Κάλαντα των Χριστουγέννων: Πότε τα ακούμε και ποια η σημασία τους

Τα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα κάλαντα έχουν τον χαρακτήρα μουσικής αφήγησης.

Newsroom

Η Ελλάδα έχει πάμπολλες παραδόσεις και έθιμα σε κάθε γωνιά της, με τα Χριστούγεννανα αποτελούν από τις περιόδους που παρουσιάζουν αρκετές εξ αυτών. Ένα από τα πιο δημοφιλή και συγκινητικά έθιμα των Χριστουγέννων αποτελούν τα κάλαντα.

Την ημέρα αυτή, μικρά παιδιά πηγαίνουν πόρτα-πόρτα και λένε τα παραδοσιακά κάλαντα, προσφέροντας θέρμη και χαρά στους ανθρώπους που τους ανοίγουν τις θύρες τους. Πως, όμως, προέκυψαν τα παραδοσιακά κάλαντα των Χριστουγέννων και ποια είναι η σημασία τους;

Πότε ακούμε τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα

Τα Κάλαντα των Χριστουγέννων τα ακούμε κάθε χρόνο την παραμονή των Χριστουγέννων, στις 24 Δεκεμβρίου.

Κατά την ημέρα αυτή, παιδιά ή/και έφηβοι, συγκεντρώνονται σε μικρές ομάδες και ξεκινούν από τις πρώτες πρωινές ώρες να πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι, ρωτώντας το κάθε νοικοκυριό για να πουν τα κάλαντα, με τη χαρακτηριστική έκφραση «να τα πούμε»;

Οι ομάδες των παιδιών συχνά κρατούν ένα μικρό μεταλλικό τρίγωνο που χτυπούν ρυθμικά, και μερικές φορές όργανα όπως τύμπανα, κιθάρες, φυσαρμόνικες ή ακορντεόν.

Αφού ολοκληρώσουν τα κάλαντα, οι οικοδεσπότες προσφέρουν νομίσματα, γλυκά ή μικρά δώρα, τόσο για να τα ευχαριστήσουν όσο και για να «λάβουν» συμβολικά την ευλογία που έφεραν στο σπίτι.

Σημασιολογία της λέξης «κάλαντα»

Σύμφωνα με το The Greek School of Plato, η λέξη «Κάλαντα» προέρχεται από τη λατινική λέξη «calendae», η οποία αναφερόταν στην πρώτη ημέρα του μήνα στο ρωμαϊκό ημερολόγιο. Με την πάροδο του χρόνου, οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν αυτή τη λέξη για τα εορταστικά τραγούδια που τραγουδούσαν στην αρχή σημαντικών εορτών, ειδικότερα την περίοδο των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς.

Σήμερα, στην Ελλάδα, η λέξη «Κάλαντα» αναφέρεται κατά κύριο λόγο στα κάλαντα της παραμονής των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων, τα οποία τραγουδούν ομάδες παιδιών. Κάθε σετ από κάλαντα αναγγέλλει τη συγκεκριμένη γιορτή, τιμά τον Ιησού Χριστό και τους Ορθόδοξους Αγίους μας και τελειώνει με ευχές για το νοικοκυριό.

Τι αναφορές έχουν τα κάλαντα

Τα παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα κάλαντα έχουν τον χαρακτήρα μουσικής αφήγησης. Τα τυπικά κάλαντα ξεκινούν με έναν ευγενικό χαιρετισμό προς τους «άρχοντες του σπιτιού», συνεχίζεται ανακοινώνοντας και εορτάζοντας τη σχετική χριστιανική γιορτή (τη γέννηση του Ιησού Χριστού, την Πρωτοχρονιά ή τη βάπτιση του Χριστού) και τελειώνει με ευλογίες για υγεία, ευημερία και μακροζωία για κάθε μέλος της οικογένειας.

Η γλώσσα σε αρκετά παραδοσιακά κάλαντα, αναμειγνύει την καθημερινή ελληνική με την «καθαρεύουσα», ένα πιο επίσημο, αρχαϊκό ύφος, το οποίο δίνει στα τραγούδια μια επίσημη και ιστορική χροιά, ακόμα και όταν τραγουδιούνται από γελαστά παιδιά.

Οι στίχοι, σύμφωνα με το The Greek School of Plato, συχνά περιλαμβάνουν τοπικές αναφορές, λαϊκές εικόνες, ακόμη και αναφορές για «καλικάντζαρους», σκανταλιάρικα πλάσματα που πιστεύεται ότι περιφέρονται κατά τη διάρκεια των Δωδεκαήμερων των Χριστουγέννων, συνδυάζοντας τη χριστιανική διδασκαλία με παλαιότερες λαϊκές πεποιθήσεις.

Κάλαντα Χριστουγέννων: οι στίχοι

Καλήν εσπέραν άρχοντες, /αν είναι ορισμός σας,

Χριστού τη Θεία γέννηση, / να πω στ’ αρχοντικό σας.

Χριστός γεννάται σήμερον, / εν Βηθλεέμ τη πόλη,

οι ουρανοί αγάλλονται,  / χαίρεται η φύσης όλη.

Εν τω σπηλαίω τίκτεται,  / εν φάτνη των αλόγων,

ο βασιλεύς των ουρανών, / και ποιητής των όλων.

Σ΄αυτό το σπίτι που ‘ρθαμε / πέτρα να μη ραγίσει,

κι ο νοικοκύρης του σπιτιού / χρόνια πολλά να ζήσει!

Τα κάλαντα στην αρχαία ελληνική παράδοση

Σύμφωνα με το The Greek Reporter, στην αρχαία Ελλάδα, τα κάλαντα συμβόλιζαν τη χαρά, τον πλούτο και την ειρήνη, ενώ τα παιδιά τραγουδούσαν τα κάλαντα μόνο στα σπίτια των πλουσίων.

Τα παιδιά πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης στολισμένο με μαλλί (σύμβολο υγείας και ομορφιάς) και διάφορα είδη φρούτων. Τα παιδιά έφερναν έπειτα το κλαδί ελιάς στα σπίτια τους και το κρεμούσαν στις πόρτες, όπου θα παρέμενε εκεί για το υπόλοιπο του έτους.

Διαφορετικές εκδοχές στα κάλαντα των Χριστουγέννων

Αρκετοί άνθρωποι, ειδικότερα στα μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, έχουν στη συνείδησή τους ότι τα κάλαντα των Χριστουγέννων είναι αυτά που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ωστόσο, διαφορετικά μέρη της Ελλάδος, τιμούν τις ημέρες των εορτών με διαφορετικά κάλαντα.

Μην ξεχνάμε εξάλλου, ότι, όπως το φαγητό, οι ενδυμασίες και ο χορός, κάθε περιοχή της Ελλάδας έχει τα δικά της, ξεχωριστά χριστουγεννιάτικα κάλαντα. Αυτά τα τραγούδια συχνά αντανακλούν τοπικές διαλέκτους, ιστορία και μουσικό ταλέντο.

Ορισμένες περιοχές που έχουν ξεχωριστά κάλαντα των Χριστουγέννων, είναι οι κάτωθι:

• Λέσβος
• Πελοπόννησος
• Ήπειρος
• Ποντιακά

www.koutipandoras.gr