Η θεσμική απόκλιση των ανεξάρτητων αρχών, οι σκιές γύρω από τον μηχανισμό της ΑΑΔΕ και η κρίση λογοδοσίας
Η σύγχρονη κρατική μηχανή λειτουργεί ολοένα και περισσότερο ως ένα απρόσωπο, τεχνοκρατικό πανοπτικό, όπου η ασυμμετρία ορατότητας συνιστά τον πυρήνα από όπου αντλεί την ισχύ της.
Από τη μία πλευρά, ο ελεγκτικός μηχανισμός διαθέτει τα εργαλεία να καταγράφει, να αναλύει και να αξιολογεί κάθε πτυχή της οικονομικής δραστηριότητας του πολίτη· από την άλλη, περιχαρακώνεται πίσω από ένα αδιαπέραστο πέπλο όταν επιχειρείται ο έλεγχος της δικής του λειτουργίας.
Η πρόσφατη θεσμική κρίση γύρω από την ηγεσία τηςΑΑΔΕ, τις αποκαλύψεις του Documento για τη δράση κεντρικών στελεχών της που χρηματίζονταν και την ποινική αντεπίθεση κατά της ερευνητικής δημοσιογραφίας τεκμηριώνει ότι η κρίση λογοδοσίας δεν είναι συγκυριακή, αλλά δομική.
Η γραφειοκρατική γνώση ως μηχανισμός αδιαφάνειας
Ο Μαξ Βέμπερ ανέδειξε ότι κάθε γραφειοκρατία επιδιώκει να αυξήσει την υπεροχή του επαγγελματία μέσω της απόκρυψης της γνώσης και των προθέσεών του, και «τείνει να αποκλείει το κοινό, να κρύβει τη γνώση και τη δράση της από την κριτική όσο μπορεί». Το «υπηρεσιακό απόρρητο» είναι, κατά τον Βέμπερ, «η ειδική εφεύρεση της γραφειοκρατίας», και η επίκλησή του συχνά δεν εξυπηρετεί λειτουργικές ανάγκες αλλά την ίδια τη θέση ισχύος του μηχανισμού.
Στην ελληνική περίπτωση, η ΑΑΔΕ επικαλείται το απόρρητο όχι για να προστατεύσει ευαίσθητα δεδομένα τρίτων, αλλά για να θωρακίσει τις εσωτερικές της δυσλειτουργίες από τον έλεγχο, μια διαστροφή της βεμπεριανής λογικής θα λέγαμε, όπου το μέσο (απόρρητο) υποκαθιστά τον σκοπό (προστασία του δημοσίου συμφέροντος).
Η αντίδραση της κυβέρνησης απέναντι στις αποκαλύψεις ακολουθεί μια τακτική διπλής οδού. Από τη μία, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επικαλείται τις «επιτυχίες» της Αρχής ωσάν να είναι δικές της και διατυπώνει τη γενικόλογη αρχή ότι «όποιος παρανομεί πρέπει να λογοδοτήσει στη δικαιοσύνη», χωρίς να αγγίζει το ζήτημα της πολιτικής ευθύνης της ηγεσίας που επέλεξε και διατηρεί.
Από την άλλη, αποποιείται την ευθύνη επικαλούμενη τη θεσμική ανεξαρτησία, παραπέμποντας τα ζητήματα στην ίδια την Αρχή που ελέγχεται. Το αποτέλεσμα είναι ένα κενό ουσιαστικής λογοδοσίας καθώς η ΑΑΔΕ δεν υπόκειται σε άμεσο πολιτικό έλεγχο, ενώ ο κοινοβουλευτικός έλεγχος, αν και προβλέπεται, ασκείται πλημμελώς.
Η βιασύνη των ελέγχων και οι εσωτερικές διαρροές
Το βάθος αυτής της κρίσης αποκαλύφθηκε μεσούσης της επιχείρησης εξάρθρωσης δικτύου φοροδιαφυγής στη Θεσσαλονίκη. Σύμφωνα με την έρευνα του Documento, η κορύφωση της επιχείρησης επισπεύσθηκε τεχνητά υπό την πίεση του επικεφαλής της ΔΕΟΣ, Νίκου Μπατσίλα, προκειμένου να παραχθεί ένα ηχηρό επικοινωνιακό αποτέλεσμα ικανό να αντιστρέψει το κλίμα που είχαν δημιουργήσει οι αποκαλύψεις για συστηματικές επαφές στελεχών με επιχειρηματικά κυκλώματα και ειδικότερα με τον Mr. «Χωριάτικο».
Η επιχείρηση, αντί να πλήξει τους «εγκεφάλους», κατέληξε στη σύλληψη περιφερειακών προσώπων, καθώς οι βασικοί υπεύθυνοι είχαν ενημερωθεί εκ των έσω και είχαν διαφύγει. Το γεγονός δεν συνιστά απλώς επιχειρησιακή αστοχία, αλλά σύμπτωμα ενός μηχανισμού όπου η ροή της κρίσιμης πληροφορίας διαμεσολαβείται από προσωπικές και υπηρεσιακές σκοπιμότητες.
Η ποινικοποίηση της κριτικής και η στρατηγική της σιωπής
Αντί η ηγεσία της ΑΑΔΕ να απαντήσει στις καταγγελίες για λίστα χρηματισμού 25 στελεχών, για ψευδή βεβαίωση προς τις διωκτικές αρχές την οποία φέρεται να εξέδωσε ο ίδιος ο επικεφαλής της ΔΕΟΣ και για συγκάλυψη παλαιότερων υποθέσεων, επέλεξε τη νομική αντεπίθεση.
Η μήνυση για παραβίαση υπηρεσιακού απορρήτου από τη δημοσιοποίηση πληροφοριών του Documento επιχειρεί να μετατοπίσει το πεδίο της αντιπαράθεσης από την ουσία μιας υπόθεσης διαφθοράς στον έλεγχο των ίδιων των δημοσιογράφων που την ανέδειξαν. Η στάση αυτή αποκαλύπτει μια αντίληψη που θεωρεί την αποκάλυψη της αλήθειας απειλή και όχι συστατικό στοιχείο της δημοκρατίας.
Η κυβέρνηση, διά του εκπροσώπου της, έθεσε μεν ένα τυπικό όριο («χωρίς στοχοποίηση δημοσιογράφου»), αλλά η παραπομπή της υπόθεσης αποκλειστικά στα ποινικά δικαστήρια αφήνει ανέπαφο το πεδίο της πολιτικής και θεσμικής ευθύνης για την υπόθεση Πιτσιλή.
«Ποιος θα μας φυλάξει από τους φύλακες;»
Το ερώτημα που έθεσε ο Δέκιμος Ιούνιος Γιουβενάλης στις Σάτιρές του ταιριάζει γάντι στην εν λόγω περίπτωση. Η συνταγματική κατοχύρωση των ανεξάρτητων αρχών σχεδιάστηκε για να προστατεύει τις Αρχές αυτές από την κομματική παρέμβαση, όχι για να τους απαλλάσσει από τη λογοδοσία.
Όταν η Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής δεν ασκεί συστηματικά τον ελεγκτικό της ρόλο –παρά τα κατά καιρούς αιτήματα για κλήση του διοικητή της ΑΑΔΕ–, όταν η εκτελεστική εξουσία αποποιείται την ευθύνη επιλογής και εποπτείας των προσώπων που τοποθέτησε, και όταν ο Τύπος αντιμετωπίζεται ως εχθρός, η λογοδοσία καθίσταται κενό γράμμα.
Σε μια ευνομούμενη πολιτεία, καμία εξουσία δεν στέκεται υπεράνω του δημοκρατικού ελέγχου. Το ζητούμενο δεν είναι η κατάργηση της ανεξαρτησίας, αλλά η θεσμική θωράκιση της λογοδοσίας ώστε να μην βασιλεύει κάτι σάπιο στην καρδιά της Γ΄ Ελληνικής Δημοκρατίας.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου