Κάθε χρόνο, στις 15 Αυγούστου, η Εκκλησία τιμά την Κοίμηση της Θεοτόκου
The LiFO team
Ο Δεκαπενταύγουστος αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες γιορτές της Ορθοδοξίας και κατέχει ξεχωριστή θέση στη θρησκευτική και λαϊκή παράδοση.
Κάθε χρόνο, στις 15 Αυγούστου, η Εκκλησία τιμά την Κοίμηση της Θεοτόκου, δηλαδή το τέλος της επίγειας ζωής της Παναγίας και τη μετάστασή της στους ουρανούς. Η σημασία της ημέρας είναι τόσο μεγάλη, ώστε έχει επικρατήσει να αποκαλείται «Πάσχα του καλοκαιριού».
Παρότι πρόκειται για την Κοίμηση της Θεοτόκου, η γιορτή δεν έχει πένθιμο χαρακτήρα. Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, η Παναγία αντιμετωπίζεται ως η Μητέρα του Χριστού που περνά από την επίγεια ζωή στην αιώνια. Γι' αυτό και η ημέρα συνδέεται περισσότερο με την ελπίδα, τη χαρά και την πίστη παρά με το πένθος.
Δεκαπενταύγουστος: Τι αναφέρει η παράδοση
Η Καινή Διαθήκη δεν περιγράφει τις τελευταίες ημέρες της ζωής της Θεοτόκου. Οι σχετικές διηγήσεις προέρχονται κυρίως από την εκκλησιαστική παράδοση και μεταγενέστερα κείμενα. Σύμφωνα με αυτή, η Παναγία πληροφορήθηκε από άγγελο ότι πλησίαζε το τέλος της επίγειας ζωής της και προετοιμάστηκε με προσευχή.
Η παράδοση αναφέρει ότι οι Απόστολοι, οι οποίοι βρίσκονταν σε διαφορετικά μέρη κηρύττοντας τον χριστιανισμό, συγκεντρώθηκαν θαυματουργικά κοντά της για να την αποχαιρετήσουν. Μετά την Κοίμησή της, μετέφεραν το σώμα της στη Γεθσημανή, όπου και τοποθετήθηκε σε τάφο.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο Απόστολος Θωμάς δεν βρισκόταν εκεί κατά την ταφή και έφτασε αργότερα. Όταν ζήτησε να ανοίξει ο τάφος για να προσκυνήσει, διαπιστώθηκε ότι το σώμα της Θεοτόκου δεν βρισκόταν πλέον εκεί. Το γεγονός συνδέθηκε με την πίστη στη μετάστασή της στους ουρανούς.
Πώς καθιερώθηκε η γιορτή
Η εορτή της Κοίμησης της Θεοτόκου έχει ιστορία πολλών αιώνων. Οι πρώτες μαρτυρίες για μεγάλη θεομητορική γιορτή στην περιοχή των Ιεροσολύμων εμφανίζονται κατά τους πρώτους βυζαντινούς αιώνες. Σταδιακά η εορτή συνδέθηκε συγκεκριμένα με την Κοίμηση και καθιερώθηκε στις 15 Αυγούστου, αποκτώντας κεντρική θέση στο εκκλησιαστικό ημερολόγιο.
Της μεγάλης γιορτής προηγείται η νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, η οποία αρχίζει την 1η Αυγούστου και ολοκληρώνεται στις 14 Αυγούστου. Κατά τη διάρκειά της τελούνται στους ναούς οι Παρακλήσεις προς την Παναγία, ενώ στις 15 Αυγούστου πραγματοποιούνται πανηγυρικές λειτουργίες.
Δεκαπενταύγουστος, το «Πάσχα του καλοκαιριού»
Ο Δεκαπενταύγουστος ξεπερνά τα στενά όρια μιας θρησκευτικής εορτής. Χιλιάδες άνθρωποι ταξιδεύουν κάθε χρόνο σε μεγάλα προσκυνήματα, με την Παναγία της Τήνου να αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Μεγάλοι εορτασμοί πραγματοποιούνται επίσης, στην Παναγία Εκατονταπυλιανή στην Πάρο, στην Παναγία Σουμελά, στην Αγιάσο της Λέσβου και σε δεκάδες ακόμη μοναστήρια και εκκλησίες.
Παράλληλα, σε χωριά και νησιά διοργανώνονται παραδοσιακά πανηγύρια με μουσική, χορό και κοινά τραπέζια. Έτσι, η 15η Αυγούστου έχει εξελιχθεί σε μια ημέρα όπου η πίστη συναντά την παράδοση, την οικογένεια και την επιστροφή στον τόπο καταγωγής. Για αυτό και ο Δεκαπενταύγουστος παραμένει μία από τις πιο αγαπημένες και βαθιά ριζωμένες γιορτές του ελληνικού καλοκαιριού.
Μια φορά σπάει η στάμνα στη βρύση, έλεγε η γιαγιά μου, φιλαράκι μου καλό και δεν καταλάβαινα τότε τι ήθελε να πει. Τώρα ξέρω. Τώρα που κάθομαι και κοιτάζω λυπημένη τα σπασμένα κομμάτια σου στη γούρνα της βρύσης. Τώρα που δεν ξέρω ποιο να πρωτομαζέψω και πως να τα συγκολλήσω, να σε φτιάξω ξανά απ’ την αρχή – γιατί μου λείπεις κι όλας ρε Μπαγάσα.
Να πω για την μεγάλη, την τεράστια σου καρδιά; Αυτή που χώραγε τον κόσμον όλον, καλούς, κακούς, στραβούς κι ανάποδους;
Εκείνη την απίστευτη, ασυμβίβαστη ψυχή σου, που όταν άπλωνε τις φτερούγες της σε πέταγε σε μέρη άγνωστα και μαγικά που κανείς μας δεν είχε ποτέ ματασκεφτεί και ματαδεί;
Τα πάμπολλα ταλέντα σου, την γραφή, την ποίηση, την υποκριτική, την μουσική, που αυτή η αστείρευτη, δαιμονισμένη δημιουργικότητά σου, έβρισκε πάντα τρόπους μυστήριους να βγάζει σαν τον ταχυδακτυλουργό απ’ το μπαούλο, να ενώνει μεταξύ τους και να φτιάχνει μικρά και μεγάλα διαμαντάκια;
Το ελεύθερο πνεύμα σου που δεν γνώριζε συμβιβασμούς, νόρμες, κανόνες, στεγανά, που, σαν τους «Ιππείς της Πύλου» κάλπαζε ασταμάτητα, γκρεμίζοντας κλειστές πύλες και ανοίγοντας μονοπάτια μες απ’ τις αγριάδες, που ‘δειχναν πάντα του στραβού το δίκιο και της αρετής τον ανήφορο;
Μέχρι και την τελευταία χρονιά της ζωής σου, εκεί που πάλευες με τον Χάρο σου σε μαρμαρένια αλώνια, μάζεψες τα κουράγια σου, κι έγραψες με την κιθάρα σου τραγούδι για τον ΟΠΕΚΕΠΕ (ΟΠΕΚΕΠΕ τι λέτε ρε.. τί λέτε ρε) κι έκανες σχέδια να φτιάξεις παραστάσεις μουσικές και θεατρικές αυτό το καλοκαίρι. Και ζήταγες να βρεις μια κοπελιά, να τραγουδάει όμορφα και να παίζει - βρε αθεόφοβε - …. λύρα.
Ένας «Κανένας», ένας «Καραϊσκάκης - Κολοκοτρώνης», ένας «Χριστός που ξανασταυρώνεται»! Ένας σύγχρονος Διογένης, ένας αυθεντικός Δον Κιχώτης που, κόντρα στο όλο και πιο σκοτεινό ρεύμα των καιρών, μα μες απ’ το πιθάρι σου, μα πάνω στο ψωράλογό σου, δεν σταματούσες ποτέ να πολεμάς να γκρεμίσεις τους ανεμόμυλους. Καιρών όπου, εκεί που ο άνθρωπος χάνει όλο και περισσότερο το μέτρο, τις ηθικές του αξίες, την ανθρωπιά του, εσύ κολύμπαγες ακούραστος κόντρα στο ρεύμα, παλεύοντας κάθε φορά να φτάνεις στην πηγή και ν’ αποθέτεις ένα-ένα, με πολύ προσοχή, φροντίδα κι αγάπη τα αποκυήματα της δημιουργικότητάς σου.
Και δεκάρα δεν έδινες αν πέρασες απ’ τη ζωή τόσο, μα τόσο υποτιμημένος απ’ τους πολλούς, στο περιθώριο ενός συστήματος που προσπαθεί χρόνια τώρα να βάλει τον πολιτισμό στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Ούτε που σ’ ένοιαζε αν ήταν λίγοι αυτοί που σ’ ακολουθούσαμε, που η ψυχή μας ανασταίνονταν κάθε φορά, όταν ακούγαμε τα τραγούδια σου, όταν βλέπαμε τις παραστάσεις σου, που στηλίτευαν κάθε κακώς κείμενο σ’ αυτόν τον τόπο.
Δεν έγινε σκάνδαλο για σκάνδαλο, απάτη για απάτη, υφαρπαγή για υφαρπαγή από τους καρχαρίες των εξουσιών του τόπου και των παρατρεχάμενών τους - όλων αυτών που σήμερα χύνουν κροκοδείλια δάκρυα για τον θάνατό σου και σε τιμούν τώρα, μετά θάνατον, αντιστρόφως ανάλογα απ’ ότι σε τιμούσαν εν ζωή - που να μην τα κάνεις τραγούδια και θεατρικές παραστάσεις. Έργα τέχνης που τους τα έτριβες στη μούρη, παίζοντας σε πλατείες, σε περιφερειακά θεατράκια και στο «Τραινοτεχνείο» σου, που με τόσο κόπο και αγάπη, λιθαράκι το λιθαράκι, δημιούργησες στην Κυπαρισσία και που αυτοί, οι αιωνίως «γνωστοί-άγνωστοι», βανδάλισαν πρόσφατα ανεπανόρθωτα.
Δεν θα συνεχίσω, γιατί λείπουν πολλά κομμάτια σου ακόμα, θα έπρεπε να γράψω βιβλίο, ή καλύτερα, τόμους ολόκληρους. Την αλήθεια θέλεις ρέεεεεεεεε;;; Δεν χωράς πουθενά ρε φίλε, πως να το κάνουμε; Γενικά για το «είδος» σου δεν υπάρχει μέρος πια στον πλανήτη που να το χωράει.
Θα πω μόνο τούτο: ότι στα σχολεία μιας ιδανικής πολιτείας, όπως την ονειρεύτηκες και την ονειρευόμαστε κι εμείς που σε γνωρίσαμε και σ’ αγαπήσαμε, μα μέσα απ’ τα έργα και τις ημέρες σου, μα κι από κοντά, θα σε κάνανε μάθημα ανθρωπιάς, ανιδιοτέλειας, δημιουργικότητας, πατριωτισμού, αέναης πάλης για το δίκιο κι «αρετής και τόλμης για την Ελευθερία».
Νίκο μου, Καλόγερέ μου, Φιλαράκι μου! Να περνάς καλά εκεί πάνω ρε Μπαγάσα με τους άλλους συντρόφους και συντρόφισσες που έχουν φύγει. Είσαι και θα είσαι για πάντα ο δικός μου, ο δικός μας, αγαπημένος «Κανένας».
Η Φωτογραφία είναι από την τελευταία θεατρική παράσταση που ανέβασε ο Νίκος Καλογερόπουλος πριν δυο χειμώνες, γραμμένη από τον ίδιο, πάνω στο έργο του Πλούταρχου «Περί του μη δειν δανείζεσθαι» για τις συμφορές του δανεισμού και του χρέους)
Ιωάννα Λιούτα Η Ελλάδα παραμένει προτελευταία στην Ευρωζώνη στο διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο. Μόνο η Λετονία βρίσκεται χαμηλότερα. Μετά από επτά χρόνια διακηρύξεων περί «ισχυρής ανάπτυξης», «επενδυτικής βαθμίδας», «ιστορικών επιτυχιών» και «ευρωπαϊκού θαύματος», ο Έλληνας εξακολουθεί να βρίσκεται στον πάτο της ευρωπαϊκής κατάταξης. Υπάρχουν δύο τρόποι να διαβάσει κανείς τα τελευταία στοιχεία της Alpha Bank και της ΕΚΤ. Ο πρώτος είναι ο κυβερνητικός: «τα εισοδήματα αυξάνονται, ο πλούτος των νοικοκυριών ξεπέρασε το 1 τρισ. ευρώ, η οικονομία ανακάμπτει». Ο δεύτερος είναι ο πραγματικός. Και αυτός είναι πολύ λιγότερο θριαμβευτικός.
Η Ελλάδα παραμένει προτελευταία στην Ευρωζώνη στο διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο. Μόνο η Λετονία βρίσκεται χαμηλότερα. Μετά από επτά χρόνια διακηρύξεων περί «ισχυρής ανάπτυξης», «επενδυτικής βαθμίδας», «ιστορικών επιτυχιών» και «ευρωπαϊκού θαύματος», ο Έλληνας εξακολουθεί να βρίσκεται στον πάτο της ευρωπαϊκής κατάταξης.
Αλήθεια, ποιο ακριβώς είναι το success story όταν οι πολίτες μιας χώρας παράγουν περισσότερο αλλά συνεχίζουν να ζουν σαν οι φτωχότεροι συγγενείς της Ευρώπης;
Ναι, το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε περίπου 5% τη διετία 2024-2025 και άλλο 3,2% το πρώτο τρίμηνο του 2026. Ωστόσο, αυτή η αύξηση δεν αποτελεί πραγματική ευημερία. Είναι απλώς η αργή αναπλήρωση όσων εξαΰλωσε το κύμα πληθωρισμού των προηγούμενων ετών. Όταν πρώτα έχεις χάσει μεγάλο μέρος της αγοραστικής σου δύναμης και μετά ανακτάς ένα μικρό τμήμα της, δεν γίνεσαι πλουσιότερος. Απλώς φτωχαίνεις με πιο αργό ρυθμό. Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο, όμως, βρίσκεται αλλού.
Τα ελληνικά νοικοκυριά συνεχίζουν να εμφανίζουν αρνητική αποταμίευση (-3%). Με απλά λόγια, ξοδεύουν περισσότερα από όσα κερδίζουν. Η κατανάλωση δεν χρηματοδοτείται από νέο παραγόμενο πλούτο αλλά από τα τελευταία αποθέματα της πανδημίας και από νέο τραπεζικό δανεισμό. Μια οικονομία που καταναλώνει περισσότερα από όσα παράγει εισοδηματικά δεν οικοδομεί ευημερία. Αναβάλλει το πρόβλημα.
Και ύστερα έρχεται η δεύτερη μεγάλη αντίφαση. Η Ελλάδα εμφανίζεται σχετικά καλύτερα στον καθαρό πλούτο των νοικοκυριών. Ο ακαθάριστος πλούτος ξεπέρασε το 1 τρισεκατομμύριο ευρώ, ενώ η διάμεσος του καθαρού πλούτου ανέρχεται περίπου στις 118.000 ευρώ.
Εντυπωσιακό; Μόνο αν αγνοήσει κανείς από πού προέρχεται αυτός ο πλούτος. Δεν δημιουργήθηκε από υψηλές αποδοχές, παραγωγικότητα ή ισχυρή αποταμίευση. Δημιουργήθηκε κυρίως από την εκτόξευση των τιμών των ακινήτων και από περιουσίες που κληρονομήθηκαν από προηγούμενες γενιές. Με άλλα λόγια, η χώρα εμφανίζεται πλουσιότερη επειδή ακριβαίνουν τα σπίτια.
Πρόκειται για μια στατιστική ψευδαίσθηση. Ένα διαμέρισμα που διπλασίασε την αντικειμενική ή εμπορική του αξία δεν γεμίζει το ψυγείο, δεν πληρώνει τον λογαριασμό του ηλεκτρικού ούτε αυξάνει τον μισθό του εργαζομένου. Αντίθετα, κάνει ακόμη πιο δύσκολη την αγορά κατοικίας για τους νέους και εκτοξεύει τα ενοίκια για όσους δεν διαθέτουν ιδιόκτητη στέγη.
Έτσι δημιουργείται μια οικονομία δύο ταχυτήτων. Από τη μία βρίσκονται όσοι κληρονόμησαν ακίνητα και βλέπουν τη λογιστική αξία της περιουσίας τους να αυξάνεται. Από την άλλη βρίσκονται οι νέοι εργαζόμενοι, τα νέα ζευγάρια και οι ενοικιαστές που πληρώνουν ολοένα ακριβότερα για να αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτή την ίδια αγορά. Η περιουσία γίνεται προνόμιο καταγωγής και όχι αποτέλεσμα εργασίας.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η αύξηση των εισοδημάτων προήλθε κυρίως από μισθούς και εισοδήματα αυτοαπασχολουμένων. Δηλαδή από περισσότερη εργασία. Όμως η εργασία εξακολουθεί να αμείβεται τόσο χαμηλά ώστε η χώρα να παραμένει στον ευρωπαϊκό πάτο. Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι αν αυξάνονται οι μισθοί αλλά πόσο απέχουν από το πραγματικό κόστος ζωής.
Η κυβέρνηση πανηγυρίζει για δείκτες. Η κοινωνία μετρά αποδείξεις σούπερ μάρκετ. Η κυβέρνηση επικαλείται το 1 τρισ. ευρώ πλούτου. Οι πολίτες αναρωτιούνται γιατί δεν μπορούν να αποταμιεύσουν ούτε εκατό ευρώ στο τέλος του μήνα.
Οι αριθμοί της Alpha Bank και της ΕΚΤ δεν δικαιώνουν το κυβερνητικό αφήγημα. Το αποδομούν. Αποκαλύπτουν μια οικονομία όπου ο πλούτος αυξάνεται στα χαρτιά, αλλά όχι στα πορτοφόλια. Μια χώρα που γίνεται ακριβότερη χωρίς να γίνεται πλουσιότερη. Μια κοινωνία όπου η αξία των ακινήτων ανεβαίνει ταχύτερα από την αξία της ανθρώπινης εργασίας.
Και αυτό δεν είναι ανάπτυξη. Είναι η μαθηματική περιγραφή μιας ανισότητας που βαθαίνει.
Αυτό που συνέβη στη Σίβηρη και τη Φούρκα της Κασσάνδρας δεν είναι σύμπτωση. Είναι η νομοτελειακή κατάληξη ενός αποτυχημένου επιχειρησιακού μοντέλου που επαναλαμβάνεται πεισματικά τα τελευταία χρόνια.
Οφείλω να μιλήσω με τεχνικά δεδομένα και όχι με επικοινωνιακά πυροτεχνήματα:
Η πρόγνωση υπήρχε. Η Πρόληψη πού ήταν;
Η Χαλκιδική βρισκόταν σε «πορτοκαλί συναγερμό» (Κατηγορία Κινδύνου 4).
Οι μετεωρολόγοι είχαν δώσει ακριβέστατη πρόγνωση για την ένταση και την κατεύθυνση των ανέμων.
Όταν γνωρίζεις τον κίνδυνο, η κρατική μηχανή δεν «περιμένει» τη φωτιά ,την προλαμβάνει.
Η απαγόρευση κυκλοφορίας στα δάση είναι το εύκολο άλλοθι για τη μετακύλιση της ευθύνης στους πολίτες.
Η φωτιά ξεκίνησε όταν ένα ξερό δέντρο έπεσε πάνω σε καλώδια του ΔΕΔΔΗΕ. (Απο πληροφορίες των ΜΜΕ).
Σε οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα, σε περιοχές υψηλής επικινδυνότητας και τουριστικής πυκνότητας, η υπογειοποίηση των καλωδίων ή έστω ο προληπτικός καθαρισμός της βλάστησης και η κοπή των επικίνδυνων δέντρων περιμετρικά των γραμμών αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση πριν από την αντιπυρική περίοδο.
Η μη εκτέλεση αυτών των εργασιών συνιστά βαριά αμέλεια, κ. Υπουργέ και ηθική αυτουργία η παράλειψη....
Σε Δείκτη Κινδύνου 4 με 6 μποφόρ, ο σχεδιασμός επιβάλλει εναέριες περιπολίες. Τα αεροσκάφη πρέπει να βρίσκονται ήδη στον αέρα, φορτωμένα με νερό, πάνω από τις ευάλωτες ζώνες, ώστε η πρώτη ρίψη να γίνει στα πρώτα 5–10 λεπτά.
Αν περιμένεις να ξεσπάσει η φωτιά για να δώσεις εντολή απογείωσης, με τέτοιον άνεμο έχεις ήδη χάσει το παιχνίδι. Τα εναέρια μέσα που επιστρατεύτηκαν κατόπιν εορτής απλώς κυνηγούσαν ένα θηρίο που είχε ήδη μπει στα σπίτια.
Για άλλη μια φορά, βλέπουμε το ίδιο μοτίβο.Οι ηρωικοί πυροσβέστες μας και οι ξένες δυνάμεις να παλεύουν αυτοθυσιαστικά στο έδαφος, την ώρα που η πολιτική ηγεσία διαχειρίζεται την καταστροφή με όρους επικοινωνίας.
Το 112 είναι ένα εξαιρετικό εργαλείο για να μη θρηνήσουμε θύματα, αλλά έχει μετατραπεί σε δόγμα οργανωμένης υποχώρησης.
Το κράτος δεν μπορεί να εξαντλεί την αποστολή του στο να εκκενώνει οικισμούς (ακόμη και δια θαλάσσης), εγκαταλείποντας τις περιουσίες των πολιτών και τον φυσικό πλούτο της χώρας.
Όταν μια αποτυχία επαναλαμβάνεται συνεχώς, παύει να είναι λάθος και γίνεται επιλογή.
Όσο το 80% των πόρων κατευθύνεται στην καταστολή (και τις ενοικιάσεις μέσων) και μόλις το 20% στην πραγματική πρόληψη μέσα στο δάσος, τα αποτελέσματα θα είναι πάντα τα ίδια.
Οι Υπουργοί μπορεί να παραμένουν στις παραλίες τους ή πίσω από τις οθόνες των κέντρων επιχειρήσεων, αλλά η πραγματικότητα της Χαλκιδικής, της Κρήτης και της Βοιωτίας τους εκθέτει ανεπανόρθωτα.
Στρατηγέ, πώς εξαργυρώνονται οι συνεχείς ήττες στο στράτευμα; Με μετακύληση των ευθυνών προς τα κάτω ή με την επικοινωνιακή καθ'υπερβολή διαχείριση των ικανοτήτων ενός αεροσκάφους που θα έρθει το 2028, απλώς για να αλλάξει η ατζέντα;
Σε λίγες ημέρες, ο φιλότιμος συστημικός τύπος θα δώσει το γνωστό σύνθημα: «Οι εξαγγελίες στη ΔΕΘ – Λεφτά με την ουρά».
Και η Ελλάδα θα συνεχίσει να πεθαίνει , δυστυχώς, μαζί με τους Έλληνες
Ό,τι είναι ο χρόνος για την πατριαρχία, είναι ο χώρος για τη δημοκρατία. Αυτή δεν υπάρχει χωρίς τόπο αναφοράς, χωρίς αντιπροσωπεύσεις συνδεόμενων με κοινές συνθήκες και ανάγκες λογοδοσίας ανθρώπων.
Νίκος Παρασκευόπουλος
Η χώρα μας συνεχίζει να θαυμάζει στις αίθουσες τον Οδυσσέα. Με το δίκιο μας, είναι μια ταινία συναρπαστική και τα σχόλια που ακόμη γράφονται ρέουν σαν ποτάμια. Η μορφή του ήρωα, γενναίου και πανέξυπνου, κατοικοεδρεύει παιδιόθεν στις ενδοσκοπήσεις μας, ενώ οι πτυχές της ταινίας που προκαλούν συζητήσεις είναι αμέτρητες.
Αλήθεια, πόσοι άνθρωποι, πόσες κοινότητες με τα συλλογικά τους αφηγήματα διαμόρφωσαν την Οδύσσεια, και πότε την κατέγραψε ο Όμηρος *; Ένας ήταν; Γιατί o Chr. Nolan αποσιώπησε το κόλπο του Οδυσσέα με το όνομα «Κανένας»; Γιατί η Αθηνά να εμφανίζεται μελαψή και η Ελένη μαύρη; Είχε -ή είχαν- διαβάσει την δίτομη Μαύρη Αθηνά του Μ. Bernal (1987,1991), βιβλίο που δεν μεταφράστηκε στα ελληνικά ενώ μεταφράστηκαν διάφορες απαντήσεις και σχόλια σ’ αυτό **; Θέλησε ο σκηνοθέτης να κατακτήσει το Woke ακροατήριο; Να απευθυνθεί στις ενοχές Αμερικανών για τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις (αυτό, παρά την επιτυχία της προηγούμενης ταινίας του ίδιου «Oppenheimer» δεν φαίνεται πάντως κίνητρο για εισιτήρια). Ενδιαφέρθηκε καθόλου να αναπαραστήσει ιστορικά στοιχεία και εικόνες, ή θέλησε μόνο να εργαλειοποιήσει το μύθο για να «κάνει τέχνη» ο ίδιος, ή χειρότερα, για να πλουτίσει;
Γνώμη μου: Έχω την εντύπωση ότι ο ίδιος και οι σύμβουλοί του ήταν προσεκτικοί, και επομένως όπου ακολουθούν ή αντίθετα αλλοιώνουν ή κουτσουρεύουν τον Ομηρικό μύθο το κάνουν συνειδητά: Ναι, κάποιες περιπέτειες ανάλογες με εκείνες του ήρωά μας μπορούν να εντοπιστούν και στην ινδική, την ιρανική την κέλτικη και την σκανδιναβική μυθολογία ή να παραλληλίζονται με ιστορούμενα στην Παλαιά Διαθήκη ***. Η απρόσμενη αναφορά του σεναρίου στους “Λαούς της θάλασσας” **** και στην πιθανότητα ανάμεσά τους να βρίσκονται Αχαιοί επίσης δείχνει ψαγμένη, ίσως έχει ρίζα στα βάθη της ιστορίας. Ολοφάνερα, η συνειδητή απομάκρυνση από το ομηρικό κείμενο δεν ελαφραίνει, βαραίνει την ευθύνη του σύγχρονου δημιουργού. Ωστόσο δεν παύει να έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θεατή και το σπουδαστή. Υπερόπτες της εύκολης καταγγελίας, συγκρατηθείτε!
Πέρα όμως από την παραπάνω επισκόπηση, πιστεύω πως είναι χρήσιμη και η έμφαση σε μια ιδιαίτερη παράμετρο, σημαντική για το μύθο και παρούσα στην ταινία. Δεν γράφω παρακάτω κάτι πρωτότυπο, αλλά κάτι που συχνά ξεφεύγει από την ευρύτερη προσοχή.
Αναφέρομαι στο γεγονός ότι η Οδύσσεια είναι μύθος επιστροφής σε ένα τόπο, με αισθήματα νοσταλγίας. Το θέμα συγκινεί όχι όλους, αλλά πολλούς: Πληθυσμούς μεταναστών, που βρέθηκαν χωρίς να θέλουν μακριά από τον τόπο τους (πχ. Έλληνες, Ιρλανδούς, Σκωτσέζους που διαπέρασαν τον Ατλαντικό) αλλά δεν έπαυσαν να ονειρεύονται την επιστροφή. Η συγκίνηση αυτή σε ποτίζει καθώς ακούς τη Μπρατσέρα, το Θαλασσάκι, το Τζιβαέρι, το «όσο μακριά κι αν θά ‘σαι δε σε λησμονώ» και τόσα άλλα, αλλά και τις ιρλανδέζικες μπαλάντες της ξενιτειάς που σκόρπισαν ποίηση και μελωδίες (υλικό για διασκευές) σε όλη τη γη. Αφορά ακόμη και τις συλλογικές τραυματικές αναμνήσεις των Αμερικανών που έλαβαν μέρος, δράστες αλλά και θύματα, σε μακρινές και άγριες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η πορεία επιστροφής με τις Συμπληγάδες και τους λωτούς (τη μέθη) της πρόσκαιρης λησμονιάς προσήλκυσε εισιτήρια. Το καταλαβαίνουμε μια χαρά!
Η ίδια ακριβώς παράμετρος δείχνει μια δομική διαφορά του μύθου της Ιλιάδας από το μύθο της Οδύσσειας. Στην Ιλιάδα κυριαρχεί το κλέος, η δόξα που έρχεται από το παρελθόν και διαρκεί στο χρόνο. Στην Οδύσσεια κυριαρχεί όχι ο χρόνος, αλλά ο χώρος, ο νόστος. Η Ιλιάδα ακολουθεί τον κανόνα πολλών μυθολογιών, το αφήγημα – μήτρα να στηρίζεται στη διάσταση του χρόνου: Στη σταδιακή δημιουργία του κόσμου, σε προπάτορες του παρελθόντος, σε γενεαλογίες ηρώων με αξέχαστα ανδραγαθήματα και πάθη. Ο κανόνας του χρόνου – δυνάστη, αποτυπωμένος σε πάμπολλους μύθους, φαίνεται να εξυπηρετεί τα έπη πατριαρχικών ολιγαρχιών*****, καθώς τα γένη συμβολοποιούν έτσι την ταυτότητα και τις εξουσίες τους.
Ό,τι είναι ο χρόνος για την πατριαρχία, είναι ο χώρος για τη δημοκρατία. Αυτή δεν υπάρχει χωρίς τόπο αναφοράς, χωρίς αντιπροσωπεύσεις συνδεόμενων με κοινές συνθήκες και ανάγκες λογοδοσίας ανθρώπων. Και η Οδύσσεια δονείται ακριβώς από την επιθυμία ενός τόπου, της Ιθάκης. Βέβαια και του Λαέρτη, της Πηνελόπης, του Τηλέμαχου, του Εύμαιου, ακόμη και του Άργου, αλλά βασικός όρος της συνάντησης, ακόμη και της βασιλείας, είναι η επιστροφή στο νησί.
Ίσως σκεφθεί κανείς ότι όλα αυτά παραείναι μακρινά. Όμως τα εκατομμύρια θεατών σε όλη τη γη διαψεύδουν: Δείχνουν σύγχρονο πάνδημο ενδιαφέρον. Στην εποχή μας εξάλλου η αναζήτηση νοημάτων είναι όρος επιβίωσης.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ (η βιβλιογραφία είναι τεράστια, τα παρακάτω αναφέρονται δειγματοληπτικά και κατ’ ανάγκην επιλεκτικά).
*Κατά μια εκδοχή προηγήθηκαν προφορικά αφηγήματα και ακολούθησε η καταγραφή, κατ’ άλλη εξαρχής υπήρχαν γραπτά κείμενα. Βλ. Χρ. Τσαγγάλη, Ομηρικές μελέτες. Προφορικότητα – διακειμενικότητα – νεοανάλυση, έκδ. Ινστιτούτου Νεοελ. Σπουδών ΑΠΘ (Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, 2016), σελ. 17- 54. Σε «προμορφώματα» αναφέρεται ο Μ. Τρικούκης, Τα παράδοξα στην ομηρική Οδύσσεια, Καστανιώτης (1999), σελ. 32 κ.ε.
** M. Bernal, Black Athena, FAB (London, τόμοι I 1987, II 1991). Στα ελληνικά μεταφράστηκε η απάντηση της Μ. Λέφκοβιτς, Μαύρη Αθηνά. Μύθοι και πραγματικότητα, Κάκτος (1997), καθώς και συλλογή άρθρων.
*** Συγκριτική επισκόπηση με βάση τις πηγές και τη γλώσσα από M. L. West, Ινδοευρωπαϊκή ποίηση και μυθολογία, μτφρ. Μ. Γεωργοπούλου, έκδ. Ινστ. Νεοελλ. Σπουδών ΑΠΘ (2007) σελ. 36-45, βλ. ειδικά και C. Gordon, Όμηρος και Βίβλος, μτφρ. Δ. Ιακώβ/ Θ. Πολύχρου, Καρδαμίτσας (1990) σελ. 93-110.
**** E. Cline, 1177 π. Χ. Όταν κατέρρευσε ο πολιτισμός, μτφρ. Χ. Μαγουλά, Κάκτος (2014), σελ. 63-65.
Φορούσε μαύρο κοστούμι και άσπρο πουκάμισο. Ηταν ντυμένος λες και πήγαινε σε γιορτή. Γύρω στις 5 το πρωί, πριν ακόμα ξημερώσει, κατεβαίνει από το αυτοκίνητο. Ο τόπος που είχε επιλεγεί ήταν η Αγία Μαρίνα, στο Δαφνί. Περνώντας δίπλα από τους δημοσιογράφους, δεμένος ακόμα με τις χειροπέδες, κοντοστέκεται. Τους χαιρετά.
Νικος Μπογιόπουλος
«Γεια σας παιδιά. Μπράβο, όλο νιάτα βλέπω μπροστά μου. Σας εύχομαι καλή σταδιοδρομία, να ‘στε πάντα καλά. Βλέπετε εγώ σε λίγο φεύγω με ψεύτικες και άδικες κατηγορίες. Το Κόμμα μου, το ξέρω, θα βρει την αλήθεια και θα με δικαιώσει».
Λίγες ώρες αργότερα, οι εφημερίδες φέρνουν στην Αθήνα την είδηση:
«Εξετελέσθη ζητωκραυγάζων υπέρ του ΚΚΕ, αντιμετώπισε με απόλυτον ψυχραιμίαν τας σφαίρας του αποσπάσματος (…) δεν εδέχθη ούτε να κοινωνήση, ούτε να του δέσουν τους οφθαλμούς του»…
Ηταν 14 Αυγούστου 1954.Ο Νίκος Πλουμπίδης, ο φλογερός επαναστάτης, ο αλύγιστος κομμουνιστής, ο «κόκκινος δάσκαλος», ο διανοούμενος του λόγου και της πράξης, πέφτει νεκρός. Δολοφονημένος από το εκτελεστικό απόσπασμα της αμερικανοκρατίας και της ντόπιας πλουτοκρατίας.
Πλουμπίδης: Ο λαϊκός ηγέτης
Ο Ν. Πλουμπίδης γεννήθηκε στα Λαγκάδια της Αρκαδίας στις 31 Δεκέμβρη 1902. Καταγόταν από φτωχή αγροτική οικογένεια. Μετά από πολλές στερήσεις παίρνει το δίπλωμά του από το διδασκαλείο του Πύργου και το 1924 διορίζεται δάσκαλος στο χωριό Μηλέα της Ελασσόνας. Ξεκινάει η συνδικαλιστική του δράση μέσα από τις γραμμές της Δασκαλικής Ομοσπονδίας που αγωνίζεται για αύξηση των μισθών των δασκάλων.
«Γνωρίζεται» με την Ασφάλεια όταν στις απεργιακές κινητοποιήσεις και διαδηλώσεις του 1929 συλλαμβάνεται και βασανίζεται. Ηδη από το 1926 είναι μέλος του ΚΚΕ.
Ενώ έχει προσβληθεί από φυματίωση και οι γιατροί δεν του δίνουν πάνω από 6 μήνες ζωή, συνεχίζει την αγωνιστική του δράση. Εκλέγεται μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της Συνομοσπονδίας Δημοσίων Υπαλλήλων. Το «έπαθλο» για την συμμετοχή του στο δημοσιουπαλληλικό κίνημα είναι η σύλληψή του τον Μάρτη του 1931, η καταδίκη του και η απόλυσή του από δάσκαλος. Το 1933, εκλέγεται μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής και στη Γραμματεία της Ενωτικής ΓΣΕΕ. Τον Αύγουστο του 1935 παίρνει μέρος στο 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς.
Με τη δικτατορία του Μεταξά, ο Ν. Πλουμπίδης περνά στην παρανομία. Τον Ιούνη 1938 εκλέγεται μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ. Ενα χρόνο αργότερα πέφτει στα χέρια της Ασφάλειας. Το μεταξικό καθεστώς τον βασανίζει απάνθρωπα σε βαθμό που ακόμα και ο ασφαλίτης γιατρός απεκδύεται της ευθύνης καθώς η ζωή του Πλουμπίδη κρέμεται από μια κλωστή. Τον μεταφέρουν στη φυλακή – σανατόριο της «Σωτηρίας», σε συνθήκες απόλυτης απομόνωσης που περιλαμβάνουν απαγόρευση προαυλισμού, συνομιλίας με οποιονδήποτε κρατούμενο και φυσικά επισκέψεων. Ο Πλουμπίδης καταφέρνει να επιβιώσει.
Το 1942, κι αφού ο Πλουμπίδης όπως εκατοντάδες κομμουνιστές έχουν παραδοθεί από το μεταξικό φασιστικό καθεστώς και την κυβέρνηση των δοσίλογων στους Γερμανούς κατακτητές, καταφέρνει να δραπετεύσει από την Τρίπολη, το νέο τόπο εξορίας που τον έχουν μεταφέρει, και φτάνει στην Αθήνα. Τον Δεκέμβρη της ίδιας χρόνιας επανεκλέγεται μέλος του ΠΓ του ΚΚΕ και μετατρέπεται σε οργανωτικό νου και ψυχή της ανάπτυξης του κινήματος της Εθνικής Αντίστασης στην πρωτεύουσα.
Ο Πλουμπίδης αναδεικνύεται λαϊκός ηγέτης, καθοδηγώντας πολιτικά και οργανωτικά τις μεγάλες κινητοποιήσεις του λαού της Αθήνας ενάντια στους χιτλεροφασίστες κατακτητές.
«…θα πεθάνω κομμουνιστής»
Ο Πλουμπίδης στα χρόνια του Εμφυλίου δίνει τη μάχη του ΔΣΕ από την Αθήνα δρώντας στην παρανομία. Στις συνθήκες της μετεμφυλιακής παρανομίας στέλνει το γράμμα του στους συνηγόρους του Νίκου Μπελογιάννη, όπου μετά τη σύλληψη και καταδίκη του τελευταίου, δηλώνει ότι είναι ο ίδιος και όχι ο Μπελογιάννης ο επικεφαλής του παράνομου μηχανισμού του ΚΚΕ, καλεί την κυβέρνηση να μην προχωρήσει στην δολοφονία και προσφέρεται να παρουσιαστεί και να δικαστεί αυτός.
Συλλαμβάνεται στις 25 Νοέμβρη του 1952 στον Κολωνό και προσάγεται σε δίκη στις 24 Ιούλη 1953. Το κράτος της μετεμφυλιακής κοινοβουλευτικής «δημοκρατίας» τον δικάζει κατ’ εφαρμογή του ΑΝ 375 της μεταξικής φασιστικής χούντας περί «κατασκοπείας»… Μαζί του δικάζονται ερήμην οι Ν. Ζαχαριάδης, Γ. Ιωαννίδης, Β. Μπαρτζιώτας, Μ. Πορφυρογένης, Π. Ρούσος, και άλλα στελέχη της ηγεσίας του ΚΚΕ.
Η δίκη του Πλουμπίδη δεν θα μπορούσε παρά να αποτελέσει έκφραση της μνημειώδους μισαλλοδοξίας του καθεστώτος της εξάρτησης και της υποτέλειας του κράτους της ολιγαρχίας.
Ο ίδιος δίνει δείγματα απίστευτης ψυχικής ανάτασης. Δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τους στρατοδίκες του, τους οποίους ξεγυμνώνει με την περήφανη απολογία του. Πρέπει να διαχειριστεί και την άδικη εναντίον του κατηγορία που έχει εκτοξευτεί από την ηγεσία του Κόμματος. Ο Πλουμπίδης γνωρίζει πως κάθε του λέξη μπορεί να χρησιμοποιηθεί από την αντίδραση εναντίον του ιδανικού για το οποίο έδωσε όλη του τη ζωή. Επιλέγει να μετατρέψει την προσωπική του τραγωδία σε ένα έπος ανωτερότητας, αυτοθυσίας και ανιδιοτέλειας.
«Ματαιοπονείτε, αν πιστεύετε ότι θα με κάνετε να στραφώ ενάντια στο Κόμμα μου», ήταν η απάντησή του στον πρόεδρο του δικαστηρίου, όταν εκείνος επιχείρησε να αξιοποιήσει τις άδικες και λαθεμένες κατηγορίες της ηγεσίας του ΚΚΕ ενάντια στον Πλουμπίδη.
«Σήμερα, κύριοι, δε δικάζετε άτομα. Δικάζετε το ΚΚΕ. Και επ’ αυτού, παρόλο ότι σήμερα όχι μόνο δεν έχω την τιμή να εκπροσωπώ το Κόμμα μου, αλλά έχω και πολεμική εναντίον μου, δηλώνω, ότι αναλαμβάνω πλήρως τις ευθύνες για την πολιτική του Κόμματός μου», ήταν τα λόγια του…
«Εκείνοι που με αγαπούν και με σέβονται οφείλουν να πειθαρχήσουν στο Κόμμα, να διαφυλάξουν την Ενότητά του και να έχουν εμπιστοσύνη στην ηγεσία του. Τιμή μου εγώ, πάνω απ’ όλα έχω την τιμή του Κόμματος. Εγώ, εκείνα που δίδασκα τα εφαρμόζω πρώτος εγώ. Ημουν πιστός στο Κόμμα τότε που με περιέβαλε με στοργή και με ανέβαζε στα ανώτερα αξιώματά του, είμαι πιστός και τώρα που -καλά ή κακά, δίκαια ή άδικα- με κατηγορεί και με στιγματίζει. Θα παραμείνω για πάντα πιστός και θα πεθάνω κομμουνιστής», γράφει στο γράμμα του.
Αφοσιωμένος στην «Ποίηση του Κομμουνισμού»
Ο Πλουμπίδης ήταν ακριβώς αυτό: Κομμουνιστής. Οχι μόνο στην καρδιά αλλά και στο μυαλό. Και το απέδειξε έχοντας την ψυχική δύναμη, αλλά και τον πολιτικό ορθολογισμό, να αντιληφθεί – παρότι βρισκόταν στη δίνη της προσωπικής του δοκιμασίας – το κύριο: ότι πάνω από τον ίδιο και πάνω από το Κόμμα, πάνω από τις σχέσεις του ίδιου με την ηγεσία του Κόμματος, βρισκόταν η υπόθεση των συμφερόντων του λαού. Το δίκιο της εργατικής τάξης. Η δικαίωση των αγώνων του ΕΑΜ και του ΔΣΕ. Η υπόθεση της σοσιαλιστικής προοπτικής και του ίδιου του κομμουνισμού. Με άλλα λόγια βρίσκονταν όλα αυτά που, τη δεδομένη μάλιστα στιγμή, στις δεδομένες ιστορικές και πολιτικές συνθήκες της ταξικής σύγκρουσης, δεν θα μπορούσαν παρά να περνάνε – για κάθε κομμουνιστή – μέσα από την υπεράσπιση της τιμής του ΚΚΕ.
Να γιατί η στάση του Πλουμπίδη δεν προσδιορίζεται με τη φράση «κομματική αφοσίωση» που είναι «στενή» για να την περιγράψει ή πολύ περισσότερο από την φτήνια εκείνων που στην επιστήμη της μαρξιστικής-λενινιστικής ανάλυσης και στο κομμουνιστικό ήθος δεν βλέπουν παρά μόνο «κομματική νομιμοφροσύνη».
Η στάση του Πλουμπίδη είναι ο ορισμός της αταλάντευτης αφοσίωσης στην Ποίηση του Κομμουνισμού. Αφοσίωση που για να περπατήσεις το δρόμο της μέχρι τέλους χρειάζονται ισόποσα και τα δυο: Και καρδιά και μυαλό. Που σημαίνει ότι: Αν ο Πλουμπίδης δεν ανέλυε σωστά την κατάσταση, αν στις συνθήκες των διώξεων, των Μακρονησιών, των εκτελέσεων, του πρωτόγονου αντικομμουνισμού, επέλεγε, εις βάρος της υπεράσπισης της συνολικής υπόθεσης του κομμουνισμού, να υπερασπιστεί τον κομμουνιστή εαυτό του από την πολεμική του Κόμματος εναντίον του, τότε υπήρχε κίνδυνος στο λάθος της ηγεσίας του Κόμματος να προσθέσει κάποιο δικό του λάθος.
Ο Πλουμπίδης έπραξε το αντίθετο. Και έστειλε διπλό μήνυμα: Πρώτον, χωρίς τον υπερφίαλο δογματισμό ότι κατέχεις οπωσδήποτε την απόλυτη αλήθεια, να είσαι ασυμβίβαστος παντού. Ασυμβίβαστος απέναντι και στα λάθη των δικών σου, παλεύοντας θαρρετά τη γνώμη σου για ό,τι θεωρείς «στραβό». Δεύτερον, αυτή η κομμουνιστική αρετή, που πρέπει να διαφυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού, η αρετή του ασυμβίβαστου ανθρώπου, να μην ξεστρατίζει σε ατραπούς που σου θολώνουν το νου και τελικά μπορεί να σε οδηγήσουν να «προσφερθείς» ακούσια προς εκμετάλλευση από τους ταξικούς αντιπάλους σου.
Αυτό έκανε ο Πλουμπίδης. Αφενός δεν συμβιβάστηκε με το εις βάρος του λάθος. Δεν έκλεισε το στόμα του απέναντι στις «ψεύτικες και άδικες κατηγορίες». Δεν παραιτήθηκε από την απαίτησή του να δικαιωθεί, την οποία κληροδότησε ως αίτημα – διαθήκη (σσ: «Το Κόμμα μου, το ξέρω, θα βρει την αλήθεια και θα με δικαιώσει»). Και ταυτόχροναδεν άφησε την παραμικρή – μα την παραμικρή – χαραμάδα στους στρατοδίκες να τον «αξιοποιήσουν».
Εδώ βρίσκεται το μεγαλείο του Πλουμπίδη: Οτι υπέγραψε με το αίμα του την αξία ενός κομματιού της «αλφαβήτας» του κομμουνιστή, ότι έδειξε πόση ψυχή κρύβεται σε κάτι που φαντάζει σαν στείρα «προπαιδεια» και που λέει: Κάνουμε «συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης». Ο Πλουμπίδης, αναλύοντας σωστά τη συγκεκριμένη κατάσταση, κατάφερε να βάλει τα θεμέλια για να αποτινάξει όλα όσα τον «λέρωναν» προσωπικά, χωρίς αυτό να τον εμποδίσει ή να τον απομακρύνει από το κύριο καθήκον: να φωτίσει ακόμα περισσότερο την αλήθεια του ταξικού δίκιου απέναντι στην ταξική βαρβαρότητα.
Ετσι ο Νίκος Πλουμπίδης κέρδισε κάτι σπάνιο: την μεγάλη τιμή, για τον ίδιο και για όλους τους Ελληνες κομμουνιστές, να είναι από εκείνους που πρόσθεσαν τον δικό τους στίχο σε αυτήν πανανθρώπινη «Ποίηση» των κομμουνιστικών ιδανικών.
«Αφήνω στο γιο μου ένα τίμιο όνομα»
Το στρατοδικείο καταδίκασε τον Νίκο Πλουμπίδη «δις εις θάνατον». Ψύχραιμος, αποφασιστικός, στο άκουσμα της καταδίκης δηλώνει στους δημοσιογράφους: «Θα αντιμετωπίσω το θάνατο σαν Ελληνας κομμουνιστής, όπως αντιμετώπισα και την κατηγορία σε όλη την ακροαματική διαδικασία. Θα πεθάνω ήσυχος και γιατί αρκετό σπόρο έσπειρα και γιατί χιλιάδες νέοι Ελληνες θα πάρουν τη θέση μου μέχρι τη νίκη του λαού».
Στις 14 Αυγούστου 1954, λίγο πριν το «πυρ», λέει στον επικεφαλής του αποσπάσματος και τον ιερέα που βρισκόταν στον τόπο της εκτέλεσης:
«Δεν έχω κανένα βάρος στη συνείδησή μου. Μόνο σας ξαναλέω: Υπήρξα τίμιος αγωνιστής, πάλεψα για το καλό του λαού και για το Κόμμα μου. Κι αφήνω στο γιο μου φεύγοντας ένα τίμιο όνομα».
5 Μάρτη 1943
Ο Πλουμπίδης – λαϊκός ηγέτης έπαιξε επιτελικό και πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια από τις πιο λαμπρές σελίδες του ΕΑΜικού κινήματος με πανευρωπαϊκή και παγκόσμια διάσταση: Η απεργία και η διαδήλωση στις 5 Μάρτη 1943 που καθοδηγήθηκε και οργανώθηκε από το ΚΚΕ, που τίναξε στον αέρα τα σχέδια του Χίτλερ και ακύρωσε το ναζιστικό πρόγραμμα επιστράτευσης Ελλήνων, είναι εν πολλοίς δικό του έργο.
Τα αποσπάσματα που ακολουθούν περιγράφουν πως ματαιώθηκαν τα σχέδια του Χίτλερ για την επιστράτευση των Ελλήνων στα γερμανικά Νταχάου. Είναι από κείμενο του Νίκου Πλουμπίδη. Γράφτηκε στην απομόνωση το 1954, ανήμερα της 5ης Μάρτη 1943.
«Η 5η του Μάρτη, του 1943, είναι ιστορική ημέρα για το Ελληνικό Λαϊκό επαναστατικό κίνημα με παγκόσμια απήχηση και σημασία. Την ημέρα αυτή ολόκληρος ο Αθηναϊκός λαός με ΓΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ ΚΑΙ ΜΕ ΠΑΛΛΑΪΚΗ ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ στο κέντρο της Αθήνας επέβαλε στο Χίτλερ και στους Ελληνες πράκτορές του να ανακαλέσουν την ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ (…).
Στις 4 του Μάρτη, πριν ακόμα φωτίσει, ήλθε ξαφνικά ο Κ. Χατζήμαλης και μου αναφέρει ότι «απεφασίσθη η πολιτική επιστράτευση και ότι αύριο στις 5 του μηνός θα το αναγγείλει από το Ραδιοφωνικό σταθμό Αθηνών ο Πρωθυπουργός Λογοθετόπουλος». Η είδηση ήταν σοβαρή με εξαιρετική πολιτική σημασία. Επρεπε να προλάβουμε τον εχθρό, προτού αναγγείλει την απόφασή του (…).
Σε δυο ώρες συνήλθε η επιτροπή πόλης της ΚΟΑ που αποτελούνταν από διαλεχτούς αγωνιστές. Εκεί ανέπτυξα την πρότασή μου (σ.σ.: ΓΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ και ΠΑΛΛΑΪΚΗ ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ με σύνθημα: ΚΑΤΩ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΗ. ΨΩΜΙ, ΔΟΥΛΕΙΑ, ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ) και ετόνισα τις ιστορικές ευθύνες που αναλαμβάνουμε. Ολα τα μέλη δέχτηκαν με ενθουσιασμό την πρότασή μου. Καθορίσαμε το γενικό πρόγραμμα δράσης και όλοι έφυγαν για να κινητοποιήσουν τους τομείς που καθοδηγούσε ο καθένας. Είπαμε να ειδοποιηθεί και η Κ.Ο. Πειραιά να βοηθήσει κι αυτή. Από το μεσημέρι της Τρίτης 4 Μάρτη δεκάδες χιλιάδες λαϊκοί αγωνιστές βρίσκονταν σε πυρετώδη κίνηση. Τα τυπογραφεία και οι πολύγραφοι δούλευαν αδιάκοπα. Πλακάτ, σημαίες, συνθήματα ετοιμάστηκαν. Τα σχέδια πορείας του κάθε κλάδου και τομέα καταστρώθηκαν. Χιλιάδες προκηρύξεις και τρικ μοιράστηκαν. Οι συνδέσεις των διαφόρων κρίκων εκανονίστηκαν. Τα ΧΩΝΙΑ τότε εφευρέθηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή. ΟΛΟΙ οι τομείς ΟΛΑ τα γρανάζια της πολύπλευρης και πολύπλοκης μηχανής τέθηκαν σε κίνηση και άρχισαν να δουλεύουν ταχύτατα και κανονικά. Ξημέρωσε η Τετάρτη 5 Μάρτη του 1943. Ολη η κίνηση, όλες οι υπηρεσίες σταματημένες.
Η ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ ήταν πράγματι ΚΑΘΟΛΙΚΗ. Ολα νεκρώθηκαν. Εργάτες, υπάλληλοι, βιοτέχνες, έμποροι, όλοι απεργούν, όλα κλειστά και τότε άρχισε να ξεχύνεται στο κέντρο της Αθήνας ο λαϊκός χείμαρρος των συνοικιών. Για πρώτη φορά τόσο πυκνές λαϊκές μάζες κατέβηκαν στο πεζοδρόμιο για να διεκδικήσουν και να επιβάλουν τα αιτήματά τους. Για πρώτη φορά παρουσιάστηκε μια τόσο μεγάλη σε όγκο και μαχητικότητα ΠΑΛΛΑΪΚΗ ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ. Αυτό ήταν πρωτοφανές όχι μόνο για την Αθήνα αλλά και για τις μεγάλες ξένες πρωτεύουσες κι αυτό όχι σε καιρούς ειρηνικούς αλλά κάτω απ’ τον πιο βάρβαρο καταχτητή. Το παλλαϊκό ξεσήκωμα ήταν τέτοιο που οι κατακτητές αναγκάστηκαν να ανακαλέσουν την απόφασή τους και να δηλώσουν ότι «ΔΕΝ ΤΙΘΕΤΑΙ ζήτημα πολιτικής επιστράτευσης για την Ελλάδα». Η 5η του Μάρτη του 1943 δεν έσωσε μόνο τα ελληνόπουλα από τα γερμανικά κάτεργα αλλά συνετέλεσε και στην πορεία και την εξέλιξη του πολέμου και έδειξε το δρόμο που πρέπει να ακολουθούν οι λαοί για να επιβάλουν τις θελήσεις τους (…)».
Από το 1951, όταν ο Τζορτζ Στίβενς έλαβε το Οσκαρ σκηνοθεσίας για το «Μια θέση στον ήλιο», κερδίζοντάς το από τον Ελία Καζάν και το «Λεωφορείον ο Πόθος», 75 χρόνια μετά, η μαγεία στην οποία στηρίζεται και την οποία πουλάει στα λαϊκά στρώματα –υποτελείς τάξει- ο καπιταλισμός, μένει απαράλλαχτα ίδια.
Διότι, φτιάχτηκε δεν φτιάχτηκε γι’ αυτόν τον λόγο, τούτο είναι και αυτό παραμένει η ταινία: μια σπουδή στον καπιταλισμό, σπουδή στο αθέατο αλλά άκρως σημαντικό ιδιοσυστατικό του: στον τρόπο δηλαδή διά του οποίου επιβάλλονται ως υπέρτατες οι αξίες του στον άνθρωπο, στον τρόπο διά του οποίου δουλεύονται στο φαντασιακό των λαών. Και πώς δι’ αυτών των αξιών επικυριαρχεί εις τους αιώνας.
Αυτή η μαγεία ξεκινά από τη αγιοποίηση της εργασίας. Και κυρίως από τη διασπορά και τη διαιώνιση του μεγαλειώδους ψεύδους ότι τα πλούτη κόποις κτώνται κι ότι με-την-σκληρή-δουλειά δύναται κανένα να υπερβεί την καταγωγή, ήτοι τις κοινωνικές συνθήκες της ύπαρξής του.
Ετσι, ως γνωστόν, τα εμπορεύματα που παράγει ο άνθρωπος-εργάτης με τα χέρια του αποκτούν μαγικές διαστάσεις, μεταβάλλονται σε αντικείμενα που λατρεύονται με θρησκευτικό τρόπο, γίνονται, κυριολεκτικά, φετίχ. Η αυθύπαρκτή δύναμη, η αξία που δίδεται στα διαιρεμένα πια από τον άνθρωπο δημιουργήματά του συνοδεύονται από έναν συγκεκριμένο τρόπο ζωής. Που διαχωρίζει τους θνητούς σε εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενους, με τους πρώτους να ορίζουν σαφώς τον «ενδεδειγμένο» τρόπο του ζην. Σπίτια παλάτια, πανάκριβα αυτοκίνητα, πολυτελή ενδύματα, όλα με κόστος που το καθένα υπερβαίνει κατά πολύ τα ετήσια εισοδήματα των παραγωγών του, προβάλλονται και προτείνονται ως εκείνα που νοηματοδοτούν τον βίο του ανθρώπου. Ως «κατακτήσεις κορυφής», για τις οποίες αξίζει να κάνει κανένα τα πάντα. Σχεδόν; Όχι. Κυριολεκτικώς.
Μπορεί έτσι να ανταγωνιστεί σφοδρά και να παραγκωνίσει το διπλανό, να το καταπιέσει, να το εκμεταλλευτεί. Τα προνόμια έρχονται ως επιβράβευση, εξάλλου. Μια μορφή θεοδικίας των προνομίων είναι εδώ, που υπερβαίνει την ηθική της εργασίας. Το μυρμήγκι δεν μπορεί να υπερβεί τη μοίρα του. Οι καπάτσοι και οι καπάτσες, αυτό μας διδάσκει ο καπιταλισμός, που ρισκάρουν, που ποδοπατούν, που αδιαφορούν για τα αδύναμα, τούτοι και τούτες απολαμβάνουν.
Και ευτυχούν; Κατά την ταινία, όχι πάντα.
Ο Τζορτζ Ίστμαν (Μοντγκόμερι Κλιφτ), που επιθυμεί να ξεφύγει από τη φτωχική, αλλά θεοσεβούμενη, ζωή του, και καταφεύγει στον πλούσιο θείο του, εργάτης αρχικά, δεν προκόβει δια της εργασίας του. Ανεβαίνει στην ιεραρχία και προβιβάζεται λόγω συγγένειας. Τούτη η συγγένεια, το βαρύ όνομα, η τυχαιότητα της καταγωγής του, αυτή τον μπάζει στα σαλόνια. Που τα ερωτεύεται, μαζί με τα κάλλη της πλούσιας γόνου, Άντζελας Βίκερς (Ελίζαμπεθ Τέιλορ), λησμονώντας τη φτωχή εργάτρια Αλις Τριπ (Σέλεϊ Γουίντερς). Η οποία μεταβάλλεται σε θαμπό, μίζερο στοιχείο, αξιοκαταφρόνητο μπροστά στα πολύφερνα της νέας γυναίκας, σύμβολο μιας νέας ζωής.
Το προτεινόμενο μοντέλο περιλαμβάνει ό,τι και σήμερα, επακριβώς. Τρυφηλό βίο, πέρα και πάνω από περιττές ευαισθησίες όπως το κοινό καλό, η αναδιανομή, η κατάργηση των διαχωριστικών γραμμών. Εργάτες κι αφεντικά είναι δυο κόσμοι ασύμπτωτοι. Ο λαμπερός βίος των εχόντων τα μέσα παραγωγής και ο μίζερος των αλλοτριωμένων εργατών που δεν τον αμφισβητούν, όπως η Αλις, που δεν διεκδικούν δυναμικά την ανατροπή του, αλλά συμβιβάζονται με τη χαμοζωή που επιβάλλει η «μοίρα». Κι επιδιώκουν μόνο εκείνο που επεδίωκε η γυναίκα της εποχής, έναν σύζυγο και πατέρα των παιδιών τους.
Η αποδόμηση του αμερικανικού ονείρου είναι εδώ: Ο σκηνοθέτης τονίζει φανερά τις αντιθέσεις. Ρίχνει τα φώτα στους επικυρίαρχους, διατηρεί στο σκότος στους καταφρονεμένους. Και, διά του τραγικού φινάλε, δίνει την τελική απάντηση: πως αυτός ο ταξικά διαιρεμένος κόσμος, ο καπιταλιστικός, δεν αλλάζει ούτε καν δια φόνου. Απαιτεί άλλα, συλλογικότερα και επαναστατικότερα.
Το θάμπος του και τα φετίχ του θα εξακολουθούν να μαγεύουν τους υποτελείς την ώρα που θα αυξάνεται η ένταση της εργασίας τους για την παραγωγή προϊόντων που ουδέποτε θα απολαύσουν.
Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη προβολή της ταινίας, η περιβόητη «Μια θέση στον ήλιο» για τον κόσμο της εργασίας δεν βρέθηκε ποτέ. Κι ούτε πρόκειται.
Στην πολιτική επικοινωνία υπάρχει μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην απλουστευτική παρουσίαση των αριθμών και στην εσκεμμένη διαστρέβλωση της οικονομικής πραγματικότητας. Όταν ο Υπουργός Επικρατείας, κ. Άκης Σκέρτσος, επικαλείται με θρίαμβο την αύξηση των τραπεζικών καταθέσεων των φυσικών προσώπων την περίοδο 2019–2025 ως απόδειξη ότι «οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών αυξήθηκαν», ξεπερνά αυτή τη γραμμή με πρωτοφανή άνεση.
Το ερώτημα που γεννάται αμείλικτο είναι: Κύριε Σκέρτσο, είστε σοβαρός; Πώς επιτρέψατε στον εαυτό σας να διολισθήσει σε μια τόσο φθηνή επικοινωνιακή πονηρία, συγχέοντας σκοπίμως τις βασικές αρχές της Μακροοικονομικής;
Η θεμελιώδης «αλχημεία»: Καταθέσεις (Stock) αντί για Αποταμίευση (Flow)
Ο κ. Υπουργός εκμεταλλεύεται την άγνοια του ευρέος κοινού γύρω από τη διαφορά μεταξύ αποθέματος (stock) και ροής (flow).
Οι τραπεζικές καταθέσεις είναι απλώς ένα αποτύπωμα ρευστότητας σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Η αύξηση των ονομαστικών καταθέσεων κατά 42 δισ. ευρώ την τελευταία εξαετία δεν συνιστά παραγωγή νέου πλούτου για το μέσο νοικοκυριό, αλλά οφείλεται σε τρεις πολύ συγκεκριμένους παράγοντες:
Στον πληθωριστικό μεγενθυτή: Όταν τα πάντα ακριβαίνουν κατά 20% και 30%, τα ονομαστικά χρηματικά υπόλοιπα που διακινούνται στην αγορά διογκώνονται αναγκαστικά, χωρίς να αυξάνεται η πραγματική αγοραστική δύναμη.
Στην υποχρεωτική ψηφιοποίηση των συναλλαγών: Η επέκταση των POS και των ηλεκτρονικών πληρωμών υποχρέωσε ρευστότητα που διακινούνταν παλαιότερα εκτός τραπεζικού συστήματος να εμφανιστεί στους λογαριασμούς.
Στη ρευστοποίηση περιουσιακών στοιχείων: Πωλήσεις ακινήτων, μεταφορές κεφαλαίων από το εξωτερικό ή «από το στρώμα» στις τράπεζες καταγράφονται ως αύξηση καταθέσεων, αλλά δεν αποτελούν αποταμίευση από το τρέχον εισόδημα.
Τι αποκαλύπτουν η AMECO και η Eurostat
Αν ο κ. Σκέρτσος ανέτρεχε στα επίσημα στοιχεία των Εθνικών Λογαριασμών (AMECO, Eurostat), θα ερχόταν αντιμέτωπος με την πραγματικότητα που βιώνει κάθε ελληνική οικογένεια:
Αρνητικός Ρυθμός Αποταμίευσης: Η Ελλάδα παραμένει σταθερά η μοναδική χώρα στην Ευρωπαϊκή Ένωση με δομικά αρνητικό ποσοστό καθαρής αποταμίευσης νοικοκυριών (-2% έως -4% του διαθέσιμου εισοδήματος καθ' όλη την περίοδο 2019–2025).
Αποταμιευτική Αποψίλωση: Το μέσο ελληνικό νοικοκυριό δεν αποταμιεύει· καταναλώνει περισσότερα από όσα εισπράττει. Για να βγάλει το μήνα απέναντι στο κύμα της ακρίβειας, «τρώει» από τις παλιές του αποταμιεύσεις ή υπερχρεώνεται.
Πού πήγαν πραγματικά τα λεφτά; Τα Τομεακά Ισοζύγια απαντούν
Η τομεακή λογιστική της οικονομίας είναι αμείλικτη:
Η αποταμίευση του ενός είναι το έλλειμμα του άλλου.
Ενώ τα νοικοκυριά υφίστανται βίαιη εισοδηματική αφαίμαξη, ο Εταιρικός Τομέας (Non-Financial Corporations) στην Ελλάδα κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ κερδοφορίας. Βάσει των στοιχείων της AMECO, το μερίδιο κέρδους των επιχειρήσεων (Profit Share) εκτινάχθηκε στο 47%-48%, από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρωζώνη.
Η πραγματική αποταμίευση της περιόδου 2019–2025 δεν πήγε στους μισθωτούς και τους συνταξιούχους. Μετατοπίστηκε βίαια από τα νοικοκυριά προς τις επιχειρήσεις μέσω του «πληθωρισμού κερδών» (profit-led inflation) και από την ιδιωτική οικονομία προς το Κράτος μέσω των υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων. Ακόμη δε και εντός του φακέλου «φυσικά πρόσωπα» στις τράπεζες, η όποια αύξηση αφορά τη συσσώρευση πλούτου στο ανώτερο 10% των εισοδημάτων.
Συμπέρασμα
Η προσπάθεια του κ. Σκέρτσου να παρουσιάσει την αναγκαστική διόγκωση των ονομαστικών τραπεζικών υπολοίπων ως «αύξηση της αποταμίευσης των φυσικών προσώπων» δεν είναι απλώς ένα στατιστικό σφάλμα. Είναι μια υπολογισμένη πολιτική τακτική που επιχειρεί να μετακυλίσει την ευθύνη της ακρίβειας στους ίδιους τους καταναλωτές.
Όταν όμως η επιστήμη της Μακροοικονομικής καταγράφει αρνητική αποταμίευση και συρρίκνωση του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος, η επίκληση των «γεμάτων τραπεζικών λογαριασμών» δεν συνιστά σοβαρό πολιτικό λόγο. Συνιστά επικίνδυνη πονηριά. Το είχατε ανάγκη κύριε Σκέρτσο;
Η πτώση από το ποδήλατο, δείτε ΕΔΩ, έφερε τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο Νοσοκομείο Χανίων – αλλά όχι ακριβώς στην καθημερινότητα του μέσου ασθενούς.
Σύμφωνα με πληροφορίες, προσήλθε μαζί με τον διοικητή, ο ορθοπεδικός κλήθηκε στο Ακτινολογικό, ο πρωθυπουργικός ώμος ακτινογραφήθηκε, η Μαρέβα φωτογράφισε την ακτινογραφία και η παρέα αποχώρησε. Χωρίς αναμονές και περιττές διαδρομές.
Η ειρωνεία; Αμέσως μετά, κατά τις ίδιες πληροφορίες, χάλασε το λαμπάκι επικέντρωσης του ακτινολογικού μηχανήματος. Πρόλαβε, ευτυχώς, να εξυπηρετήσει τον πρωθυπουργό. Οι υπόλοιποι μπορούν να περιμένουν τη… μεταρρύθμιση του ΕΣΥ.
Κατεβαίνοντας σήμερα το πρωί από το σπίτι για να πάω στο ραδιόφωνο, διαπιστώνω πως… «ωχ, έκανα μαλακία!». Είχα ξεχάσει τα κλειδιά της μηχανής κι επέστρεψα για να τα πάρω. Ήταν η πρώτη… αστοχία της ημέρας – με μηδενικό αντίκτυπο όμως για οποιονδήποτε άλλον. Καθημερινά η ζωή μου – φαντάζομαι και η ζωή σου – κατακλύζεται από τέτοιες, μικρότερες ή μεγαλύτερες (σ.σ. ας τις πούμε) «αστοχίες» για να μην καταντάμε να βάζουμε «μπιπ» και στον γραπτό λόγο και για να μην σοκάρονται και οι πιο ευαίσθητοι. Έχω κάνει όμως και μεγαλύτερες – επίσης φαντάζομαι όπως κι εσύ. Για «αστοχίες» μιλάμε πάντα!
του Γιώργου Τραπεζιώτη
Μια τέτοια έκανε χθες και ο τεράστιος αθλητής του άλματος εις μήκος, Μίλτος Τεντόγλου, που πέρα από το αλτικό του ταλέντο, διακρίνεται και για τον ακατέργαστο, πηγαίο – πλην όμως ειλικρινή του – αυθορμητισμό. «Ωχ! Έκανα μαλακία!», είπε στη διάρκεια ζωντανής μετάδοσης στην ΕΡΤ που μετέδιδε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Στίβου στο Μπέρμιγχαμ. Κι έφυγε σχεδόν τρέχοντας από το πλάνο, για να αναζητήσει το χρυσό μετάλλιο που είχε πάρει νωρίτερα πηδώντας 8.44 μέτρα στο σκάμα, αλλά το είχε… ξεχάσει. Ποιος ξέρει, πού; Χαμογέλασε ο ρεπόρτερ και καλά έκανε, χαμογελάσαμε και οι υπόλοιποι μέσα στην δυστοπία και όλα καλά. Όλα καλά, μέχρι η είδηση του «χρυσού Τεντόγλου», να θεσμικοποιηθεί μιντιακά και ν’ αρχίσουν και τα… «μπιπ», που λέγαμε. Ήδη από τις 06:00 το πρωί οπότε κι αρχίζουν τα ενημερωτικά πρωινάδικα του Αυγούστου στην τιβί, ξεκίνησαν τα «φοβερός ο Μίλτος μας!», «μας έκανε περήφανους», «τί φοβερός αθλητής», «μέχρι πού θα φτάσει;», μαζί με τα «καλημέρα στα Γρεβενά» (τόπο καταγωγής του Τεντόγλου) και τα υπόλοιπα τετριμμένα που συνηθίζεται να λέγονται στον δημόσιο διάλογο. Ξεκίνησαν όμως και τα χαμογελαστά πλην όμως περήφανα λόγω χρυσού, «πάμε όμως να ακούσουμε τώρα και τί δήλωσε αμέσως μετά». Και περίμενες να ακούσει ακριβώς «τί δήλωσε αμέσως μετά». Μόνο που δεν το άκουγες. «(…) Μας το έδωσαν το μετάλλιο, αλλά το παράτησα εκεί, έκανα… ΜΠΙΙΙΙΠ. Παιδιά το έβγαλα και το παράτησα εκεί. Πάω να τους το πω, σόρρυ». Τί έκανε ο Μίλτος; Είπε… κακιά λέξη! «Εκανα μαλακία», είπε. «Έκανα λάθος», δηλαδή. Χρησιμοποίησε ίσως την πιο δημοφιλή λέξη της ελληνικής γλώσσας, που φαίνεται όμως πως δεν χωράει μέσα σε αυτόν τον «άλλο» όπως φαίνεται, κυριλέ και «καθωσπρέπει», «κανονικό», δήθεν «θεσμικό» τηλεοπτικό-μιντιακό χώρο. Γιατί, μάλλον δεν είναι δυνατόν να λες τέτοια πράγματα, τέτοιες λέξεις «κακές», στον δημόσιο διάλογο. Πιπέρι στο στόμα, μπιπ στη λέξη και πάμε παρακάτω – να ακούσουμε τα… σοβαρά. Από τους κάθε λογής «σοβαροφανείς», τους «θεσμικούς» ντε, που μπορεί να μη λένε «κακές λέξεις», αλλά δεν το ‘χουν σε τίποτα να ‘πουν ψέματα. Ψέματα που τα τσαμπουνάνε δίχως ντροπή και βεβαίως δίχως κανένα «μπιπ». Ποτέ δεν μπήκε «μπιπ» για παράδειγμα στα τερατώδη ψεύδη που εκστομίζει η κυβέρνηση Μητσοτάκη για μια σειρά από συλλογικά βιωμένα ζητήματα όπως πχ είναι η ακρίβεια. Για «ανάπτυξη» μιλάνε. Ποτέ δεν μπήκε «μπιπ» επίσης όταν οι πολιτικοί μπροστινοί της μιλάνε για «απονομή Δικαιοσύνης» αναφερόμενοι σε σκάνδαλα όπως πχ αυτό των υποκλοπών, ενώ ουσιαστικά αυτό που συνέβη είναι το καταχώνιασμα της δυσώδους υπόθεσης στο αρχείο. Ποτέ δεν μπήκε «μπιπ» στην σπέκουλα που κάνουν δηλητηριάζοντας τον συλλογικό νου και σε θέματα όπως για παράδειγμα το προσφυγικό-μεταναστευτικό. Ποτέ επίσης δεν μπήκε «μπιπ» στους κάθε λογής θρασύτατους Φραπέδες, στα ταρατο-γεννήματα ενός ολόκληρου συστήματος εξουσίας και στον χυδαίο τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν τον έλεγχό τους από το ίδιο το κοινοβούλιο. Και κάπως έτσι, καταλήγουμε να έχουμε μπροστά μας ακόμη ένα παράδοξο. Η λέξη «μαλακία» είναι αρκετά βαριά και απαιτεί το «μπιπ» της. Το ψέμα, όμως, όχι. Η συκοφαντία, όχι. Η παραπλάνηση, επίσης όχι. Ενώ το ίδιο συμβαίνει συνολικά με την προσβολή της νοημοσύνης μας. Για αυτά, βλέπεις, δεν υπάρχει απολύτως κανένας τεχνικός – ή τάχα θεσμικός – λόγος να παρέμβει ο ηχητικός «μπάτσος». Δεν χρειάζεται καν ούτε μια «συγγνώμη». Αυτά περνάνε κανονικά. Ολόκληρα. Καθαρά και δυνατά. Το «έκανα μαλακία», δεν έχει τίποτε το κακό, ούτε κάτι το «απρεπές». Αντίθετα, αποτελεί την πιο τίμια λεκτικοποίηση της παραδοχής από μέρους μας ενός – μικρότερου ή μεγαλύτερου – λάθους. Από αυτά που κατά δεκάδες ή εκατοντάδες κάνουμε στη ζωή μας οι άνθρωποι. Ο Τεντόγλου, αυτό είπε. «Έκανα λάθος». Και το παραδέχθηκε, πρώτα απ’ όλους στον εαυτό του, και το έκανε με τον πιο ειλικρινή κι έντιμο τρόπο. Και μετά πήγε να πάρει το χρυσό του μετάλλιο.
Όταν έφυγε από τον άθλιο ετούτο κόσμο ο Μανώλης Ρασούλης, φίλοι και συνεργάτες του, υπογραμμίζω ΟΧΙ εγώ ΟΥΤΕ η οικογένειά του, φίλοι και συνεργάτες του, πρότειναν στο υπουργείο να γίνει η κηδεία του δημοσία δαπάνη λόγω της προσφοράς του στον Πολιτισμό της χώρας.
Οι υπεύθυνοι αρνήθηκαν με την εξής απάντηση: "Δημόσια Δαπάνη θάβονται μόνο όσοι είναι άποροι".
Ούτε με ενδιέφερε η πρόταση προς το υπουργείο, ούτε και η απάντησή τους.
Αργότερα διάβασα το νόμο από περιέργεια, γιατί έπεσαν κάτι δημόσιες δαπάνες απανωτές.
Πέντε οι κατηγορίες για ενταφιασμό από το κράτος.
Και μέσα στις πέντε κατηγορίες, οι άνθρωποι του πολιτισμού.
Είτε είναι άποροι, είτε όχι.
Βλέπω σήμερα ανακοίνωση ότι ο Στέλιος Ράμφος θα θαφτεί δημοσία δαπάνη. Όπως θα έπρεπε σύμφωνα με το νόμο.
Ο Νίκος ο Καλογερόπουλος ρε ξεφτιλισμένοι, ο σπουδαιότερος ηθοποιός της γενιάς του, αυτός ο αδιανόητος άνθρωπος της τέχνης, δεν αξίζει να θαφτεί δημοσία δαπάνη;;
Αυτός, που μάτωσε το είναι του να τα βγάζει πέρα, έξω από το σύστημα, και ένα χώρο που έκανε με ό,τι είχε και δεν είχε του τον βανδάλισαν κι αυτόν;
Έχετε βγάλει το ζύγι και έτσι επιλέγετε ποιος άνθρωπος του πολιτισμού πρόσφερε σ' αυτόν τον τόπο και ποιος όχι;
Ο Ράμφος ναι, αλλά ο Καλογερόπουλος όχι;
Κι ας τα έβγαζε πέρα με την ψυχή στο στόμα;
Τέτοιος Ηθοποιός, τέτοια Αυθεντικότητα;;
Ή πρέπει να είναι κανείς στο Κόμμα;;
Τέτοια ξεφτίλα τελικά στη γενέτειρα του Δυτικού Πολιτισμού;
Για τρίτη φορά σήμερα οι υποκλοπές τέθηκαν και πάλι στο αρχείο, με βασικούς θιγόμενους αλλά και πρωταγωνιστές να μένουν πιστοί σε εκείνον που τους παρακολουθούσε και με τη δικαιοσύνη να συμπράττει.
Πως είναι δυνατόν να έχει τεθεί υπό τηλεφωνική παρακολούθηση από την ΕΥΠ με την έγκριση του Μητσοτάκη, τόσο αυτός, όσο και ο αρχηγός του ΓΕΣ Χαράλαμπος Λαλούσης και ο Αντιπτέραρχος εν αποστρατεία Θεόδωρος Λάγιος που υπηρέτησε ως Γενικός Διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων και να μην αντέδρασαν, γι’ αυτή τη μεγίστη προσβολή από τον πρωθυπουργό, που ήταν και ο άμεσος προϊστάμενος της ΕΥΠ;
Η τιμή του στρατιωτικού
Που είναι η στρατιωτική τιμή και η υπόληψη; Ποιο ήταν το μήνυμα που έστειλαν στα στελέχη των Ενόπλων δυνάμεων. Που πήγαν οι όρκοι για την τήρηση του Συντάγματος. Τι σηματοδοτεί για την τιμή του κ. Φλώρου αυτή η γελοία δήλωση – γλείψιμο στον αρχιερέα της διαπλοκής και των σκανδάλων; Θα τον τοποθετήσει το “αφεντικό” στο επικρατείας για να γίνει βουλευτής;
Δυστυχώς, την ίδια υποταγή είχαμε και από τις ηγεσίες της Δικαιοσύνης στα επτάμισι χρόνια που είναι πρωθυπουργός ο Μητσοτάκης. Εκτελεστές των εντολών του πρωθυπουργού οι κορυφαίοι του Αρείου Πάγου Ντογιάκος, Κλάπα, Αδειλίνη, Τζαβέλας. Ειδικά ο τελευταίος ξεπέρασε κάθε όριο εντιμότητας όταν αποφάσισε να μπαζώσει οριστικά (!) την υπόθεση των υποκλοπών από την ΕΥΠ, αναφέροντας ότι «δεν προέκυψε σύνδεση της ΕΥΠ ή άλλης κρατικής υπηρεσίας (ΕΛ.ΑΣ. ή Αντιτρομοκρατικής) με το κακόβουλο λογισμικό Predator». Και αυτό παρότι η κυβέρνηση, έχει ομολογήσει τις παράνομες παρακολουθήσεις.
Ο Χρήστος Ράμμος επίτιμος αντιπρόεδρος του ΣτΕ και, από το 2019 μέχρι την πρόσφατη παραίτησή του, πρόεδρος της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ), σχολιάζοντας την απόφαση του εισαγγελέα τους Αρείου Πάγου Κωνσταντίνου Τζαβέλα να θέσει την υπόθεση των υποκλοπών από την ΕΥΠ στο αρχείο είπε: «Μένω άφωνος».
Να σημειώσουμε ότι ο κ. Τζαβέλας είχε ο ίδιος υπογράψει την παρακολούθηση από την ΕΥΠ (!) έντεκα στόχων. Πρόκειται για τους Κωστή Χατζηδάκη (υπουργό Εργασίας τότε, νυν αντιπρόεδρο της κυβέρνησης), Χρήστο Μπαρδάκη (οικονομικό εισαγγελέα), Θανάση Κουκάκη (δημοσιογράφο) Γιώργο Μυλωνάκη (υφυπουργό παρά τω πρωθυπουργώ), Τίνα Μεσσαροπούλου (δημοσιογράφο – σύζυγο του Γ.Μυλωνάκη), Γιάννη Ολύμπιο (συνιδρυτή V+O), Θωμά Βαρβιτσιώτη (συνιδρυτή V+O), Κωνσταντίνο Μουσουρούλη (συντονιστής Σχεδίου Δίκαιης Μετάβασης), Μανώλη Γραφάκο (γενικό γραμματέα), Αργυρώ Ξαγοράρη (στενή συνεργάτιδα της Μαρέβας Γκραμπόφσκι), Νικόλαο Σιγάλα (στενό συνεργάτη του Κ.Χατζηδάκη). Και παρόλα αυτά δεν ζήτησε να αυτοεξαιρεθεί!
Από τα ισόβια στο αρχείο!
Να θυμίσουμε ότι στη δίκη για υποκλοπές, το Πρωτοδικείο επέβαλε ποινές 126 έτη φυλάκισης στον καθένα για τους τέσσερις πρωταγωνιστές, πωλητές και διαχειριστές του Predator, Ταλ Ντίλιαν, Φέλιξ Μπίτζιο, Γιάννη Λαβράνο (κουμπάρο του Γρ. Δημητριάδη) και Σάρα Αλεξάνδρα Χάμου αναφέροντας ότι: «Πρέπει η υπόθεση να διερευνηθεί περαιτέρω και να επανεξετασθεί η τυχόν τέλεση εκ μέρους των κατηγορουμένων και πιθανώς τρίτων συμμέτοχων και άλλων αξιόποινων πράξεων και δη της κατασκοπείας…»!
Και μετά την πρωτόδικη καταδίκη, ο Ισραηλινός Ταλ Ντίλιαν, πρώην στέλεχος της Μοσάντ, απείλησε τον Μητσοτάκη πως θα παρουσιάσει τις αποδείξεις ότι πούλησε το Predator στην ελληνική κυβέρνηση, θυμίζοντας τι έπαθε ο Αμερικανός πρόεδρος Νίξον όταν αποκαλύφθηκε η επιχείρηση παγίδευσης των τηλεφώνων στα γραφεία του Δημοκρατικού κόμματος!
Και ο κ. Τζαβέλας χωρίς δισταγμό, εκτέλεσε τη διαταγή μπαζώματος αυτού του σκανδάλου, ώστε ο κ. Ντίλιαν να μη χρειαστεί να αποκαλύψει τα στοιχεία του! Σε οποιαδήποτε δημοκρατική χώρα με ανεξάρτητη δικαιοσύνη, οι υποκλοπές με την άδεια του πρωθυπουργού, θα είχε οδηγήσει σε παραίτηση κάθε κυβέρνηση.
Ο φουτουρισμός του Μασκ επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τις δημοκρατικές κοινωνίες μέσω της συγκέντρωσης τεχνολογικής ισχύος.
του Απόστολου Αποστόλου
Μια πρόσφατη είδηση για το «φαινόμενο» Ίλον Μασκ, εγείρουν ερωτήματα για τον αυξανόμενο ρόλο σε πολλούς τομείς. Η είδηση λέει: «Κινητοποίηση επιστημόνων που έθεσαν σε ύψιστη λειτουργία τηλεσκόπια και διαστημοσυσκευές, προκάλεσε το προαναγγελθέν χτύπημα πυραύλου της εταίρειας Space X του Ίλον Μασκ, κοντά σε κρατήρα στην ορατή από τη Γη πλευρά του φεγγαριού».
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, η σύγκρουση εκτιμάται ότι δημιούργησε έναν κρατήρα διαμέτρου περίπου 20 έως 30 μέτρων. Η ανάλωση αυτής της σκόνης και του υλικού που αναδύθηκε από τα έγκατα της σεληνιακής επιφάνειας προσέφερε καθοριστικά στοιχεία για τη γεωλογία της Σελήνης, βοηθώντας τους επιστήμονες να κατανοήσουν βαθύτερα πώς σχηματίστηκε ολόκληρο το σύστημα Γης-Σελήνης πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.
Το «φαινόμενο» Μασκ και οι υποστηρικτές του
Η περίπτωση του Ίλον Μασκ έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα αντικείμενα μελέτης της πολιτικής θεωρίας, της κοινωνιολογίας της τεχνολογίας και των Media Studies. Αν και παρουσιάζεται πρωτίστως ως επιχειρηματίας και καινοτόμος, ένας αυξανόμενος αριθμός ερευνητών υποστηρίζει ότι ο δημόσιος λόγος και η πολιτική του επιρροή υπερβαίνουν τα όρια της επιχειρηματικότητας.
Μέσα από τα θεωρητικά σχήματα του τεχνο-λαϊκισμού (technopopulism), του τεχνο-φιλελευθερισμού (technolibertarianism) και του φουτουρισμού (futurism), ο Μασκ μπορεί να αναλυθεί ως ένας νέος τύπος πολιτικού δρώντος, ο οποίος δεν υπόσχεται απλώς τεχνολογική πρόοδο αλλά επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τη σχέση μεταξύ τεχνολογίας, κράτους και δημοκρατίας.
Το «φαινόμενο» Ίλον Μασκ δεν ξεφύτρωσε σε ένα πρωινό αναδείχθηκε μέσα από συγκεκριμένα συμφέροντα. Σταθεροί σύμμαχοι και επενδυτές της Silicon Valley όπως ο Peter Thiel και ο David Sacks υποστήριξαν και συνεχίζουν να υποστηρίζουν και να χρηματοδοτούν τα πιο επικίνδυνα οράματά του.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης της Tesla και της SpaceX (γύρω στο 2008), καθώς και η NASA έκαναν τα πάντα για την αποφυγή της πτώχευσης και τη μετατροπή του σε στρατηγικό προμηθευτή του κράτους. Ενώ τα μεγάλα επενδυτικά ταμεία για παράδειγμα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως η JPMorgan Chase και μεγάλα παγκόσμια funds υποστήριξαν τις εκδόσεις μεγάλων μετοχών του, τροφοδοτώντας την άνοδό του στον πλουσιότερο άνθρωπο στον κόσμο.
Η εμμονή του Μασκ για το μέλλον
Η πιο χαρακτηριστική διάσταση της δημόσιας εικόνας του είναι η εμμονή του με το μέλλον. Σε αντίθεση με τους περισσότερους επιχειρηματίες της Silicon Valley, οι οποίοι επικεντρώνονται στη βελτίωση υφιστάμενων τεχνολογιών, ο Μασκ οικοδομεί ένα συνολικό αφήγημα για την ανθρωπότητα.
Η αποίκιση του Άρη, η ηλεκτροκίνηση, οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η παγκόσμια δορυφορική συνδεσιμότητα δεν παρουσιάζονται ως μεμονωμένα επιχειρηματικά σχέδια αλλά ως στοιχεία ενός ενιαίου οράματος για τον επόμενο πολιτισμικό μετασχηματισμό. Με αυτή την έννοια, η τεχνολογία μετατρέπεται σε πολιτικό σχέδιο και το μέλλον αποκτά κανονιστική διάσταση: δεν περιγράφεται απλώς, αλλά παρουσιάζεται ως προορισμός που πρέπει να επιτευχθεί.
Η συγκεκριμένη αντίληψη παρουσιάζει αξιοσημείωτες αναλογίες με τον ευρωπαϊκό φουτουρισμό των αρχών του 20ού αιώνα. Οι Ιταλοί φουτουριστές, με κυρίαρχη μορφή τον Φίλιππο Τομάζο Μαρινέτι, εξυμνούσαν την ταχύτητα, τη μηχανή, την τεχνολογική πρόοδο και την ολοκληρωτική ρήξη με το παρελθόν. Θεωρούσαν ότι η ιστορική εξέλιξη απαιτούσε την καταστροφή των παλαιών θεσμών, προκειμένου να αναδυθεί ένας νέος κόσμος.
Παρότι το ιστορικό, πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο του Μασκ είναι διαφορετικό και δεν μπορεί να ταυτιστεί με το κίνημα του ιστορικού φουτουρισμού, η ρητορική της δημιουργικής καταστροφής εμφανίζει σημαντικές δομικές ομοιότητες. Στον δημόσιο λόγο του, οι παραδοσιακοί θεσμοί, η γραφειοκρατία και οι κανονιστικές διαδικασίες παρουσιάζονται συχνά ως εμπόδια που επιβραδύνουν την πρόοδο, ενώ η καινοτομία προβάλλεται ως δύναμη ικανή να αντικαταστήσει τις υφιστάμενες μορφές πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης.
Ο νεοφουτουρισμός του Μασκ
Υπό αυτή την οπτική, ο Μασκ μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας σύγχρονος φουτουριστής, όχι επειδή αναπαράγει το ιδεολογικό περιεχόμενο του ιστορικού φουτουρισμού, αλλά επειδή υιοθετεί τη βασική του λογική: το μέλλον αποκτά ηθική υπεροχή έναντι του παρόντος και νομιμοποιεί τη ριζική αναδόμηση των υπαρχόντων θεσμών. Η πρόοδος δεν εμφανίζεται ως αποτέλεσμα συλλογικών δημοκρατικών διαδικασιών αλλά ως συνέπεια της δράσης οραματιστών επιχειρηματιών, οι οποίοι διαθέτουν την τεχνογνωσία και τα μέσα να επιταχύνουν την ιστορία.
Η πολιτική διάσταση αυτής της κοσμοθεωρίας εκφράζεται μέσα από αυτό που η σύγχρονη βιβλιογραφία ονομάζει τεχνο-λαϊκισμό. Ο Μασκ αξιοποιεί την πλατφόρμα X όχι απλώς ως μέσο επικοινωνίας, αλλά ως μηχανισμό πολιτικής διαμεσολάβησης. Παρακάμπτοντας τους παραδοσιακούς θεσμούς ενημέρωσης, απευθύνεται απευθείας στο κοινό, συνδυάζοντας αντι-ελιτίστικη ρητορική με την υπόσχεση ότι η τεχνολογία μπορεί να επιλύσει προβλήματα τα οποία η πολιτική αδυνατεί να αντιμετωπίσει.
Έτσι, η τεχνική γνώση εμφανίζεται ως ανώτερη από τη δημοκρατική διαβούλευση, ενώ οι μηχανικοί και οι επιχειρηματίες προβάλλονται ως αποτελεσματικότεροι διαχειριστές του δημόσιου συμφέροντος από τους εκλεγμένους θεσμούς.
Παράλληλα, ο δημόσιος λόγος του αξιοποιεί συχνά αφηγήσεις υπαρξιακού κινδύνου. Η ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη, η δημογραφική συρρίκνωση, η πολιτισμική κρίση και ο κίνδυνος εξαφάνισης της ανθρωπότητας παρουσιάζονται ως επείγουσες προκλήσεις που απαιτούν άμεση δράση. Η επίκληση αυτών των κινδύνων λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής νομιμοποίησης της τεχνολογικής καινοτομίας.
Οι εταιρείες του εμφανίζονται όχι μόνο ως οικονομικοί οργανισμοί αλλά και ως θεσμοί που υπηρετούν μια αποστολή σωτηρίας της ανθρωπότητας. Η λογική αυτή παραπέμπει σε αυτό που αρκετοί μελετητές περιγράφουν ως «πολιτική της τεχνολογικής σωτηρίας», σύμφωνα με την οποία η τεχνολογία υποκαθιστά σταδιακά την πολιτική ως βασικό μηχανισμό επίλυσης συλλογικών προβλημάτων.
Ο Μασκ και ο πολιτικός του παρεμβατισμός
Ωστόσο, η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση της περίπτωσης Μασκ αφορά τη σχέση του με το κράτος. Παρά τη ρητορική υπέρ της απορρύθμισης και του περιορισμού της κρατικής παρέμβασης, η ανάπτυξη εταιρειών όπως η Tesla και η SpaceX βασίστηκε σε σημαντικό βαθμό σε δημόσιες συμβάσεις, κρατικές επιδοτήσεις και κυβερνητικές υποδομές.
Η αντίφαση αυτή υποδηλώνει ότι το μοντέλο εξουσίας που εκπροσωπεί δεν επιδιώκει την εξαφάνιση του κράτους αλλά τον μετασχηματισμό του σε εταίρο των μεγάλων τεχνολογικών επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια μορφή διακυβέρνησης όπου δημόσια και ιδιωτική ισχύς συνυπάρχουν, με τις ψηφιακές πλατφόρμες και τις τεχνολογικές εταιρείες να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών.
Συνεπώς, ο χαρακτηρισμός του Ίλον Μασκ ως «νέου φουτουριστή» δεν αφορά αποκλειστικά την πίστη του στην τεχνολογική πρόοδο. Αφορά κυρίως τη συγκρότηση μιας νέας πολιτικής φαντασίας, στην οποία το μέλλον μετατρέπεται σε πηγή πολιτικής νομιμοποίησης και οι επιχειρηματίες εμφανίζονται ως οι κατεξοχήν φορείς της ιστορικής εξέλιξης. Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική δεν οργανώνεται πλέον γύρω από ιδεολογικές αντιπαραθέσεις για τη διανομή της εξουσίας, αλλά γύρω από την υπόσχεση της τεχνολογικής επιτάχυνσης.
Η περίπτωση του Μασκ αναδεικνύει, τελικά, μια βαθύτερη μετατόπιση της σύγχρονης δημοκρατίας: από την πολιτική της αντιπροσώπευσης προς την πολιτική της τεχνολογικής υπόσχεσης.
Εάν ο ιστορικός φουτουρισμός επιδίωκε να αντικαταστήσει τον παλαιό κόσμο μέσω της λατρείας της μηχανής, ο σύγχρονος φουτουρισμός του Ίλον Μασκ επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τις δημοκρατικές κοινωνίες μέσω της κυριαρχίας των ψηφιακών πλατφορμών, της τεχνητής νοημοσύνης και της συγκέντρωσης τεχνολογικής ισχύος. Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο το μέλλον της τεχνολογίας αλλά και το μέλλον της ίδιας της δημοκρατικής διακυβέρνησης.
.jpg)
