Ο φουτουρισμός του Μασκ επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τις δημοκρατικές κοινωνίες μέσω της συγκέντρωσης τεχνολογικής ισχύος.
Μια πρόσφατη είδηση για το «φαινόμενο» Ίλον Μασκ, εγείρουν ερωτήματα για τον αυξανόμενο ρόλο σε πολλούς τομείς. Η είδηση λέει: «Κινητοποίηση επιστημόνων που έθεσαν σε ύψιστη λειτουργία τηλεσκόπια και διαστημοσυσκευές, προκάλεσε το προαναγγελθέν χτύπημα πυραύλου της εταίρειας Space X του Ίλον Μασκ, κοντά σε κρατήρα στην ορατή από τη Γη πλευρά του φεγγαριού».
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, η σύγκρουση εκτιμάται ότι δημιούργησε έναν κρατήρα διαμέτρου περίπου 20 έως 30 μέτρων. Η ανάλωση αυτής της σκόνης και του υλικού που αναδύθηκε από τα έγκατα της σεληνιακής επιφάνειας προσέφερε καθοριστικά στοιχεία για τη γεωλογία της Σελήνης, βοηθώντας τους επιστήμονες να κατανοήσουν βαθύτερα πώς σχηματίστηκε ολόκληρο το σύστημα Γης-Σελήνης πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια.
Το «φαινόμενο» Μασκ και οι υποστηρικτές του
Η περίπτωση του Ίλον Μασκ έχει αναδειχθεί σε ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα αντικείμενα μελέτης της πολιτικής θεωρίας, της κοινωνιολογίας της τεχνολογίας και των Media Studies. Αν και παρουσιάζεται πρωτίστως ως επιχειρηματίας και καινοτόμος, ένας αυξανόμενος αριθμός ερευνητών υποστηρίζει ότι ο δημόσιος λόγος και η πολιτική του επιρροή υπερβαίνουν τα όρια της επιχειρηματικότητας.
Μέσα από τα θεωρητικά σχήματα του τεχνο-λαϊκισμού (technopopulism), του τεχνο-φιλελευθερισμού (technolibertarianism) και του φουτουρισμού (futurism), ο Μασκ μπορεί να αναλυθεί ως ένας νέος τύπος πολιτικού δρώντος, ο οποίος δεν υπόσχεται απλώς τεχνολογική πρόοδο αλλά επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τη σχέση μεταξύ τεχνολογίας, κράτους και δημοκρατίας.
Το «φαινόμενο» Ίλον Μασκ δεν ξεφύτρωσε σε ένα πρωινό αναδείχθηκε μέσα από συγκεκριμένα συμφέροντα. Σταθεροί σύμμαχοι και επενδυτές της Silicon Valley όπως ο Peter Thiel και ο David Sacks υποστήριξαν και συνεχίζουν να υποστηρίζουν και να χρηματοδοτούν τα πιο επικίνδυνα οράματά του.
Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης της Tesla και της SpaceX (γύρω στο 2008), καθώς και η NASA έκαναν τα πάντα για την αποφυγή της πτώχευσης και τη μετατροπή του σε στρατηγικό προμηθευτή του κράτους. Ενώ τα μεγάλα επενδυτικά ταμεία για παράδειγμα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως η JPMorgan Chase και μεγάλα παγκόσμια funds υποστήριξαν τις εκδόσεις μεγάλων μετοχών του, τροφοδοτώντας την άνοδό του στον πλουσιότερο άνθρωπο στον κόσμο.
Η εμμονή του Μασκ για το μέλλον
Η πιο χαρακτηριστική διάσταση της δημόσιας εικόνας του είναι η εμμονή του με το μέλλον. Σε αντίθεση με τους περισσότερους επιχειρηματίες της Silicon Valley, οι οποίοι επικεντρώνονται στη βελτίωση υφιστάμενων τεχνολογιών, ο Μασκ οικοδομεί ένα συνολικό αφήγημα για την ανθρωπότητα.
Η αποίκιση του Άρη, η ηλεκτροκίνηση, οι διεπαφές εγκεφάλου-υπολογιστή, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η παγκόσμια δορυφορική συνδεσιμότητα δεν παρουσιάζονται ως μεμονωμένα επιχειρηματικά σχέδια αλλά ως στοιχεία ενός ενιαίου οράματος για τον επόμενο πολιτισμικό μετασχηματισμό. Με αυτή την έννοια, η τεχνολογία μετατρέπεται σε πολιτικό σχέδιο και το μέλλον αποκτά κανονιστική διάσταση: δεν περιγράφεται απλώς, αλλά παρουσιάζεται ως προορισμός που πρέπει να επιτευχθεί.
Η συγκεκριμένη αντίληψη παρουσιάζει αξιοσημείωτες αναλογίες με τον ευρωπαϊκό φουτουρισμό των αρχών του 20ού αιώνα. Οι Ιταλοί φουτουριστές, με κυρίαρχη μορφή τον Φίλιππο Τομάζο Μαρινέτι, εξυμνούσαν την ταχύτητα, τη μηχανή, την τεχνολογική πρόοδο και την ολοκληρωτική ρήξη με το παρελθόν. Θεωρούσαν ότι η ιστορική εξέλιξη απαιτούσε την καταστροφή των παλαιών θεσμών, προκειμένου να αναδυθεί ένας νέος κόσμος.
Παρότι το ιστορικό, πολιτικό και ιδεολογικό πλαίσιο του Μασκ είναι διαφορετικό και δεν μπορεί να ταυτιστεί με το κίνημα του ιστορικού φουτουρισμού, η ρητορική της δημιουργικής καταστροφής εμφανίζει σημαντικές δομικές ομοιότητες. Στον δημόσιο λόγο του, οι παραδοσιακοί θεσμοί, η γραφειοκρατία και οι κανονιστικές διαδικασίες παρουσιάζονται συχνά ως εμπόδια που επιβραδύνουν την πρόοδο, ενώ η καινοτομία προβάλλεται ως δύναμη ικανή να αντικαταστήσει τις υφιστάμενες μορφές πολιτικής και κοινωνικής οργάνωσης.
Ο νεοφουτουρισμός του Μασκ
Υπό αυτή την οπτική, ο Μασκ μπορεί να χαρακτηριστεί ως ένας σύγχρονος φουτουριστής, όχι επειδή αναπαράγει το ιδεολογικό περιεχόμενο του ιστορικού φουτουρισμού, αλλά επειδή υιοθετεί τη βασική του λογική: το μέλλον αποκτά ηθική υπεροχή έναντι του παρόντος και νομιμοποιεί τη ριζική αναδόμηση των υπαρχόντων θεσμών. Η πρόοδος δεν εμφανίζεται ως αποτέλεσμα συλλογικών δημοκρατικών διαδικασιών αλλά ως συνέπεια της δράσης οραματιστών επιχειρηματιών, οι οποίοι διαθέτουν την τεχνογνωσία και τα μέσα να επιταχύνουν την ιστορία.
Η πολιτική διάσταση αυτής της κοσμοθεωρίας εκφράζεται μέσα από αυτό που η σύγχρονη βιβλιογραφία ονομάζει τεχνο-λαϊκισμό. Ο Μασκ αξιοποιεί την πλατφόρμα X όχι απλώς ως μέσο επικοινωνίας, αλλά ως μηχανισμό πολιτικής διαμεσολάβησης. Παρακάμπτοντας τους παραδοσιακούς θεσμούς ενημέρωσης, απευθύνεται απευθείας στο κοινό, συνδυάζοντας αντι-ελιτίστικη ρητορική με την υπόσχεση ότι η τεχνολογία μπορεί να επιλύσει προβλήματα τα οποία η πολιτική αδυνατεί να αντιμετωπίσει.
Έτσι, η τεχνική γνώση εμφανίζεται ως ανώτερη από τη δημοκρατική διαβούλευση, ενώ οι μηχανικοί και οι επιχειρηματίες προβάλλονται ως αποτελεσματικότεροι διαχειριστές του δημόσιου συμφέροντος από τους εκλεγμένους θεσμούς.
Παράλληλα, ο δημόσιος λόγος του αξιοποιεί συχνά αφηγήσεις υπαρξιακού κινδύνου. Η ανεξέλεγκτη τεχνητή νοημοσύνη, η δημογραφική συρρίκνωση, η πολιτισμική κρίση και ο κίνδυνος εξαφάνισης της ανθρωπότητας παρουσιάζονται ως επείγουσες προκλήσεις που απαιτούν άμεση δράση. Η επίκληση αυτών των κινδύνων λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής νομιμοποίησης της τεχνολογικής καινοτομίας.
Οι εταιρείες του εμφανίζονται όχι μόνο ως οικονομικοί οργανισμοί αλλά και ως θεσμοί που υπηρετούν μια αποστολή σωτηρίας της ανθρωπότητας. Η λογική αυτή παραπέμπει σε αυτό που αρκετοί μελετητές περιγράφουν ως «πολιτική της τεχνολογικής σωτηρίας», σύμφωνα με την οποία η τεχνολογία υποκαθιστά σταδιακά την πολιτική ως βασικό μηχανισμό επίλυσης συλλογικών προβλημάτων.
Ο Μασκ και ο πολιτικός του παρεμβατισμός
Ωστόσο, η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση της περίπτωσης Μασκ αφορά τη σχέση του με το κράτος. Παρά τη ρητορική υπέρ της απορρύθμισης και του περιορισμού της κρατικής παρέμβασης, η ανάπτυξη εταιρειών όπως η Tesla και η SpaceX βασίστηκε σε σημαντικό βαθμό σε δημόσιες συμβάσεις, κρατικές επιδοτήσεις και κυβερνητικές υποδομές.
Η αντίφαση αυτή υποδηλώνει ότι το μοντέλο εξουσίας που εκπροσωπεί δεν επιδιώκει την εξαφάνιση του κράτους αλλά τον μετασχηματισμό του σε εταίρο των μεγάλων τεχνολογικών επιχειρήσεων. Πρόκειται για μια μορφή διακυβέρνησης όπου δημόσια και ιδιωτική ισχύς συνυπάρχουν, με τις ψηφιακές πλατφόρμες και τις τεχνολογικές εταιρείες να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση δημόσιων πολιτικών.
Συνεπώς, ο χαρακτηρισμός του Ίλον Μασκ ως «νέου φουτουριστή» δεν αφορά αποκλειστικά την πίστη του στην τεχνολογική πρόοδο. Αφορά κυρίως τη συγκρότηση μιας νέας πολιτικής φαντασίας, στην οποία το μέλλον μετατρέπεται σε πηγή πολιτικής νομιμοποίησης και οι επιχειρηματίες εμφανίζονται ως οι κατεξοχήν φορείς της ιστορικής εξέλιξης. Σε αυτό το πλαίσιο, η πολιτική δεν οργανώνεται πλέον γύρω από ιδεολογικές αντιπαραθέσεις για τη διανομή της εξουσίας, αλλά γύρω από την υπόσχεση της τεχνολογικής επιτάχυνσης.
Η περίπτωση του Μασκ αναδεικνύει, τελικά, μια βαθύτερη μετατόπιση της σύγχρονης δημοκρατίας: από την πολιτική της αντιπροσώπευσης προς την πολιτική της τεχνολογικής υπόσχεσης.
Εάν ο ιστορικός φουτουρισμός επιδίωκε να αντικαταστήσει τον παλαιό κόσμο μέσω της λατρείας της μηχανής, ο σύγχρονος φουτουρισμός του Ίλον Μασκ επιχειρεί να αναδιαμορφώσει τις δημοκρατικές κοινωνίες μέσω της κυριαρχίας των ψηφιακών πλατφορμών, της τεχνητής νοημοσύνης και της συγκέντρωσης τεχνολογικής ισχύος. Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο το μέλλον της τεχνολογίας αλλά και το μέλλον της ίδιας της δημοκρατικής διακυβέρνησης.
------------------------------------------------------------------------------------------O Απόστολος Αποστόλου είναι καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
Πηγή: www.documentonews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου