορία. Ακολούθησε ο ακόμη σκληρότερος Ιωαννίδης. Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε τον Ιούλιο του 1974, μετά την κυπριακή τραγωδία. Αυτή είναι η ιστορική ακολουθία και κανείς δεν χρειάζεται να την εξωραΐσει.
Όπως δεν χρειάζεται να εξωραΐσουμε ούτε τη λεγόμενη γενιά του Πολυτεχνείου. Υπάρχουν πολλά να συζητήσουμε για την κατοπινή πολιτική διαδρομή ορισμένων πρωταγωνιστών της. Η κριτική είναι θεμιτή. Η αμφισβήτηση, όμως, των καταγεγραμμένων θυμάτων δεν είναι κριτική προς τη Μεταπολίτευση.
Είναι σύγχυση δύο εντελώς διαφορετικών ζητημάτων. Η Δημοκρατία δεν χρειάζεται αγιογραφίες. Αλλά ούτε η Ιστορία χρειάζεται λογιστές που μετρούν πόσα μέτρα απείχε ένας νεκρός από την κεντρική πύλη.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πού ακριβώς έπεσαν οι νεκροί. Είναι ποιο καθεστώς τους σκότωσε. Και σε αυτό το ερώτημα η απάντηση έχει δοθεί προ πολλού.

Το αίμα του Νοέμβρη (Η υγεία σε περιόδους έκτακτης συνθήκης)


Οι μεγαλύτερες και πιο λαμπρές στιγμές της ιατρικής επιστήμης δεν έχουν γραφτεί σε αστραφτερές αίθουσες και πολυτελή ιδρύματα, αλλά σε πεδία μαχών, σε οδοφράγματα, σε καταυλισμούς, εκεί όπου η επιστήμη συναντά την κοινωνία σε στιγμές απόλυτης ανάγκης. 
  
Πάνος Χριστοδούλου 

Πολλές φορές δυστυχώς, ως συνέπεια της ακραίας εμπορευματοποίησης της Υγείας, όταν ακούει κάποιος τη λέξη γιατρός μπορεί να σκέφτεται φακελάκια, μπότοξ, μεγάλη ζωή και ιδιωτικά νοσοκομεία. Ευτυχώς βέβαια αυτό δεν είναι ούτε η μισή αλήθεια. Μάλιστα οι μεγαλύτερες και πιο λαμπρές στιγμές της ιατρικής επιστήμης δεν έχουν γραφτεί σε αστραφτερές αίθουσες και πολυτελή ιδρύματα, αλλά σε πεδία μαχών, σε οδοφράγματα, σε καταυλισμούς, εκεί όπου η επιστήμη συναντά την κοινωνία σε στιγμές απόλυτης ανάγκης. 
Από αυτό δε θα μπορούσε να λείψει και η ιστορική κατάληψη και εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 73. Από την αρχή της κατάληψης στήθηκε ιατρείο (Πρώτο Γενικό Λαϊκό Ιατρείο) το οποίο μάλιστα διέθετε κανονική δομή με αίθουσα για ελαφριά περιστατικά, χειρουργείο, φαρμακείο. Το νοσοκομείο αυτό στήθηκε με φοιτητές ιατρικής που συμμετείχαν στην κατάληψη και με γιατρούς που συνέβαλλαν, καθώς και με την ενίσχυση σε φάρμακα και υλικά από αλληλέγγυους πολίτες. Η ύπαρξη του ιατρείου πρόσφερε σημαντική βοήθεια στους τραυματισμούς που ακολούθησαν, ενώ αποτελεί και ένα αδιάψευστο μάρτυρα στο τι ακριβώς έγινε εκείνο το βράδυ (αναλυτικά όλα αυτά έχουν γραφτεί από τον υπεύθυνο του ιατρείου Γιώργο Παυλάκη). 
Αντίστοιχες πρωτοβουλίες έχουν εμφανιστεί σε πορείες και συγκεντρώσεις ανά τα χρόνια, με την εμφάνιση ιατρικής περιφρούρησης και την λειτουργία σημείων πρώτων βοηθειών. Και πιο πριν βέβαια είναι αξιοσημείωτη η δημιουργία ιατρικών δομών και νοσοκομείων στην περίοδο της Κατοχής και του Δημοκρατικού Στρατού στη συνέχεια (αναλυτική αναφορά στο σχετικό βιβλίο το υγειονομικό του ΔΣΕ από τη σύγχρονη εποχή). 
Με ακριβώς αυτό τον τρόπο έχει δομηθεί το υγειονομικό σύστημα της Παλαιστίνης, όλα αυτά τα χρόνια της κατοχής από το κράτος τρομοκράτη. Και με αντίστοιχο τρόπο δομήθηκαν και δομούνται τα ιατρεία σε ανθρωπιστικές αποστολές, όχι μόνο πλέον σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας, αλλά και σε αποστολές εσωτερικού όπως στην Ελλάδα της προσφυγικής και οικονομικής κρίσης (αναλυτικές αναφορές υπάρχουν στις ετήσιες ενημερωτικές εκθέσεις των Γιατρών του Κόσμου).
Η δομή και η λειτουργία των δομών αυτών δεν ακολουθεί το πρότυπο και τις οδηγίες που αναφέρονται στα κλασσικά βιβλία ιατρικής, καθώς σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται ν’ αυτοσχεδιάσεις, να ασκήσεις ιατρική με ό,τι έχεις και να δεις πώς όλο αυτό μπορείς να το διευρύνεις και να το συντονίσεις. Χαρακτηριστικά θυμάμαι σε παρουσίαση που είχε γίνει από τους γιατρούς του κόσμου στην ιατρική να ρωτάμε τους φοιτητές τι πιστεύουν ότι υπάρχει σε τέτοιες δομές (από κινητές μονάδες έως μονάδες έκτακτης ανάγκης) και οι απαντήσεις ήταν όλες περιορισμένες στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας θεραπευτικής ιατρικής, η οποία μονοπωλεί το εκπαιδευτικό και όχι μόνο έργο. 
Για ακριβώς αυτό το λόγο σε αρκετές χώρες έχει θεσμοθετηθεί ο κλάδος της ιατρικής ανθρωπιστικών αποστολών (humanitarian medicine), το οποίο διευρύνει το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης και αποτυπώνει και μια άλλη οπτική της επιστήμης σε ακραίες συνθήκες και ανάγκες. 
Όχι όμως στην Ελλάδα, τουλάχιστον όχι μαζικά (υπάρχει σχετικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ιατρική Αθηνών). Εδώ βλέπουμε τον υπουργό υγείας να αμφισβητεί το κατά πόσο υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο. Πολλές φορές  λοιπόν όταν ξημερώνει 17 Νοέμβρη αναρωτιέμαι τι νόημα έχει πλέον. Και ευτυχώς πάντα βρίσκεται κάποιος ακροδεξιός να μου το θυμίζει. Στο OffTheRecord της ΕΡΤ ο βουλευτής της ΝΔ Ανδρέας Νικολακόπουλος (γνωστός και από πρόεδρος σε επιτροπές) δηλώνει πως δεν έχει η Αριστερά το αλάθητο και την ιστορική αυθεντία για να δικαιολογήσει τον Άδωνι Γεωργιάδη. Μάλιστα έφτασε σε σημείο να πει πως η εξέγερση του Πολυτεχνείου έγινε για να υπάρχει η ελευθερία να λέει ο καθένας ό,τι θέλει. Και έτσι όμορφα ο πονηρός πολιτευτής της ΝΔ πήγε να καλύψει έναν φασίστα υμνητή της χούντας μέσα από το νόημα του Πολυτεχνείου. 
Και μετά θα πουν ταυτόχρονα ότι μα και εμάς γιατί μας βάζουν απέναντι από το Πολυτεχνείο; Γιατί άραγε όμως από την άλλη όσοι πιστεύουν ότι δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο είναι σε αυτό το κόμμα; Γιατί όσοι δε θέλουν να γίνονται πορείες είναι σε αυτό το κόμμα; Γιατί όσοι υπερασπίζονται την καταστολή σε κάθε περίοδο είναι σε αυτό το κόμμα; Και κάπου εκεί μάλλον βρίσκεται το νόημα του να συνεχίζεται να δίνεται σημασία σε εκείνη τη 17 Νοέμβρη. Γιατί για να τη φοβούνται ακόμα και μετά από πενήντα χρόνια, μάλλον κάτι είναι, όσο κλισέ και αν ακούγεται ακόμα, επίκαιρο. Μάλλον γιατί όλα τα αιτήματα δε δικαιώθηκαν αυτά τα πενήντα χρόνια. Και οι ίδιοι ξέρουν ότι αυτό που υπηρετούν δεν είναι να δικαιωθούν αυτά τα αιτήματα, αλλά αντίθετα να θαφτούν. Και γι’ αυτό χάνουν τον ύπνο τους οπότε ακούν κάτι που να τους θυμίζει ότι ναι κάποιοι μάχονται για κάτι άλλο.

Χουντοσπέρματα και γυρολόγοι: Ποιοι (δεν) φέρνουν ψήφους


Όλα αυτά- τα ονειδιστικά για την πολιτική μας ζωή- με τα χουντοσπέρματα των μεν και τους γυρολόγους των δε, γίνονται γιατί φέρνουν ψήφους, επειδή υπάρχουν ψηφοφόροι που τους επιβραβεύουν.

Γιώργος Καρελιάς

Τις τελευταίες μέρες η πολιτική συζήτηση επικεντρώθηκε σε δύο κατηγορίες πολιτικών και των ψηφοφόρων που (αυτοί) κυνηγούν: τα χουντοσπέρματα και τους γυρολόγους. Δεν έχουν σχέση μεταξύ τους, παρά μόνο σε ένα. Και οι δυο είναι «επαγγελματίες» σε αυτό που κάνουν.
Η πρώτη κατηγορία, τα χουντοσπέρματα, έρχεται ετησίως στην επικαιρότητα τις μέρες της επετείου του Πολυτεχνείου. Φέτος την (ξανα)έφερε ο Άδωνις Γεωργιάδης. Ο οποίος, πέρα από τις όποιες τέτοιες καταβολές του (απέχθεια για το Πολυτεχνείο, «αφιερώσεις» του Παττακού κ.α) δρα επαγγελματικά. Αυτό που κάνει έχει (σημερινό) στόχο. Ας δούμε πώς και γιατί.
Χουντικοί, με την κλασική έννοια του όρου, δεν υπάρχουν πια ή υπάρχουν ελάχιστοι υπερήλικες. Όμως, υπάρχουν χουντοσπέρματα σχεδόν σε όλες -και τις νεότερες- ηλικίες. Δεν είναι πολλά, αλλά είναι ικανά, για παράδειγμα, να βάλουν ένα κομματίδιο στη Βουλή (ή να το αφήσουν έξω) ή να βγάλουν ψηλά ένα βουλευτή της ΝΔ. Στο Βόρειο Τομέα της Αττικής, για παράδειγμα, ο Άδωνις χρειάζεται τέτοια χουντοσπέρματα για να μην πέσει χαμηλά.
Κοτζάμ αντιπρόεδρος και με τόση προβολή δεν θα είναι ό,τι καλύτερο (γι’ αυτόν…) να έρθει πίσω από τον Χατζηδάκη και τον Μαρινάκη και δεν ξέρουμε αν υπάρχει και κάποιος τρίτος που να τον ξεπεράσει. Αν συμβεί αυτό, πώς θα παίξει ρόλο στη μάχη για την αρχηγία στην περίπτωση του 25% και της αποχώρησης Μητσοτάκη; Όταν, λοιπόν, ο Άδωνις θυμάται την έκθεση Τσεβά, για να προβάλει (ξανά) τη θεωρία «δεν υπήρχαν νεκροί (μέσα) στο Πολυτεχνείο, το κάνει κυνηγώντας αυτά τα χουντοσπέρματα.
Για τον ίδιο λόγο (απώλειες προς τα υπερ-δεξιά κόμματα και κομματίδια) τα ανέχεται αυτά ο Μητσοτάκης μουντζουρώνοντας το κόμμα του που «αποκατέστησε τη δημοκρατία». Αυτή είναι η πραγματική αιτία πίσω από το κάθε φορά κλείσιμο του ματιού της «κεντρώας» ΝΔ του Μητσοτάκη προς τους πάσης φύσεως ακροδεξιούς, συμπεριλαμβανομένων των χουντοσπερμάτων.
Το δεύτερο πεδίο συζήτησης, που άνοιξε αυτές τις μέρες, αφορά τις μεταγραφές των αποκαλούμενων γυρολόγων. Δεν είναι σημερινό το φαινόμενο (περισσότερα εδώ και εδώ).
Αυτές τις μέρες είχαμε μια ιδιαίτερη επιστροφή στο ΠΑΣΟΚ. Η ιδιαιτερότητα δεν είναι τα όσα απαξιωτικά και-ορισμένα- υβριστικά είχε πει στο παρελθόν αυτή η επιστρέψασα για το κόμμα στο οποίο επιστρέφει. Αυτά τα έχουν κάνει κι άλλοι. Η ιδιαιτερότητα είναι η αφωνία, με την οποία την «υποδέχτηκαν» όσοι διαφωνούν (;) με την πολιτική ενσωμάτωσης τέτοιων γυρολόγων.
Πόσο μάλλον όταν έχουν εκστομίσει αδιανόητα για πρώην πρωθυπουργούς (πχ αυτή η επιστρέψασα είχε …«απορήσει»(!) που ο Γιώργος Παπανδρέου δεν είχε σκοτωθεί το 2013 στον μαραθώνιο της Βοστώνης!). Τώρα απόλυτη αφωνία. Ούτε ο πρώην πρωθυπουργός ούτε κάποιος άλλος θυμήθηκε κάτι. Και το μόνο που απομένει είναι η επιστροφή και άλλων γυρολόγων, είτε έχουν πει τέτοια είτε απλώς… κολακευτικά του τύπου «τον ήπιαμε» (η Θεοδώρα από το ΠΑΣΟΚ πήγε στον ΣΥΡΙΖΑ, πέρασε στον Κασσελάκη, ανέπτυξε «φλέρτ» με την Καρυστιανού και τώρα ξανά (;) στο ΠΑΣΟΚ). Περισσότερα για …ψυχαγωγικούς λόγους εδώ.
Όλα αυτά- τα ονειδιστικά για την πολιτική μας ζωή- με τα χουντοσπέρματα των μεν και τους γυρολόγους των δε γίνονται γιατί φέρνουν ψήφους, επειδή υπάρχουν ψηφοφόροι που τους επιβραβεύουν.
Όσο γι αυτούς που, ενώ τα βλέπουν, τα ανέχονται και σιωπούν τα λέει όλα η αρχαιοελληνική ρήση: «Ο σιωπών συναινεί»…

Παρασκευή 20 Νοεμβρίου 2026

Η Σοφία Βέμπο τραγουδά στο Καλλιμάρμαρο για τους αγωνιστές-φοιτητές του Πολυτεχνείου (30/9/1974)

Μαρία Δεναξά "Ευρωπαϊκές κυρώσεις και ελευθερία του λόγου;"


Η Μαρία Δεναξά σχολιάζει τις ευρωπαϊκές κυρώσεις σε βάρος του Ιρλανδού δημοσιογράφου Τσέι Μπόους και θέτει σοβαρά ερωτήματα για την ελευθερία της έκφρασης στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αναφέρεται, επίσης, στην υπόθεση του Νορβηγού καθηγητή Γκλέν Ντίσεν, ασκώντας κριτική στις πρακτικές που, όπως υποστηρίζει, περιορίζουν τον αντίλογο και τις διαφορετικές απόψεις. «Η ελευθερία της έκφρασης έχει ελάχιστη αξία, αν προστατεύει μόνο τις απόψεις που είναι διατεθειμένοι να ανεχθούν όσοι βρίσκονται στην εξουσία»

Σε ποιον ανήκει το Πολυτεχνείο; Σε όποια και όποιον αντιστέκεται και τολμά να ελπίζει


Το Πολυτεχνείο τελικά δεν ανήκει σε κανέναν και ταυτόχρονα ανήκει σε όλες και όλους. Και αυτό το κάνει πιο ανατρεπτικό 

Λευτέρης Θ. Χαραλαμπόπουλος


Σε ποιον ανήκει το Πολυτεχνείο; Αυτό το ερώτημα επανέρχεται συχνά στη συζήτηση για τον συμβολισμό της εξέγερσης του Νοέμβρη του 1973 στη συλλογική μνήμη, αλλά και το πώς εκδηλώνεται στην πράξη.
Το Πολυτεχνείο ανήκει στις φοιτήτριες και στους φοιτητές του αντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος που εκείνη τη συγκεκριμένη στιγμή έγραψαν ιστορία με το θάρρος και τη γενναιότητα, αλλά και τον τρόπο που έφεραν στο προσκήνιο ένα αίτημα κοινωνικής αλλαγής, δημοκρατίας και εθνικής ανεξαρτησίας που ακόμη παραμένει αδικαίωτο.
Το Πολυτεχνείο ανήκει σε όλες και όλους εκείνους, εργάτες, μαθητές, πολίτες, που εκείνες τις μέρες άκουσαν το κάλεσμα των φοιτητών και κατέβηκαν στον δρόμο, που έδωσαν στην κατάληψη παλλαϊκό χαρακτήρα, που αμφισβήτησαν τη βαρβαρότητα, που έστησαν οδοφράγματα, που ακούγοντας τις δραματικές εκκλήσεις του ραδιοσταθμού πήγαν φάρμακα και προμήθειες, που συγκρούστηκαν με την αστυνομία και τα τανκς και τελικά πλήρωσαν βαρύ φόρο αίματος.
Το Πολυτεχνείο ανήκει στις αγωνίστριες και αγωνιστές της αριστεράς, της επαναστατικής αριστεράς, αλλά και των δύο κομμουνιστικών κομμάτων και του ΠΑΚ, που ανεξαρτήτως σχεδιασμών και «γραμμών», επέλεξαν τελικά να μπουν και να στηρίξουν την κατάληψη, προσπερνώντας συχνά «καθοδηγήσεις» που δυσκολεύονταν να κατανοήσουν τη δυναμική της στιγμής.
Το Πολυτεχνείο ανήκει σε όλες και όλους εκείνους που δεν ήταν αριστεροί, που ήταν αναρχικοί, κεντρώοι ή ακόμη και δεξιοί, αλλά μισούσαν τη Χούντα και αισθάνθηκαν ότι ο αγώνας των φοιτητών ήταν δίκαιος και έπρεπε να σταθούν στο πλευρό τους και να κατέβουν στον δρόμο.
Το Πολυτεχνείο ανήκει σε όλους εκείνους από την Πανεπιστημιακή κοινότητα που στάθηκαν στο ύψος της ιδιότητας του δασκάλου και ύψωσαν ανάστημα απέναντι στο καθεστώς και τη βία του.
Το Πολυτεχνείο ανήκει σε όλες και όλους που όλα αυτά τα χρόνια επιμένουν να συμμετέχουν στις διαδηλώσεις συνδέοντας το ανεκπλήρωτο αίτημα της χειραφέτησης με τις δικές τους ανάγκες και αιτήματα, τις δικές τους αγωνίες και τις δικές τους ελπίδες, κρατώντας το νήμα της αντίστασης συνεχές και αδιάρρηκτο. Σε όλες εκείνες και εκείνους που αμφισβήτησαν τις απαγορεύσεις, την καταστολή, τη συκοφαντία. Σε αυτές και αυτούς που κάθε χρόνο επιμένουν τα πηγαίνουν παιδιά και εγγόνια στο Πολυτεχνείο και με απλά λόγια τους εξηγούν το τότε και το τώρα. Σε αυτές και αυτούς που διαδηλώνουν πάνω από πενήντα χρόνια και σε όσες και όσους θα κατέβουν σήμερα για πρώτη φορά.
Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει σε οποιονδήποτε θεωρεί ότι του ανήκει, είτε πρόκειται για πολιτικές ή κομματικές ηγεσίες, είτε για όποιον άλλο θεωρεί ότι κατέχει «το νόημά του».
Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει σε όσους πιστεύουν ότι μπορούν να βάζουν «στο γύψο» τον αγωνιστικό και κινηματικό χαρακτήρα του εορτασμού.
Το Πολυτεχνείο δεν ανήκει στις κυβερνήσεις που δεν ανταποκρίθηκαν και επιμένουν να μην ανταποκρίνονται στο αίτημα και για ψωμί, και για παιδεία και για ελευθερία.
Το Πολυτεχνείο ανήκει τελικά σε όλες και όλους που αγωνίστηκαν, που αγωνίζονται και θα αγωνιστούν.
Ανήκει στη δύναμη της οργής, στην ελπίδα της διαδήλωσης, στο θάρρος της απόφασης για σύγκρουση με ό,τι κάνει τη ζωή των ανθρώπων αβίωτη.
Γι’ αυτό και μπορεί να αποκτά διαρκώς νέες σημασίες και να συνδέεται με τωρινές αγωνίες και αναζητήσεις. Γι’ αυτό και δεν χωράει στα μουσεία. Γι’ αυτό και παραμένει επίμονα και ανυποχώρητα ανατρεπτικό. Γι’ αυτό και ακόμη και σήμερα αντιστέκεται και ελπίζει. Νικόλας Άσιμος-Δεν πα να μας Χτυπάν

Θυμάσαι τη Ματίνα;

Βουρκωμένα αλλά βουβά, τα κορίτσια μόλις που πρόλαβαν να την ντύσουν νυφούλα. Λίγο πριν να σηκωθεί το στολισμένο φέρετρο πρώτη φορά σε τέσσερων τον ώμο. Δεν μας επέτρεψαν να μεταφέρουμε τη σορό της στο σπίτι των γονιών της για να την κλάψουμε, να την τιμήσουμε όπως εμείς ξέραμε, και να κηδευτεί την επόμενη μέρα. Γι’ αυτό τα κορίτσια τη στόλισαν νύφη την τελευταία στιγμή.
Μόλις που κατάφερε ο αείμνηστος δήμαρχος Περιστερίου, ο Δημήτρης Φωλόπουλος, να την πάρει απ’ το νεκροτομείο και να τη φέρει σπίτι. Ο ιατροδικαστής έγραψε ότι χτυπήθηκε με κλομπ σε πολλά μέρη του σώματός της, αλλά κυρίως στο κεφάλι, με ιδιαίτερη βαναυσότητα. Τα χτυπήματα ήταν αμέτρητα, της το έλιωσαν.
Στη σορό δεν υπήρχε καθόλου το πίσω μέρος του κεφαλιού της Ματίνας. Τα κορίτσια το έκρυψαν, το κάλυψαν αυτό με το λευκό πέπλο. Ήταν πανέμορφη με το νυφικό. Σηκώσαμε τις γροθιές όταν την κατέβαζαν στο μνήμα και ορκιστήκαμε εκδίκηση. Δεν εκδικηθήκαμε. Ορκιστήκαμε ότι δεν θα την ξεχάσουμε ποτέ. Την ξεχάσαμε. Εκτός αν αυτό που θα γράψω τώρα επαναφέρει για λίγο την αιώνια μνήμη.

Θυμάσαι τη Ματίνα;
Ήταν 16 Νοέμβρη του 1980. Η πορεία για την επέτειο του Πολυτεχνείου ξεκίνησε μια μέρα νωρίτερα φέτος. Η κυβέρνηση του Γεωργίου Ράλλη έχει απαγορεύσει να καταλήξει η πορεία στην αμερικάνικη πρεσβεία. Έθεσε ως επιτρεπτό σημείο κατάληξης το Σύνταγμα.
Λίγους μήνες πριν, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας είχε ηττηθεί κατά κράτος από ένα πανίσχυρο, αυτόνομο φοιτητικό κίνημα. Ο Ράλλης αναγκάστηκε να αποσύρει τον νόμο 815 για τα πανεπιστήμια ύστερα από ένα πλειοψηφικό, αδιανόητο κίνημα μαζικότατων καταλήψεων σε όλες τις Σχολές της χώρας, τον δικό μας, μικρό, ετεροχρονισμένο Μάη του ’68.
Μπορεί να ήμασταν και 5.000, κυρίως φοιτητές. αποφασισμένοι να σπάσουμε την απαγόρευση και να φτάσουμε ως την αμερικάνικη πρεσβεία. Ισχυρές δυνάμεις των ΜΑΤ μας μπλοκάρουν στα Λουλουδάδικα της Βουλής.
Ο Βασίλης του ΟΦΗ (Ομάδα Φοιτητών Ηλεκτρολόγων) λέει στον διοικητή των ΜΑΤ απ’ την ντουντούκα: «Έχετε μόνο πέντε λεπτά διορία να διαλυθείτε»! Μας επιτίθενται. Χτυπούν μέχρι θανάτου.
Τεράστιο μακελειό. Δύο από μας νεκροί, εκατοντάδες οι τραυματίες. Γέμισαν τα νοσοκομεία. Ο Βασίλης το πήρε προσωπικά. Είχε φοβερές ενοχές, νόμιζε ότι έφταιγε αυτός. Έγινε χριστιανός. Έκανε έξι ή οκτώ, δεν ξέρω πόσα, παιδιά στη μνήμη της Ματίνας και του Ιάκωβου. Στη γενιά μας όλοι ξέρουν ποιος είναι ο Βασίλης.

Αυτοί ήταν οι δικοί μας νεκροί.
Στις 16 Νοεμβρίου 1980 δολοφονούνται από αστυνομικούς των ΜΑΤ κατά τη διάρκεια της πορείας για την επέτειο του Πολυτεχνείου η 21χρονη εργάτρια Σταματίνα Κανελλοπούλου από το Περιστέρι και ο 24χρονος Κύπριος φοιτητής της Νομικής Ιάκωβος Κουμής.
Αφιερωμένο στη μνήμη των 15άχρονων μαθητών, του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου και του Μιχάλη Καλτεζά, που δολοφονήθηκαν στη Μεταπολίτευση με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και έπεσαν θύματα της αστυνομικής βίας και της κρατικής τρομοκρατίας.
Α ναι, και του 16άχρονου Ισίδωρου (Σιδέρη) Ισιδωρόπουλου της Οργάνωσης ΜΑΧΗΤΗΣ και της Παράταξης ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ που άφησε την τελευταία του πνοή στην πλατεία Κοτζιά την Πρωτομαγιά του 1976.
Είναι κάποιες στιγμές στη ζωή που ο χάρος σού ψιθυρίζει στ’ αυτί. Βλέπεις το νεκρό σώμα του συντρόφου και λες «θα μπορούσα να ήμουν εγώ». Είναι σούρουπο. Απέναντι από τα Λουλουδάδικα στη Βασιλίσσης Σοφίας το μπλοκ της Β’ Πανελλαδικής. Συνθήματα, μπροστά μας το οδόφραγμα της Αστυνομίας.
Τα ΜΑΤ χτυπούν. Ο κόσμος κολλητά ο ένας πάνω στον άλλο. Χιλιάδες κόσμος. Οπισθοχωρούμε. Η Άσπα φωνάζει «Έχασα την ταυτότητα». Είχε γυρίσει το ταγάρι και άδειασε όλο το περιεχόμενο στον δρόμο. Σκύβουμε να βρούμε την ταυτότητα. Πίσω μας χαμός, κόσμος σπρώχνει, ουρλιαχτά, ξύλο. Από θαύμα τη βρίσκουμε και συνεχίζουμε το τρέξιμο προς Πανεπιστημίου.
Στο άνοιγμα ο κόσμος σκορπά, τα ΜΑΤ είναι πλέον παντού, πίσω, στο πλάι, χτυπάνε αλύπητα. Είμαστε στο πεζοδρόμιο δεξιά και τρέχουμε με κομμένη την ανάσα προς Προπύλαια. Από δεξιά μας, Κολωνάκι μεριά, κατεβαίνουν και άλλα ΜΑΤ.
Εκεί, εκείνη τη στιγμή, έπεσε η συντρόφισσα. Σκοτώσανε στο ξύλο την 21χρονη Ματίνα Κανελλοπούλου. Λίγο πιο κάτω, τον 24χρονο Κουμή. Το ίδιο βράδυ θα πυροβολήσουν με ευθεία βολή στο στήθος τον Στέφανο Παπαπολυμέρου που ήταν μέσα στο εγκαταλειμμένο Πολυτεχνείο. Σώθηκε από θαύμα. Το τραύμα ήταν διαμπερές. Θα ήταν ο τρίτος νεκρός.
Ήμασταν παιδιά, ρε γαμώ το! Παιδιά. Και άοπλοι. Μας χτυπούσαν με τόσο μίσος. Ήθελαν να μας σκοτώσουν. Απομονώνουν τη Ματίνα στη βιτρίνα, στη γωνία Βουκουρεστίου και Πανεπιστημίου, και τη χτυπούν με τα κλομπ μέχρι θανάτου. Με κλομπ συνθλίψαν και το κρανίο του Κουμή.

Ο φίλος της Τ.Γ., που βρισκόταν μαζί της στη διαδήλωση, περιγράφει σε ένα σημείωμά του:
«Με την Ματίνα Κανελλοπούλου και τον αδερφό της τον Γιώργο (δεν ζει πια) μεγαλώσαμε στην ίδια γειτονιά. Στην Ανθούπολη, στο Περιστέρι. Τα σπίτια μας ήταν απέναντι το ένα από το άλλο. Η Ματίνα και το αγόρι της, που τον φωνάζαμε “αράπη” επειδή ήταν πολύ μελαχρινός, ανήκαν στο χώρο της λεγόμενης εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς. Η Ματίνα ήταν δραστήρια στο σωματείο του επισιτισμού, που τότε λεγόταν κάπως αλλιώς.
Την ημέρα της πορείας του Πολυτεχνείου το 1980 αποφασίσαμε (μαζί κι εγώ, αν και γνώριζα την απόφαση της ΚΝΕ, της οποίας ήμουν ήδη μέλος) να ακολουθήσουμε το μπλοκ που θα επιχειρούσε να πορευτεί στην αμερικάνικη πρεσβεία. Ξεκινήσαμε λοιπόν από τα γραφεία της ΠΠΣΠ στην Ιπποκράτους…
Όταν έσπασε η αλυσίδα, κάπου εκεί στα λουλουδάδικα, εκτός από τα ΜΑΤ επιτέθηκαν με αγριότητα στους διαδηλωτές και οι χωροφύλακες, που είχαν ξύλινα μασίφ γκλομπ. Αυτοί είχαν αναλάβει το δολοφονικό έργο. Αρχίσαμε να τρέχουμε κατεβαίνοντας την Πανεπιστημίου, η Ματίνα, ο αδερφός της, το αγόρι της κι εγώ.
Η ατμόσφαιρα ήταν αποπνικτική από τα δακρυγόνα, τα οποία μας έριχναν και από τις αύρες, και τα ουρλιαχτά από τους τραυματίες που αφήναμε πίσω μας ήταν ανατριχιαστικά. Η Ματίνα δεν μπόρεσε να τρέξει για πολύ, μιας και της βγήκε το παπούτσι και, παραπατώντας, έπεσε κάτω.
Γυρίσαμε και την είδαμε να σηκώνεται και να μπαίνει σε μια στοά που υπήρχε τότε δίπλα από το ζαχαροπλαστείο του Ζόναρς, μετά το Φλόκα. Στο τέλος της στοάς ήταν η Εμπορική Τράπεζα, αδιέξοδο…
Ο αδερφός της, εγώ και μερικοί άλλοι καταφύγαμε σε μια πολυκατοικία που είχε ένα καφενείο στον ημιώροφο, το οποίο εξυπηρετούσε τις εταιρίες που στεγάζονταν εκεί. Μόλις μπήκαμε, ο μαγαζάτορας κλείδωσε την πόρτα και μονολογούσε “είναι δολοφόνοι, είναι δολοφόνοι”…
Κοιτούσαμε προς τη στοά, και βλέπαμε να μπαινοβγαίνουν συνέχεια, λες και χτυπούσαν κάρτα, οι χωροφύλακες με τα ξύλινα γκλομπ. Πρέπει να μπαινοβγήκαν 40 χωροφύλακες, ίσως και περισσότεροι. Αργότερα το Σύνταγμα είχε αδειάσει. Με τα πόδια πήγαμε προς Μοναστηράκι, μετά προς Κολωνό, ώσπου φτάσαμε αργά τη νύχτα στο Περιστέρι.
Εκεί μάθαμε τα νέα για τη Ματίνα… Ο Γιώργος έφυγε, να αναζητήσει τη σορό της. Ο ιατροδικαστής είπε ότι χτυπήθηκε σε πολλά μέρη του σώματός της αλλά κύρια στο κεφάλι, με ιδιαίτερη βαναυσότητα. Όπως είπε, τα χτυπήματα ήταν αμέτρητα, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει καθόλου το πίσω μέρος του κεφαλιού της Ματίνας…
Δεν επέτρεψαν να έρθει η σορός της Ματίνας στο σπίτι των γονιών της μέχρι να κηδευτεί την επόμενη μέρα. Όμως σύσσωμος ο λαός του Περιστερίου, με μπροστάρη τον αείμνηστο δήμαρχο Δημήτρη Φωλόπουλο, διαμαρτυρόταν και απαιτούσε να μεταφερθεί το άψυχο σώμα της στο σπίτι της.
Έτσι τελικά το μεσημέρι πριν την κηδεία μια νεκροφόρα έφερε τη Ματίνα στο σπίτι και χιλιάδες άνθρωποι, Ανθουπολιώτες και από άλλες περιοχές, της απέτισαν φόρο τιμής. Ήταν τόσο πολύς ο κόσμος που η αρχή της πορείας είχε φτάσει στο Κοιμητήριο Περιστερίου και το τέλος δεν είχε καν ξεκινήσει από το σπίτι της Ματίνας. Όμως οι προκλήσεις του κράτους και της αστυνομίας συνεχίστηκαν και στο Κοιμητήριο, όπου δέκα κλούβες ΜΑΤ και αύρες είχαν αποκλείσει την είσοδο και απαγόρευαν να μπει οποιοσδήποτε εκτός της οικογένειας.
Τότε ο λαός άρχισε να κινείται εναντίον τους, και μετά από λίγο αποχώρησαν “διακριτικά” πίσω από το Κοιμητήριο. Μυριάδες τα συνθήματα… Αλλά κυρίως το “Επέσατε θύματα αδέρφια εσείς” συνόδευσε τη Ματίνα μέχρι που τάφηκε.
Οι επόμενες μέρες ήταν ηλεκτρισμένες, με καθημερινές πορείες στο Περιστέρι ενάντια στο έγκλημα του κράτους.
Αναφέρω αυτά που έζησα εδώ, αντί για μνημόσυνο στη μνήμη της Ματίνας…
Οι δολοφόνοι της Ματίνας αλλά και του Ιάκωβου Κουμή που δολοφονήθηκε στην ίδια πορεία δεν βρέθηκαν ποτέ.
Οι οικογένειες των θυμάτων υπέβαλαν μηνύσεις χωρίς αντίκρυσμα».
Το 48% που πήρε το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου λίγους μήνες αργότερα, σε μας, τους φίλους της Ματίνας, δεν μας προκάλεσε καμία έκπληξη… Το δημοσίευσα αυτό πριν από δύο χρόνια και το διάβασαν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο άνθρωποι. Αυτή η ιστορία δεν διδάσκεται στα σχολεία. Είναι το βίωμα μιας ολόκληρης γενιάς.
Έπειτα από αυτό ήρθε το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το ’81 και μαζί με την Αριστερά πήραν περισσότερο από 60%. Δεν θέλω να πυρπολήσω κάτι. Οι νεκροί του Πολυτεχνείου δεν ήταν μόνο τα παιδιά του ’73.
Ο Κουμής και η Κανελλοπούλου ήταν στη δική μας γενιά. Ο Καλτεζάς στην επόμενη. Ο Γρηγορόπουλος στη μεθεπόμενη. Δεν είναι δυνατόν να ξεχάσουμε. Γιατί αν ξεχάσουμε θα ξανασυμβεί στους επόμενους. Στα παιδιά μας.
To 1985, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων για την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, ο 15άχρονος μαθητής Μιχάλης Καλτεζάς πέφτει νεκρός από σφαίρα του αστυνομικού Αθανάσιου Μελίστα.

Τι μας λέει η ιστορία για την ευρωπαϊκή εμμονή απέναντι στην Ρωσία


του Γιώργου Μαργαρίτη

Σε κάθε πλέον σύσκεψη κορυφής των ευρωπαίων εταίρων, το ζήτημα του πολέμου με την Ρωσία αποτελεί βασικό θέμα της ημερήσιας διάταξης. Αυτό συμβαίνει τόσο “δια της ευθείας” όσο και “δια της τεθλασμένης”. Στην πρώτη περίπτωση, σοβαροί ηγέτες, όπως ο Μερτς της Γερμανίας και ο Μακρόν της Γαλλίας, προϊδεάζουν για άμεση εμπλοκή των στρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε ένα ρωσικό πόλεμο.
Έχουν μάλιστα θέσει και χρονικό ορίζοντα στην προοπτική αυτή. Γύρω στο 2030, ή λίγο μετά από το ορόσημο αυτό, οι στρατοί της ΕΕ θα είναι καθόλα έτοιμοι για πόλεμο! Χρηματοδοτούν δε με κολοσσιαία ποσά την Ουκρανία, ώστε να θυσιάσει και τον τελευταίο Ουκρανό στρατιώτη στον τρέχοντα πόλεμο. Δείχνουν πρόθυμοι να αναλάβουν την εσαεί χρηματοδότηση ενός μελλοντικού υπερεξοπλισμένου ουκρανικού στρατού 800.000 στρατιωτών, ως αιχμή του δόρατος στην επαγγελλόμενη εκστρατεία.
Ετούτη η εμμονή των Ευρωπαίων ηγετών έχει πολλές εξηγήσεις και θα ήταν περιττό να τις ανθολογήσουμε στο παρόν σημείωμα. Εκείνο που θα ήταν ίσως χρήσιμο ως συμβολή στην συζήτηση θα ήταν να συγκρίνουμε την σημερινή εμμονή με παλαιότερες ανάλογες στην σύγχρονη ιστορία. Μια πρώτη παρατήρηση σε αυτό το σημείο. Από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις, εκείνες που κυριάρχησαν σε θάλασσες και ωκεανούς – δηλαδή η εξής μία: Η Βρετανία – αντιμετώπιζαν την Ρωσία με όρους ανάσχεσης.
Το ζητούμενο δηλαδή ήταν να μην αποκτήσει πρόσβαση η μεγάλη χώρα στους ωκεανούς, αλλά και σε όλες τις θάλασσες που ενδιέφεραν το παγκόσμιο εμπόριο, άρα και την Βρετανία. Στην διάρκεια του 19ου αιώνα και σε μεγάλο μέρος του 20ου, η θέση αυτή αποτέλεσε μία σταθερά της βρετανικής πολιτικής και προκάλεσε σημαντικές διαμάχες και πολέμους: Κριμαία (1853-1854), Κίνα-Κορέα, Περσία, Αφγανιστάν, Οθωμανική Αυτοκρατορία και Βαλκάνια, ως και την φανατική προσήλωση της Βρετανίας στο “ελληνικό ζήτημα” στα 1944-1946.

Ο στόχος των χερσαίων δυνάμεων
Αντίθετα οι χερσαίες δυνάμεις της Ευρώπης επιζητούσαν κάτι περισσότερο από την “ανάσχεση” της Ρωσίας. Επιζητούσαν την αποκαθήλωσή της από την τάξη των μεγάλων δυνάμεων, την εξασθένιση και την υποβάθμισή της σε δευτερεύουσα πολιτική και στρατιωτική οντότητα, ανίκανη να επηρεάσει τις ευρωπαϊκές ισορροπίες και εξαρτημένη οικονομικά από τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό.
Παρά το γεγονός ότι δύο φορές επιχειρήθηκαν εισβολές σε μεγάλη κλίμακα στην χώρα, η κατάκτησή ή η αποικιοποίησή της ήταν πέρα από τις δυνατότητες των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Στην τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις διαπίστωσαν ότι ούτε η Κίνα, ούτε η Ρωσία μπορούσαν να γίνουν ευρωπαϊκές αποικίες. Το δοκίμασαν όταν εμφανίστηκε η ευκαιρία, στο τέλος του Πρώτου παγκόσμιου πολέμου, όπου, στην Ρωσία, το μοντέλο της αποικιοποίησης στο πρότυπο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, απέτυχε οικτρά.

Ναπολέων και Χίτλερ
Ας περιοριστούμε όμως στις δύο μεγάλες εισβολές που πραγματοποίησαν ευρωπαϊκές δυνάμεις στην ρωσική επικράτεια. Η πρώτη ανάγεται στα 1812 όταν η Γαλλία του Ναπολέοντα έστρεψε την Μεγάλη Στρατιά ενάντια στην Ρωσία. Η δεύτερη είναι τον Ιούνιο του 1941 όταν ξεκίνησε το μεγαλεπήβολο σχέδιο «Μπαρμπαρόσα». της ναζιστικής Γερμανίας - εισβολή στην Σοβιετική Ένωση.
Και στην μία και στην άλλη περίπτωση ο στόχος δεν ήταν η κατάληψη της Ρωσίας στο σύνολό της. Η γεωγραφία το απαγόρευε. Ο Ναπολέοντας είχε ως στόχο την Μόσχα, την πρωτεύουσα των Τσάρων, σε τρόπο ώστε να υπαγορεύσει πολιτικούς όρους στην Ρωσία. Ο Χίτλερ ήθελε την Ουκρανία, όπως και τα πετρέλαια του Καυκάσου. Τα Ουράλια βρίσκονταν ήδη μακριά και γι’ αυτόν.

Η ενωμένη Ευρώπη στον πόλεμο
Το δεύτερο κοινό χαρακτηριστικό των δύο εισβολών είναι ότι έγιναν από δυνάμεις που είχαν κυριαρχήσει στην ευρωπαϊκή ήπειρο και, ως εκ τούτου την είχαν “ενώσει”. Η Αυτοκρατορία του Ναπολέοντα κυβερνούσε σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και μεγάλο μέρος των 600.000 στρατιωτών της εισβολής του 1812, δεν ήταν Γάλλοι.
Οι Πολωνοί αλλά και οι Γερμανοί της Πρωσίας και των τότε κρατών και κρατιδίων συγκροτούσαν μεραρχίες και σώματα του γαλλικού στρατού. Κάτι αντίστοιχο έγινε και στα 1941 όταν η εισβολή της Γερμανίας είχε πίσω της την Νέα Ευρώπη του ναζισμού. Στρατιές από την Ρουμανία, την Σλοβακία, την Ιταλία, την Ουγγαρία, την Φινλανδία πρωτοστάτησαν στην εισβολή, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες “εθελοντές” από όλη την γηραιά ήπειρο – συμπεριλαμβανομένων και των “ουδέτερων” χωρών όπως η Ισπανία και η Σουηδία – αποτελούσαν τμήμα των δυνάμεων εισβολής.
Το γεγονός ότι ο αναγγελθείς πόλεμος του 2030 προετοιμάζεται από μια “Ευρωπαϊκή Ένωση” θα πρέπει μάλλον να θεωρηθεί ως τυχαίο….

Το δίδαγμα του 1812
Οι πολιτικοί στόχοι των προγενέστερων εισβολών έχουν απασχολήσει τους ιστορικούς. Στην περίπτωση της Γαλλίας του 1812, η βρετανική κυριαρχία στις θάλασσες και τους συνδεδεμένους με αυτήν δρόμους του υπερπόντιου εμπορίου και των αποικιών εξασθένιζε την γαλλική ισχύ και έθετε σε υποδεέστερη θέση στον ανταγωνισμό την γαλλική και – ευρωπαϊκή– αστική τάξη, τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό.
Οι δε αδιέξοδες εμπλοκές της Γαλλίας σε πολέμους “χαμηλής έντασης” στην Ισπανία, στην Μεσόγειο ή στην Βαλτική – με βρετανική υπόθαλψη – έσπρωχναν σε ένα είδος “φυγής προς τα εμπρός”. Η ένταξη της Ρωσίας στον “ηπειρωτικό αποκλεισμό”, στον αποκλεισμό δηλαδή του αγγλικού εμπορίου από τις ευρωπαϊκές αγορές, θεωρούσαν στο Παρίσι ότι θα περιορίσει τις επιλογές της θαλασσοκράτειρας Βρετανίας.
Η Ρωσία δεν θα αποτελούσε πλέον “εφεδρικό χαρτί” για το Λονδίνο. Σε τελευταία ανάλυση ο έλεγχος της Ρωσίας άνοιγε δρόμους προς την Ανατολή, αμβλύνοντας τις συνέπειες του βρετανικού θαλάσσιου αποκλεισμού.

Η εκστρατεία του 1941
Στην περίπτωση της Γερμανίας του 1941, οι στόχοι ήταν διαφορετικοί αν και ξεκινούσαν από την ίδια αιτία. Οι Βρετανοί – με την στήριξη των ΗΠΑ – είχαν αποκόψει την Νέα Ευρώπη από τις θάλασσες και τους ωκεανούς. Σε ένα κόσμο έντονα πλέον βιομηχανικό, η εξασφάλιση πρώτων υλών, ενεργειακών πόρων και τροφίμων αποτελούσαν βασικές προϋποθέσεις για την καπιταλιστική ανάπτυξη – με ρυθμούς ανταγωνιστικούς ως προς τις ΗΠΑ. Η Σοβιετική Ένωση – ή τουλάχιστον το δυτικό της τμήμα – Ουκρανία και Λευκορωσία, ομού με ολίγο Καύκασο, μπορούσαν να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα. Σε φθηνή τιμή μάλιστα.
Ο φυλετικός διαχωρισμός που τοποθετούσε Ουκρανούς, Ρώσους και Σλάβους στην κατώτερη υποστάθμη του ανθρώπινου είδους, μπορούσε να εξασφαλίσει φθηνή, ως και δουλική, εργατική δύναμη. Τα υπόλοιπα, η ΕΣΣΔ ως απειλή και ως “χαρτί” στα χέρια Βρετανών και Αμερικανών παρέπεμπαν στο προηγούμενο του Ναπολέοντα. Όπως και οι χερσαίες διαδρομές προς την Ανατολή και την δυτικά Ασία!

Η κρίση της Ευρώπης
Αυτά όμως έγιναν χθες. Θα ήταν υπερβολικό να ταυτίσουμε τις σημερινές προθέσεις και τους εκπορευόμενους σχεδιασμούς με τις αντίστοιχες του παρελθόντος. Η ευρωπαϊκές δυνάμεις είναι σκιές του παλαιού εαυτού τους και συνθλίβονται ανάμεσα στην οικονομική, παραγωγική ισχύ της Κίνας και την στρατιωτική ισχύ των Ηνωμένων Πολιτειών. Ακόμα και χθεσινά θύματα της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας, η Ινδία, η Ινδονησία, το Ιράν, οι χώρες του Περσικού κόλπου, η Τουρκία έχουν την δυνατότητα να αυθαδιάζουν απέναντι στην Ευρώπη, ενωμένη ή μη.
Όλοι, μα όλοι οι σχεδιασμοί για ανάκαμψη της ευρωπαϊκής ισχύος στον εξαιρετικά ανταγωνιστικό καπιταλιστικό κόσμο, έχουν πέσει στο κενό τα τελευταία χρόνια. Η Ευρώπη έχει αρχίσει να μοιάζει με μαύρη τρύπα στον παγκόσμιο πολιτικό χάρτη, εκείνον που αποτυπώνει δυνατότητες, προοπτικές και ισχύ.
Αυτό που ψυχανεμιζόμαστε ότι συμβαίνει στην Ελλάδα, δείχνει να συμβαίνει σε μεγαλύτερη κλίμακα σε ολόκληρη της ευρωπαϊκή ήπειρο. Πρόκειται για μια κατάσταση που υποχρεώνει σε αναζήτηση δραματικών αντιδράσεων. Ακόμα και αν αυτές είναι προβληματικές – πόσο μάλλον αυτοκτονικές!

Η Ρωσία ως ευκαιρία
Η Ρωσία είναι και αυτή μέρος της ευρωπαϊκής κρίσης. Η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης άφησε πίσω της βαθιές πληγές που αργούν να επουλωθούν. Για τους απελπισμένους μικρομέγαλους ηγέτες της Ευρώπης οι αδυναμίες της Μόσχας παρουσιάζονται ως ευκαιρίες. Αυτό που δεν πέτυχαν οι ευρωπαϊκές δυνάμεις την περίοδο της ισχύος τους, ίσως τώρα το πετύχουν τα σημερινά τους κακέκτυπα. Στο κάτω κάτω η Ρωσία δεν διαφέρει και πολύ από αυτά. Με την Ρωσία σε κάποια μορφή υποτέλειας οι ευρωπαϊκές μητροπόλεις ίσως κρατήσουν την θέση τους στον ανταγωνιστικό κόσμο που κτίζεται.
Χωρίς αυτή θα κυνηγούν “πράσινα άλογα” ή θα προβληματίζονται για τα καπάκια στις φιάλες των αναψυκτικών… Οι καιροί άλλαξαν, όμως στην Ευρώπη η εμμονή με την Ρωσία ενδημεί!
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ο Γιώργος Μαργαρίτης διδάσκει από το 1985 σύγχρονη ιστορία. Αρχικά στο Πανεπιστήμιο Κρήτης (1985-2004) και μετέπειτα στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης όπου, από το 2004, υπηρετεί ως Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών. Ανάμεσα στις δημοσιεύσεις του είναι οι: «Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου» (Αθήνα, 2000-2001), «Προαγγελία θυελλωδών ανέμων. Ο πόλεμος της Αλβανίας και η πρώτη περίοδος της Κατοχής» (Αθήνα, 2009), «Πλημμυρίδα και Άμπωτη. Από τον αποικισμό στη ναζιστική Ευρώπη» (Αθήνα, 2011), «Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες: η καταστροφή των μειονοτήτων της Ελλάδας» (Αθήνα, 2007) κ.ά. Σήμερα είναι διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος «Πολιτική Ιστορία, Πόλεμος και Στρατηγικές Σπουδές» στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Πηγή: slpress.gr

Μόνος μου και όλοι σας


Πολύ κακό παράδειγμα ο άνθρωπος που αντιστέκεται. Ανακατεύει την κανονικότητα, ενίοτε την σμπαραλιάζει, και αυτό δύσκολα συγχωρείται από ανθρώπους του μέσου όρου, που είμαστε οι περισσότεροι. Και αν αυτό ισχύει για εμάς, που αναγνωρίζουμε και τιμούμε την θυσία τους, φαντάσου πώς τους βλέπουν εκείνοι που τους σκότωσαν.

Οδυσσέας Ιωάννου

Σε κάθε επέτειο που έχει να κάνει με την Ιστορία μας, ανοίγει ένας διάλογος- στις «ευγενικές» εκδοχές- ή ένας ανελέητος πόλεμος ερμηνειών, αποδοχής ή αμφισβήτησης γεγονότων.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο πόλεμος έχει να κάνει με τη άρνηση από πλευράς των θυτών και των απολογητών τους, πράξεων που δύσκολα τις αποδέχεσαι ακόμη και αν είσαι οπαδός πολύ ακραίων ιδεολογιών.
Αναρωτιέμαι συχνά, προσπαθώντας μάλλον ανεπιτυχώς, να καταλάβω τους λόγους που αρνούνται που αμφισβητούν, από το Ολοκαύτωμα μέχρι τους νεκρούς του Πολυτεχνείου. Δεν θέλουν να ταυτιστούν με θηριωδίες; Δεν νομίζω πως αυτή είναι η εξήγηση δεδομένου πως οι ίδιοι καθημερινά προτείνουν θηριωδίες ως πολιτική θέση. Να πνίγουμε τους μετανάστες στην θάλασσα, όταν περνούν τα χωρικά μας ύδατα, για παράδειγμα.
Άρα, εφόσον δεν κρύβονται πια και ξερνάνε τα δηλητήριά τους δημόσια και δίχως καμία συστολή, γιατί να θέλουν να αμφισβητήσουν ανάλογα εγκλήματα που έκαναν στο παρελθόν οι ομοϊδεάτες τους; Πού τους βοηθάει αυτό; Το ανθρώπινο πρόσωπό τους φροντίζουν καθημερινά να το ακυρώνουν μόνοι τους, τι τους ενοχλεί όταν ακυρώνεται και για τους «προγόνους» τους;
Δεν διεκδικώ πως λέω κάτι καινοφανές, αλλά νομίζω πως τους ενοχλεί η αντίσταση. Η αντίσταση είναι πολύ κακό παράδειγμα. Επικίνδυνο για κάθε εποχή. Δεν ελέγχονται οι άνθρωποι που «τρελαίνονται» ξαφνικά και κάνουν αποκοτιές. Παράτολμα πράγματα έως και ηρωικά. Δεν ελέγχεται αυτό το ακανόνιστο ιστορικό σχήμα όπου οι άνθρωποι χτυπήθηκαν με τα σίδερα, με τις πέτρες, με το σχεδόν ανίκητο. Και νίκησαν. Δεν ελέγχεται η δύναμη που δεν εξηγείται.
Πέρα από πολιτικές ερμηνείες και επιδιώξεις, ίσως υπάρχει και κάτι πιο ανθρώπινο πιο πεζό, η ζήλεια. Τους ήρωες τους ζηλεύουμε. Ακόμη κι εκείνους που έκαναν τρέλες για την τρέλα, που οι πράξεις τους μπορεί να περιείχαν και στοιχεία μεσσιανισμού ή προσωπικής φιλοδοξίας -ανθρώπινα είναι και αυτά- τους ζηλεύουμε. Αν συνυπολογίσουμε πως ξέρουμε ότι τους χρωστάμε κιόλας, τότε νιώθουμε ακόμη πιο λίγοι και κάπως πρέπει να τους φέρουμε στα μέτρα μας, στα μέτρα των ανθρώπινων αδυναμιών για να αντέξουμε την θυσία τους. Αλλιώς ακυρώνουμε τις δικές μας «ρεαλιστικές» επιλογές, τις επιλογές της πολιτικής του εφικτού.
Πολύ κακό παράδειγμα ο άνθρωπος που αντιστέκεται. Ανακατεύει την κανονικότητα, ενίοτε την σμπαραλιάζει, και αυτό δύσκολα συγχωρείται από ανθρώπους του μέσου όρου, που είμαστε οι περισσότεροι. Και αν αυτό ισχύει για εμάς, που αναγνωρίζουμε και τιμούμε την θυσία τους, φαντάσου πώς τους βλέπουν εκείνοι που τους σκότωσαν.
Αρνούμενοι τα ιστορικά γεγονότα στην ουσία αρνούνται εκείνο που τους ξεπερνά. Πού όλους μας ξεπερνά. Το «μόνος μου και όλοι σας». Οι ηρωικές πράξεις απαιτούν ένα restart βασικών αξιών και αυτό ξεβολεύει. Σε φέρνει προ ευθυνών που θα προτιμούσες να μην τις πάρεις.
Σήμερα θα πνίξουν έναν μετανάστη που θα προσπαθήσει να σώσει το παιδί του. Και θα το διαφημίσουν. Αύριο θα το αρνηθούν. Όχι γιατί δεν αντέχουν την πράξη τους αλλά γιατί δεν αντέχουν την πράξη του.
Πηγή: www.news247.gr

Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026

Βασιλική Λάζου: Γιατί το Πολυτεχνείο θα …"ενοχλεί" στο διηνεκές

Η διδάσκουσα Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία στο τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Α.Π.Θ.  τοποθετείται στο ερώτημα γιατί  το Πολυτεχνείο και τα μηνύματα του Νοεμβρίου του 1973, "ενοχλούν" τελικά στο  διηνεκές, ενώ θεωρεί σκόπιμη κάθε χρόνο "εργολαβία" της ακροδεξιάς, το να επιχειρεί με μεθόδους Γκέμπελς να διαστρέφει την ιστορική πραγματικότητα για την εξέγερση του 73, αποδεικνύοντας έτσι ότι είναι από τα πιο βαθιά τμήματα του συστήματος εξουσίας, που υποτίθεται ότι απέναντι του λειτουργεί αντισυστημικά. 

Οι αναθεωρητές της πραγματικότητας


Δεν είναι μόνο αναθεωρητές της Ιστορίας. Είναι και αναθεωρητές της πραγματικότητας. Άνθρωποι που πολιτικά «ιδρώνουν την ίδια φανέλα», ανήκοντας στον ίδιο ιδεολογικό χώρο. Άνθρωποι που τους λες «άσπρο» και σου απαντούν «μαύρο», ενώ ταυτόχρονα, μπορούν να σου κάνουν το άσπρο μαύρο, μέχρι να πεις… ακρίβεια.

του Γιώργου Τραπεζιώτη

«Τη ΔΕΗ την ανοίξαμε στον ανταγωνισμό για να γίνει πιο αποτελεσματική και κερδοφόρα», έλεγαν. Μόνο που… ξέχασαν να εξηγήσουν πώς η κερδοφορία μιας επιχείρησης δεν μεταφράζεται και σε ελάφρυνση για την τσέπη του καταναλωτή. «Δεν βγαίνει ο μήνας» τους λες. «Δίνουμε pass, επιδόματα, στηρίζουμε τους πιο αδύναμους, όσο αντέχει η οικονομία», σου απαντούν, με ύφος χιλίων νοικοκυραίων. Κι αν επιμείνεις; Κακό του κεφαλιού σου! «Είσαι μίζερος», διαπιστώνουν. Και κάπου εκεί εύλογα αναρωτιέσαι, και λες «πάει, τρελάθηκα; Ή μήπως κάποιος προσπαθεί να με πείσει ότι δεν βλέπω αυτό που ζω;».
Τέτοιες «τρέλες» ακούμε καθημερινά. Διαψεύσεις της κοινής λογικής, αλλά κυρίως της συλλογικά πια βιωμένης πραγματικότητας. Εφαρμοσμένες επικοινωνιακές πρακτικές στις οποίες τα θεμέλια έχουν μπει εδώ και χρόνια, μέσα από την οικονομική πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη.
Με τον χειμώνα ante portas, που μόνο μετεωρολογικά εξακολουθεί να μας κάνει το χατίρι κρατώντας τον υδράργυρο σε πιο φθινοπωρινά επίπεδα, οι κυβερνητικές κινήσεις για την αντιμετώπιση της ακρίβειας – που εκκινά από την ενέργεια – είναι περιορισμένες, ενώ όσο πλησιάζουμε και προς τις κάλπες απλώς αποκτούν όλο και πιο έντονο προεκλογικό χρώμα.
Εντούτοις, αν όλα τα παραπάνω λογίζονται ως «τοξικές απόψεις» αλλά και ως συμπεράσματα που διαταράσσουν την εικόνα της αναπτυξιακής πορείας της οικονομίας, έρχεται η… κομμουνιστική Ελληνική Στατιστική Αρχή και χαλάει τη σούπα.
Τι λέει; Ότι το 14,9% του συνολικού πληθυσμού ζει πλέον σε συνθήκες σοβαρής υλικής και κοινωνικής στέρησης. Ότι το ποσοστό στους πολίτες ηλικίας 18-64 ετών φτάνει το 15%, ενώ στα παιδιά αγγίζει το 15,9%. Συγχρόνως, λέει ακόμη ότι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος για τον συνολικό πληθυσμό είναι στο 6,3%. Με άλλα λόγια, η ελληνική επίδοση είναι υπερδιπλάσια αρνητική.
«Να κάνουμε υπομονή», που θα έλεγε και μια ψυχή. «Θα τα φτιάξει όλα ο Μητσοτάκης».
Άντε, να κάνουμε. Μόνο που όμως η υπομονή έχει ένα κακό χούι. Αφορά στο μέλλον. Τι βλέπουμε μπροστά μας ατενίζοντάς το;
Ήδη το μαρτυρούν οι άλλοι…. κομμουνιστές, οι τεχνοκράτες της Κομισιόν. Στις φθινοπωρινές προβλέψεις της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας θα περιοριστεί στο 1,8% το 2026 και στο 1,5% τόσο το 2027 όσο και το 2028. Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός προβλέπεται στο 4,1% φέτος, στο 3,2% το 2027 και στο 2,4% το 2028. Και προειδοποιεί ότι το αυξημένο ενεργειακό κόστος, οι δυσκολότερες χρηματοδοτικές συνθήκες και η σταδιακή ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης θα περιορίσουν τη δυναμική των επενδύσεων.
Αλλά ας αφήσουμε για λίγο τα ποσοστά του ΑΕΠ κι δούμε τι μένει τελικά στην τσέπη. Σύμφωνα με τη Eurostat, το διάμεσο ετήσιο διαθέσιμο εισόδημα στην Ελλάδα το 2025, προσαρμοσμένο στην αγοραστική δύναμη, ήταν 13.612 μονάδες, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος έφτανε τις 22.630. Δηλαδή βρισκόμαστε κι εδώ μόλις στο 60% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Αυτή είναι λοιπόν η πραγματική απόστασή μας από την Ευρώπη Όχι εκείνη που αποτυπώνεται στις επικοινωνιακού τύπου κυβερνητικές παρουσιάσεις, αλλά αυτή που αποτυπώνεται στο λειψό διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών.
Και υπάρχει ακόμη ένας αριθμός που δεν χωράει βεβαίως στους πανηγυρισμούς περί… ευημερίας. Το 50,5% των πολιτών στην Ελλάδα αδυνατεί πια να αντιμετωπίσει ένα απρόβλεπτο οικονομικό έξοδο, σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025. Ο ένας στους δύο δηλαδή, δεν δύναται να ανταποκριθεί οικονομικά ώστε να αντιμετωπίσει μια έκτακτη βλάβη στο σπίτι, μια επισκευή στο αυτοκίνητο ή μια αναποδιά που διαταράσσει τον έτσι κι αλλιώς σφιχτό οικογενειακό προϋπολογισμό. Να σημειώσουμε εδώ πως ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 29,2%.
Για να τελειώνει λοιπόν το «παραμυθάκι», η ανάπτυξη ως ποσοστό του ΑΕΠ δεν πληρώνει το ενοίκιο, ούτε γεμίζει το καλάθι με τα ψώνια από το σούπερ μάρκετ, ενώ παράλληλα δεν εξοφλεί τους εξοντωτικούς λογαριασμούς στην ενέργεια ή αλλού. Το ερώτημα λοιπόν δεν αφορά μόνο στο πόσο «μεγαλώνει η ελληνική οικονομία;», αλλά στο ποιοι καρπώνονται αυτή την ανάπτυξη και κυρίως στο πόσο από αυτόν τον παραγόμενο πλούτο φτάνει τελικά στην κοινωνία.
Θα πεις όμως κάποιος πως «όταν τα γεγονότα δεν εξυπηρετούν το αφήγημα, τόσο το χειρότερο για τα γεγονότα». Δίκιο θα ‘χει. Μόνο που όπως ο ιστορικός αναθεωρητισμός, έτσι και ο αναθεωρητισμός της πραγματικότητας, έχουν κοντά ποδάρια. Κι αυτό, αργά ή γρήγορα, όπως έχει αποδειχθεί και ιστορικά αλλά και πολιτικά, πρώτοι το διαπιστώνουν πάντα όσοι τον επιχείρησαν.

«Εδώ Πολυτεχνείο»: Η ΜΕΤΑΠΛΑΣΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΕ ΜΥΘΟ (1980)


Δημοσιεύτηκε στην «Καθημερινή» (16-11-1980). Ξαναδημοσιεύθηκε στις εφημερίδες «Καθημερινή» (16-11-1995), «Ελευθεροτυπία» (17-11-1995), «Ελευθεροτυπία» (17-11-1997) και στο περιοδικό «Πλατεία» (17-11-2004)

Κλεάνθης Γρίβας

Μέσω μιας κατάλληλης μεθόδευσης και της συνακόλουθης μετάπλασης της Ιστορίας σε Μύθο, η μεταπολιτευτική μπορντελο-κομματικο-κλεπτοκρατία [2012], πέτυχε να μετουσιώσει ένα ιστορικό συμβάν που στρεφόταν ευθέως εναντίον της σε ουσιαστικό αντιστήριγμα της κυριαρχίας της στην ελληνική πολιτική σκηνή, ανανεώνοντας ένα απελπιστικά φθαρμένο διαχειριστικό πολιτικό προσωπικό με νέους υπαλλήλους.
Συνεπώς, δεν έχει νόημα σήμερα να επιδιώκουμε να αφουγκραστούμε τη φωνή των πραγματικών δημιουργών του Πολυτεχνείου και να διαπιστώσουμε για μια ακόμη φορά ότι «γίνεται καπηλεία στα γεγονότα και το νόημά τους διαστρεβλώνεται».
Όλες οι αυθεντικές κοινωνικές επαναστάσεις εμφανίζουν μερικά κοινά χαρακτηριστικά: Έχουν στοιχειακό χαρακτήρα, είναι απρόβλεπτες και ξεσπούν ξαφνικά σαν αυθόρμητα μαζικά κινήματα, ύστερα από μια μικρή ή μεγάλη περίοδο συγκεχυμένου αναβρασμού. Και όλες, στην πορεία της εξέλιξής τους, εφευρίσκουν τις δικές τους πρωτότυπες μορφές υποδιεύθυνσης: Λαϊκές Επιτροπές (Παρίσι, 1793). Κομμούνα (Παρίσι, 1871). Σοβιέτ (Ρωσία 1905 και Φεβρουάριος 1917). Εργατικά Συμβούλια (Ισπανία 1936). Εργατικές Επιτροπές (Ανατολική Γερμανία, 1953). Εργατικά Συμβούλια (Ουγγαρία 1956). Διαρκείς Συνελεύσεις και Επιτροπές Δράσης (Παρίσι, 1968).
Στην στρατοκρατούμενη Ελλάδα, ύστερα από μια σύντομη περίοδο αναβρασμού (Ιανουάριος-Νοέμβριος 1973), όλα τα ρυάκια που συγκροτούσαν το υπόγειο ρεύμα της εναντίωσης στο δικτατορικό καθεστώς (οι «νέοι που τους έλεγαν αλήτες») συνέκλιναν στο Πολυτεχνείο και, μέσα σε τρία 24ώρα συμπύκνωσαν την ιστορία του δημοκρατικού κινήματος κατά τον τελευταίο αιώνα.
Η αυθόρμητη δράση των εξεγερμένων κονιορτοποίησε όλες της ψευτοθεωρητικές «αναλύσεις» των γραφειοκρατών που («κομματικώ δικαίω») κατέχουν το μονοπώλιο της γνώσης των «αντικειμενικών νόμων της ιστορίας» και, ως εκ τούτου, και το «δικαίωμα» να διαχειρίζονται την εξουσία προς ίδιον όφελος
Οι εξεγερμένοι ανακάλυψαν τον εαυτό τους και τις δυνατότητές τους εφευρίσκοντας και λειτουργώντας ένα αποτελεσματικό σύστημα άμεσης δημοκρατίας, αυτο-οργάνωσης και αυτο-διεύθυνσης, που τίναξε στον αέρα την πάγια γραφειοκρατική διάσταση ανάμεσα στην «καθοδηγούσα» και την «πραγματοποιούσα» δύναμη της ανατροπής.
Στο Πολυτεχνείο, για πρώτη φορά στην ιστορία των μαζικών κινημάτων της σύγχρονης Ελλάδας, η εξουσία της απόφασης βρισκόταν διαρκώς στα χέρια εκείνων που αναλάμβαναν το ρίσκο της εφαρμογής της: Μέσα από τις Διαρκείς Συνελεύσεις και την εκλογή Επιτροπών με 24ωρη θητεία, διασφαλιζόταν συνεχώς η πλήρης αντιστοιχία ανάμεσα στη σύνθεση των Επιτροπών και τη σύνθεση της βάσης των εξεγερμένων. Η άμεση δημοκρατία στην πράξη.
Καμιά πολιτική, κομματική ή αντιστασιακή δήθεν «πρωτοπορία» δεν ήταν προετοιμασμένη για τέτοιες εξελίξεις. Η γραφειοκρατική «σκέψη» και η δημιουργική φαντασία είναι έννοιες που αποκλείονται αμοιβαία. Και στο Πολυτεχνείο, ήταν η φαντασία που κατέλαβε, κατείχε και ασκούσε την εξουσία, υπερφαλαγγίζοντας όλους τους αυτοδιορισμένους γραφειοκράτες «καθοδηγητές» και τη βραδύνοιά τους.
Στο Πολυτεχνείο, οι εξεγερμένοι απέδειξαν στην πράξη ότι μπορούσαν να αυτο-οργανωθούν, να υπάρξουν και να αντισταθούν μέσα από τη λειτουργία των θεσμών που οι ίδιοι εφεύρισκαν εν θερμώ, χωρίς τους επαγγελματίες «καθοδηγητές» και εναντίον τους. Δηλαδή, απέδειξαν ότι μπορούσαν να κάνουν και να ζουν την Ιστορία οι ίδιοι και όχι να τη γράφουν για λογαριασμό άλλων. Κι αυτή η αυθεντική ιστορική Πράξη δημιουργούσε φόβο και ταραχή στα επιτελεία του δικτατορικού καθεστώτος αλλά και των κομμάτων και των γραφειοκρατών (που «για χάρη της επανάστασης» έχουν αντικαταστήσει το οδόφραγμα μ’ ένα… γραφείο).

Το Μεγάλο Φονικό
 Παρασκευή 17 Νοεμβρίου 1973. Στο Πολυτεχνείο, που είχε μεταβληθεί σε εργαστήρι της Ιστορίας, ξαναζούν (τηρουμένων των αναλογιών) όλες οι κοινωνικές επαναστάσεις από το 1793 μέχρι το 1968: Μια περίοδος συγκεχυμένου αναβρασμού. Το αυθόρμητο μαζικό κίνημα. Η αυτοδιεύθυνση.
  • Οι χρυσοστολισμένοι παλιάτσοι που υποδύονταν τους στρατιωτικούς «ηγήτορες» βασανιζόταν από το κρίσιμο ερώτημα: «που θα στραφούν τα όπλα εάν επιχειρηθεί μαζικό αιματοκύλισμα;».
  • Οι κομματικές γραφειοκρατίες ταλαντεύονταν: να συμπαρασταθούν σ’ ένα κίνημα που στρέφεται αμέσως κατά της δικτατορίας και εμμέσως εναντίον τους; Το πρόβλημά τους ήταν καθαρά επιβιωτικό.
Μόνο δύο στοιχεία κρατούσαν σταθερά τις θέσεις τους: 
  • Οι ελεύθεροι πολιορκημένοι και εκείνοι που τους συμπαραστέκονταν. Και
  • Oι ανεγκέφαλοι επαγγελματίες φονιάδες, ένστολοι και μη, τα ανθρωποειδή της ΚΥΠ, του Β’ Γραφείου, της ΕΣΑ και της «Εθνικής» Ασφάλειας, συνεπικουρούμενοι από την οπλοφορούσα παρακρατική αλητεία που είθισται να διεκπεραιώνει όλες τις βρώμικες δουλειές της εξουσίας.
Μέχρι τη στιγμή που η στρατιωτική δικτατορία διέταξε την άλωσή του Πολυτεχνείου, τίποτε δεν είχε κριθεί. Κανένας συσχετισμός δυνάμεων δεν είχε παγιωθεί. Όλα ήταν ρευστά, σε μια κατάσταση διαρκούς δυναμικής ισορροπίας που καθιστούσε κάθε εξέλιξη πιθανή. Μετά τη διαταγή της αιματηρής καταστολής, όλα κρίθηκαν από τη δεδομένη αποφασιστικότητα των εξεγερμένων και τη στάση της κοινωνίας και του στρατού που αντέδρασαν με βάση τα φοβικά αντανακλαστικά που τους καλλιεργεί η εξουσία.
Όλα παίζονταν και κερδίζονταν ή χάνονταν στο νεκρό δευτερόλεπτο που βάραινε σαν αιώνας ανάμεσα στη διατύπωση και την εφαρμογή της διαταγής: Πώς θα αντιδράσει ο στρατός, πού θα στραφούν τα όπλα, τί θα κάνει η κοινωνία;
Σ’ αυτό το κρίσιμο δευτερόλεπτο κρίθηκαν τα πάντα. Το μεγάλο φονικό συντελέστηκε. Οι επαγγελματίες φονιάδες έκαναν το καθήκον τους. Ο ραδιοφωνικός σταθμός των «ελεύθερων αγωνιζόμενων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζόμενων Ελλήνων» βουβάθηκε. Το Πολυτεχνείο μεταβλήθηκε σε μια χαίνουσα πληγή στο σώμα ενός ολόκληρου λαού. Μπετόβεν, τρίτη συμφωνία, μέρος δεύτερο, «Πένθιμο Εμβατήριο». 

Οι ύαινες 
Μετά το Μεγάλο Φονικό, βγήκαν οι Νεκροθάφτες και οι Τυμβωρύχοι για να αποτελειώσουν το έργο των φονιάδων: Οι γραφειοκρατίες που βρίσκονταν εντεύθεν και εκείθεν της εξουσίας εκστράτευσαν για να βιάσουν την ιστορία, να την κατακρεουργήσουν και να την μεταπλάσουν σε Μύθο.
  • Οι εν εξουσία διαχειριστές περιμάζεψαν αίμα, πτώματα, ερείπια, διαψευσμένες ελπίδες και όνειρα, τα ανέμειξαν με τη χολή που ξερνάει η «ύπαρξή» τους και κατασκεύασαν ένα αποτρόπαιο χαρμάνι για να στηρίξουν την παραπαίουσα εξουσία τους. Ήταν οι αιμάσουσες μετοχές τους στο χρηματιστήριο του Τώρα.
  • Οι εν αναμονή της εξουσίας ομότεχνοί τους περιμάζεψαν τα γεγονότα, τα «καθάρισαν» από κάθε επικίνδυνο φορτίο, τα ξανάπλασαν κατά το δοκούν, μετέτρεψαν την Ιστορία σε Μύθο και παρήγαγαν ένα αηδιαστικό γραφειοκρατικό αμάλγαμα για να στηρίξουν την εξουσία τους αύριο. Ήταν οι μετοχές τους στο χρηματιστήριο της Μεταπολίτευσης. 

Η Μεγάλη Καπηλεία
Σε συνέντευξη τύπου, το μεσημέρι της 16ης/11/1973, 27 από τα 28 μέλη της Συντονιστικής Επιτροπής του Πολυτεχνείου και ο υπεύθυνος του ραδιοφωνικού του σταθμού, που έκαναν και έζησαν την Ιστορία, δήλωσαν κατηγορηματικά και απερίφραστα:
«Τα γεγονότα ξεκίνησαν αυθόρμητα… Οι φοιτητές δεν βολεύονται. Βούλονται… Αίτημά μας είναι η αποκατάσταση της δημοκρατίας και η κατοχύρωση της εθνικής ανεξαρτησίας… Το κίνημά μας δεν είναι κομματικό. Είναι πολιτικό, αλλά ακομμάτιστο. Ανάμεσά μας υπάρχουν πολλές τάσεις, αλλά καμιά απ’ αυτές δεν ταυτίζεται με κανένα κόμμα».
Και οι τοίχοι του ιδρύματος τους συμπλήρωναν: «Ελευθερία ή θάνατος», «Κάτω η Χούντα», «Γενική Απεργία».
Αλλά περί άλλων βούλονται οι πολιτικές ηγεσίες των αυτοδιορισμένων «πρωτοποριών» που ετοιμάζονταν να βολευτούν με το «δημοκρατικό άνοιγμα» της δικτατορίας που «θα» πραγματοποιούσαν οι πραξικοπηματίες. Γιατί το Πολυτεχνείο ήταν μια επικίνδυνη ιστορική παρακαταθήκη και έπρεπε να αποδυναμωθεί με το έντεχνο στένεμα του περιεχομένου και το μεθοδικό υποβιβασμό της σημασίας του. 
  • Για τον Ανδρέα Παπανδρέου (ΠΑΚ), που «βίωσε» την ιστορία εξ’ ακουσμάτων:
«Η εξέγερση δεν ήταν αυθόρμητη, ούτε άσχετη από τις αντιστασιακές οργανώσεις, γιατί η αναλογία ανάμεσα στους οργανωμένους και τους ανοργάνωτους διαδηλωτές στις 16-11-1973 ήταν 1 προς 500» [μ’ άλλα λόγια, 2 στους 1000 ή 100 στους 50.000 ή 200 στους 100.000 – υψηλό δείγμα γραφειοκρατικής λογιστικής]. Και βεβαίως «ο αγώνας του Νοέμβρη δεν αποβλέπει στην αποκατάσταση της δημοκρατίας, δεν είναι αντιχουντικός. Είναι αγώνας λαϊκός, εθνικο-απελευθερωτικός». 
  • Για το ΚΚΕ, η αυθόρμητη εξέγερση του Πολυτεχνείου είναι συνέπεια της «δράσης των προβοκατόρων» και συνεπώς:
«Πρέπει να καταπολεμηθεί κάθε αυθορμητισμός ή κατευθυνόμενη από τη χούντα τάση για άμεση αποχή από τα μαθήματα» και «να αρθεί  ο στρατιωτικός νόμος και η λογοκρισία, να καταργηθούν τα στρατοδικεία και να ικανοποιηθούν τα αιτήματα των φοιτητών και των εργαζομένων». 
  • Για το ΚΚΕ-Εσωτερικού, «η εξέλιξη στον τόπο μας έχει περιέλθει σε λεπτό σημείο»:
«Ενώ το δημοκρατικό κίνημα αξιώνει την είσοδο στη δημοκρατική ομαλότητα, σκοτεινές δυνάμεις εργάζονται για να φράξουν το δρόμο προς την κατεύθυνση αυτή και οργανώνουν προκλήσεις για να δικαιολογήσουν την επιβολή στρατοκρατικών μέτρων… οι φοιτητές ζήτησαν δημοκρατικές λύσεις στα σπουδαστικά τους αιτήματα και είναι επιτακτική ανάγκη να ικανοποιηθούν τα φοιτητικά αιτήματα» (κατά τις πρωτοφανείς δηλώσεις του γραμματέα του ΚΚΕ-Εσωτ. Μπάμπη Δρακόπουλου στις 16/11/1973, που γίνονται όχι σε εποχή άμυνας της αστικής δημοκρατίας αλλά στη φάση της αναδίπλωσης μιας στρατιωτικής δικτατορίας που έχει ήδη ζωή έξι ετών). 
  • Για τους αστούς πολιτικούς (αρκετοί απ’ τους οποίους κράτησαν μια αξιοπρεπή στάση κατά τα γεγονότα) το Πολυτεχνείο ήταν «μια ηρωική εξέγερση χιλιάδων νέων με υψηλό εθνικό και δημοκρατικό φρόνημα». 

Το Χρηματιστήριο της Αντίστασης
Μετά την ανατροπή της δικτατορίας, οι συνθήκες άλλαξαν ριζικά. Η ασφάλεια που πρόσφερε η συμμετοχή στη νομή της εξουσίας, η εξ’ αυτής δυνατότητα για συμβολή στην παραγωγή της κυρίαρχης πολιτικής μυθολογίας, τα ενοχικά σύνδρομα που διακατέχουν τα συντεταγμένα αλαλάζοντα στίφη των Οπαδών και η στρεβλή λειτουργία των θεσμών της αστικής δημοκρατίας, επέτρεψαν να στηθεί η διαστρεβλωτική επιχείρηση της Μεγάλης Καπηλείας.
Η ιστορική στιγμή μεταμορφώθηκε σε αβανταδόρικο πολιτικό-κοσμικό θέαμα και εμπόρευμα που «ανανεώνεται» διαρκώς και προσφέρεται σε κάθε επέτειο όλο και πιο φανταχτερό στο περιτύλιγμα και όλο και πιο φτωχό στο περιεχόμενό του. Το Πολυτεχνείο έγινε κοσμική γιορτή,  συλλογές φωτογραφιών, βιβλία, φυλλάδια, κασέτες, πόστερ, μπρελόκ, μπλουζάκια, τσίκνες από σάντουιτς με λουκάνικο, κι ότι άλλο μπορεί να βάλει ο νους του ανθρώπου. Καθένας το πουλάει και τ’ αγοράζει κατά το δοκούν.
Πολλοί από τους πραγματικούς ή καθ’ υπόθεση συμμέτοχους στην ιστορική δημιουργία βιάζονται να εξαργυρώσουν τις μετοχές της συμμετοχής τους, πριν πέσει η τιμή τους στο Χρηματιστήριο της Αντίστασης, πλαισιωμένοι από εκείνους που, ξαναπαίρνοντας το σχήμα και τη συμπεριφορά της ανθρωπόμαζας, επευφημούν τους οργανωτές της εμπορευματοποίησης της ιστορικής στιγμής, χειροκροτούν τις κακοστημένες παραστάσεις τους, καταναλώνουν φετίχ-εμπορεύματά τους και δεν τρελαίνονται.
«Εκείνος που δεν ξέρει και δεν μιλάει, είναι απλώς αδαής. Εκείνος που ξέρει και σωπαίνει είναι εγκληματίας», έλεγε ο Μπέρτολτ Μπρεχτ. Και τι είναι άραγε εκείνος που απατάται, συναινώντας στην απάτη;
Και οι Άλλοι, οι πραγματικοί μπροστάρηδες της Ανάτασης, αναγκάζονται να ξαναζούν κάθε χρόνο το θάνατό τους παρακολουθώντας από μακριά την εξουσιαστική τελετή της «εν εορτή» κηδείας τους. Ας αφουγκραστούμε την κραυγή της οργής και της διαμαρτυρίας τους: «Γίνεται καπηλεία στα γεγονότα και το νόημά τους διαστρεβλώνεται».
«Εξόριστε ποιητή στον αιώνα σου λέγε τι βλέπεις; Βλέπω τη διαρκή επανάσταση φυτών και λουλουδιών» σε μια φρενιτιώδη Ιεροτελεστία της Άνοιξης γύρω από ένα κομμάτι ζωής που αρνιέται να μεταμορφωθεί σε εμπόρευμα.
Κλεάνθης Γρίβας
 
ΟΙ ΝΕΚΡΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ
 
Το πόρισμα του εφέτη-ανακριτή, εισαγγελέα Δ. Τσεβά:
 
1) Νεκροί που ανακοινώθηκαν επίσημα 15
2) Νεκροί που βεβαιώθηκαν πλήρως 3
3) Νεκροί βασίμως προκύπτοντες 16
4) Τραυματίες 1.103
 
1) Νεκροί που ανακοινώθηκαν επίσημα: 15
 
ENGELEN TORIL-MARGERETHE. Σπουδάστρια. Νορβηγίδα. Δολοφονήθηκε στην πλατεία Αιγύπτου από άγνωστο δράστη, στις 16/11/1973 (ώρα 23.30).
 
ΓΕΡΙΤΣΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του Αλεξάνδρου. Ετών 48. Εφοριακός υπάλληλος. Δολοφονήθηκε από βλήμα άρματος μά­χης στο κεφάλι στις 17/11/1973 (ώρα 12.15).
 
ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ του Θεοφάνους. Ετών 6. Δολοφονήθηκε από στρατιώτη που βρισκόταν μπροστά στο ναό του Αγίου θεράποντος, επί της οδού Ορει­νής Ταξιαρχίας – Ζωγράφου, στις 17/11/1973 (ώρα 13.30).
 
ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΗΣ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ του Αγαμέμνονα. Ετών 19. Εργάτης. Τραυματίστηκε θανάσιμα βληθείς από  διερχόμενο άρμα, στην οδό Πατησίων, μπροστά στον κινηματογράφο «ΕΛΛΗΝΙΣ», στις 17/11/1973 (ώρα 10.00). Μεταφέρθηκε στο ΚΑΤ όπου και απεβίωσε στις 30/11/1973.
 
ΚΑΡΑΚΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ. Ετών 43. Τούρκος υπήκοος. Δολοφονήθηκε από βλήμα άρματος μάχης στην πλα­τεία Αιγύπτου, στις 17/11/1973 (ώρα 13.00).
 
ΚΑΡΑΜΑΝΗΣ ΜΑΡΚΟΣ του Δημητρίου. Ετών 23. Δολοφονήθηκε ενώ βρισκόταν στην πολυκατοικία επί της οδού Πατησίων και Αιγύπτου 1, βληθείς από στρατιώτες που ήταν στο έκτο κτίριο του ΟΤΕ, στις 17/11/1973 (ώρα 10.30).
 
ΚΟΜΝΗΝΟΣ ΔΙΟΜΗΔΗΣ του Ιωάννου. Ετών 17. Μαθητής. Δολοφονήθηκε έξω από το Πολυτεχνείο στις 16/11/1973 (ώρα 22.15). Βασίμως πιθανολογείται ότι δράστης της δολοφονίας του Κομνηνού είναι ο αναφερθείς Συνταγματάρχης Δερτιλής.
 
ΚΟΥΜΠΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ του Στέργιου. Ετών 63. Τραυματίστηκε σοβαρά, διερχό­μενος την οδό Καποδιστρίου στις 18/11/1973 (ώρα 11.00), βληθείς υπό διερχομένου άρματος και απεβίωσε στις 10/1/1974.
 
ΜΑΡΚΟΥΛΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ του Πέτρου. Ετών 25. Δολοφονήθηκε στην πλατεία Βάθης στις 17/11/1973 (ώρα 11.00), βληθείς από διερχόμενο άρμα μάχης.
 
ΜΗΡΟΓΙΑΝΝΗΣ ΜΙΧΑΗΛ του Δημητρίου. Ετών 20. Δολοφονήθηκε στη διασταύ­ρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρα στις 18/11/1973 (ώρα 13.30), βληθείς δια περιστρόφου στο κεφάλι.
 
ΜΠΕΚΙΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ του Φωτίου. Ετών 17. Δολοφονήθηκε ενώ βρισκόταν στην ταράτσα του σπιτιού της στην οδό Μεταγένους 8 στο Νέο Κόσμο, στις 17/11/1973 (ώρα 12.30), από βλήμα άρματος μάχης στο κεφάλι.
 
ΠΑΝΤΕΛΑΚΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ του Δημητρίου. Ετών 45. Δικηγόρος. Τραυματίσθηκε σοβαρά στην οδό Γλάδστωνος στις 18/11/1973 (ώρα 12.40), βληθείς από άρμα μάχης που διερχόταν την οδό Πατησίων και απεβίωσε την 18/12/1973.
 
ΣΑΜΟΥΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του Ανδρέου. Σπουδαστής. Ετών 22. Δολοφονήθηκε από άγνωστο σε άγνωστο σημείο με πυροβολισμό εξ επαφής, στις 16/11/1973 (το μεσονύκτιο) και το πτώμα του μεταφέρθηκε και απορρίφτηκε στη διασταύρωση των οδών Καλλιδρομίου και Ζωσιμάδων.
 
ΣΠΑΡΤΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ του Ευστρατίου. Ετών 16. Μαθητής. Δολοφονήθηκε στην οδό Κατσίκα (πάροδος της Πατησίων), στις 17/11/1973 (ώρα 10.30), βλη­θείς από στρατιώτες που βρισκόταν στο κτίριο του ΟΤΕ.
 
ΦΑΜΕΛΛΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ του Παναγιώτη. Ετών 26. Δολοφονήθηκε κοντά στο Υπουργείο Δημόσιας Τάξης, στις 16/11/1973 (ώρα 23.30), βληθείς από έναν απ’ αυτούς που πυροβολούσαν μέσα από το κτίριο του Υπουργείου.
 
2) Νεκροί που βεβαιώθηκαν πλήρως: 3
 
ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ. Ετών 75. Τραυματίσθηκε σοβαρά ενώ βρισκόταν στο σπίτι της στους Αγ. Ανάργυρους, στις 17/11/1973 (ώρα 11.00), από βλήμα άρματος μάχης και απεβίωσε τον Μάϊο 1974.
 
ΚΟΝΤΟΜΑΡΗΣ ΣΠΥΡΟΣ. Δικηγόρος. Απεβίωσε στις 16/11/1973, ενώ βρισκόταν επί της οδού Γεωργίου Σταύρου, συνέπεια θα­νατηφόρου επενέργειας των αερίων που ρίχνονταν από την αστυνομία.
 
ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. Ετών 60. Ιδιωτικός υπάλληλος. Απεβίωσε στις 17/11/1973 (ώρα 12 το μεσημέρι), «εκ προσφάτου εμφράγματος του μυοκαρδί­ου» (κατά την ιατροδικαστική έκθεση»), που αμφισβητείται από τη σύζυγό του η οποία υποστηρίζει ότι ο σύζυγός της απεβίωσε εί­τε βληθείς με όπλο, είτε υπέστη συγκοπή από τα ριπτόμενα αέρια. Η ίδια κατέθεσε ότι μόνο στο Νεκροταφείο της επιτράπηκε να πλησιάσει απλώς και να δει το πρόσωπο του νεκρού συζύγου της.
 
3) Νεκροί βασίμως προκύπτοντες: 16
 
Από τα εκτεθέντα καθίσταται ολοφάνερο ότι:
Στους καταλόγους των δέκα πέντε (15) νεκρών που ανακοινώθηκαν επίσημα, και
Στους βε­βαιωθέντες τρεις (3) θανάτους που προέκυψαν από την έρευνα,
ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΤΕΘΟΥΝ και
Τουλάχιστον άλλοι δέκα εξ (16) θάνατοι βασίμως προκύπτοντες, οι οποίοι, τονίζεται και πάλι, δεν έχουν καμιά σχέση ως προς την ταυτότητα, με τους θανάτους που ανακοινώθηκαν επισήμως.
 
4) Τραυματίες: 1.103
 
Οι τραυματίες ανέρχονται σε:
1.103, σύμφωνα με την Έκθεση του εφέτη-ανακριτή εισαγγελέα Δ. Τσεβά
2.061, σύμφωνα με τα στοιχεία της εφ. ΕΘΝΟΣ (14/11/1994)