Όταν κάποιος έχει στα χέρια του τον μεγαλύτερο στρατό του πλανήτη, υπάρχει πάντα ο πειρασμός να τον αντιμετωπίσει σαν τηλεχειριστήριο
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Αν ένας ψυχαναλυτής είχε την ατυχία ή την επαγγελματική περιέργεια να ακούσει τη δήλωση του προέδρου των ΗΠΑ ότι το νησί Χαργκ «μπορεί να το πλήξουμε μερικές φορές ακόμη για πλάκα», πιθανότατα δεν θα έβγαζε αμέσως διάγνωση. Θα έβγαζε πρώτα έναν αναστεναγμό. Από εκείνους τους μακρόσυρτους, αναστεναγμούς τους γεμάτους παύσεις, σαν να προσπαθεί ο αέρας να καταλάβει πού ακριβώς μπλέχτηκε η λογική με την υπερδύναμη.
Γιατί υπάρχει κάτι σχεδόν μεταφυσικό στη στιγμή που ένας πρόεδρος μιλά για βομβαρδισμούς με τον ίδιο τόνο κάποιου που μπορεί σχολιάζει τον καιρό.
«Για πλάκα».
Η φράση στέκεται στο κέντρο της πρότασης σαν στραβοπατημένο έπιπλο. Δεν ταιριάζει με τίποτα γύρω της. Οι βόμβες έχουν βάρος, έχουν σίδερο, έχουν ανθρώπους από κάτω τους. Η λέξη «πλάκα» όμως είναι ελαφριά, σχεδόν παιδική, μια λέξη που κανονικά θα έπρεπε να κυκλοφορεί σε παιδικές χαρές και όχι σε ανακοινώσεις πολέμου.
Ο υποθετικός ψυχαναλυτής θα σημείωνε κάτι στο μπλοκάκι του.
Σημείωση πρώτη: η δύναμη ως παιχνίδι.
Όταν κάποιος έχει στα χέρια του τον μεγαλύτερο στρατό του πλανήτη, υπάρχει πάντα ο πειρασμός να τον αντιμετωπίσει σαν τηλεχειριστήριο. Πατάς ένα κουμπί και κάτι εκρήγνυται κάπου μακριά. Πατάς άλλο και αλλάζει το κανάλι της Ιστορίας.
Το νησί Χαργκ, με τα λιμάνια του πετρελαίου και τις δεξαμενές του, γίνεται έτσι κάτι σαν κουκίδα στον χάρτη. Γίνεται ένα πιόνι, ένα μικρό σημείο πάνω στο οποίο μπορεί να πέσει η επόμενη φράση.
Σημείωση δεύτερη: η πολιτική ως παράσταση.
Στον σύγχρονο κόσμο οι δηλώσεις δεν γίνονται μόνο για να ειπωθούν. Γίνονται για να ακουστούν. Να αναπαραχθούν. Να κυλήσουν σαν μεταλλικά κουτάκια σε τηλεοπτικά πάνελ, σε τίτλους, σε αναρτήσεις.
Έτσι, μια απειλή δεν είναι μόνο απειλή, αλλά είναι και σκηνή.
Η φράση «μπορεί να βομβαρδίσουμε ξανά» λειτουργεί σχεδόν σαν δραματικό εφέ. Σαν εκείνη τη στιγμή σε μια τηλεοπτική σειρά όπου η μουσική σταματά και η κάμερα ζουμάρει στο πρόσωπο του πρωταγωνιστή.
Μόνο που εδώ η σειρά παίζεται στον πλανήτη.
Σημείωση τρίτη: η ελαφρότητα της εξουσίας.
Υπάρχει κάτι παράξενο όταν η εξουσία μιλά ελαφρά για βαριά πράγματα. Σαν να κρατά κάποιος έναν γρανιτένιο βράχο και να τον ζυγίζει σαν μπαλόνι.
Οι λέξεις όμως δεν είναι ποτέ αθώες. Όταν ένας πρόεδρος λέει «βομβαρδίζουμε», η λέξη αποκτά βάρος, σαν να πέφτει στο τραπέζι ένα μεταλλικό αντικείμενο που κανείς δεν θέλει να αγγίξει.
Κι όμως, εκείνη η μικρή φράση «για πλάκα» προσπαθεί να το κάνει ελαφρύ και να το μετατρέψει σε κάτι σχεδόν αστείο.
Ο ψυχαναλυτής θα σταματούσε για λίγο το γράψιμο και θα κοιτούσε από το παράθυρο. Στον δρόμο, κάποιος θα περνούσε κρατώντας ψώνια. Κάποιος άλλος θα μιλούσε στο τηλέφωνο. Ο κόσμος των ανθρώπων είναι γεμάτος μικρές αγωνίες: λογαριασμούς, δουλειές, κουρασμένα απογεύματα.
Και κάπου πολύ μακριά από αυτά, η γεωπολιτική μιλά για βομβαρδισμούς σαν να μιλά για δοκιμαστικές κινήσεις.
Σημείωση τέταρτη: το θέατρο της υπερδύναμης.
Η μεγάλη δύναμη συχνά συνοδεύεται από μια παράξενη ψυχολογία. Θέλει να επιβεβαιώνει τον εαυτό της. Να θυμίζει ότι υπάρχει. Ότι μπορεί.
Έτσι ο κόσμος μετατρέπεται σε σκηνή όπου η ισχύς πρέπει να εμφανίζεται συχνά, σαν ηθοποιός που φοβάται μήπως το κοινό ξεχάσει το όνομά του.
Το πρόβλημα όμως είναι ότι οι βόμβες δεν είναι διάλογοι.
Κι ο ψυχαναλυτής, κλείνοντας τελικά το μπλοκάκι του, θα άφηνε μια τελευταία σημείωση.
Όχι για τον πρόεδρο.
Αλλά για τη λέξη που χρησιμοποίησε.
Για τη λέξη «πλάκα».
Γιατί ίσως το πιο ανησυχητικό πράγμα στη διεθνή πολιτική δεν είναι ότι οι ηγέτες απειλούν, ότι οι απειλές είναι παλιές όσο και οι αυτοκρατορίες στην ιστορία του πλανήτη.
Το πιο ανησυχητικό είναι όταν το κάνουν γελώντας.
Και το πιο ανησυχητικό είναι όταν η βαρύτητα του κόσμου αρχίζει να μιλά με ελαφριά φωνή.
Πηγή: www.documentonews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου