Από την έξοδο του Κασιδιάρη από τον Δομοκό ως τις μαχαιριές σε Ελευσίνα και Μεταξουργείο: πώς μια κοινωνία που βλέπει τη βία σε ροή έμαθε να μην σηκώνει το κεφάλι
Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου, 12 το μεσημέρι. Ο Ηλίας Κασιδιάρης αποφυλακίζεται από τις φυλακές Δομοκού μετά την ολοκλήρωση της ποινής που του επιβλήθηκε για την υπόθεση της Χρυσής Αυγής, με δεκάδες οπαδούς να τον υποδέχονται με χειροκροτήματα και επευφημίες. Λίγο αργότερα ανακοινώνει ότι θα ιδρύσει κόμμα.
23 μέρες μετά, Πέμπτη 8 Οκτωβρίου, λίγο μετά τις 16:00, ένας 32χρονος που είχε βγει βόλτα τα σκυλιά του δέχεται απειλές και σωματική επίθεση στην οδό Κωνσταντινουπόλεως στην Ελευσίνα. Μαχαιρώνεται κάτω από το σπίτι του.
4 μέρες αργότερα, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου, γύρω στις 21:00, ένας 18χρονος μαθητής από την Αίγυπτο δέχεται πολλαπλές μαχαιριές στην πλάτη και στον πνεύμονα, έξω από εσπερινό λύκειο στο Μεταξουργείο.
Σύμπτωση;
Το φαινόμενο δεν είναι ελληνικό μονοπώλιο. Στη Γαλλία, ο Εθνικός Συναγερμός (RN), διάδοχος του Εθνικού Μετώπου του Ζαν-Μαρί Λεπέν, είναι από το 2022 το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης στην Εθνοσυνέλευση. Πρόσφατη δημοσκόπηση της Harris Interactive για το RTL δίνει στη Μαρίν Λεπέν 35%–37% στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών της 18ης Απριλίου 2027, παρά τις καταγγελίες για αντισημιτικά κείμενα που αποδίδονται στον πρόεδρο του κόμματος Ζορντάν Μπαρντελά, τις οποίες εκείνος αρνείται. Μια δημοσκόπηση, βέβαια, είναι φωτογραφία της στιγμής και όχι πρόβλεψη.
Στον δρόμο, η πολιτική βία έχει δύο όψεις. Στις 12 Φεβρουαρίου 2026, ο 23χρονος ακροδεξιός ακτιβιστής Κεντέν Ντεράνκ ξυλοκοπήθηκε στη Λυών από άτομα της ακροαριστεράς και πέθανε, σε υπόθεση που άλλοι περιγράφουν ως «συμπλοκή» και άλλοι ως λιντσάρισμα. Η κυβέρνηση απάντησε με νέες διαλύσεις ομάδων, ακροδεξιών και ακροαριστερών, ενώ ερευνητές προειδοποιούν ότι ο κατακερματισμός τους παράγει μικρότερες, λιγότερο δομημένες και πιο βίαιες ομάδες. Η γαλλική εμπειρία δείχνει ότι η εκλογική άνοδος και η βία του δρόμου μπορούν να συνυπάρχουν.
Η δεοντολογία μας υποχρεώνει να πούμε από την αρχή τι ξέρουμε και τι όχι. Δεν έχει τεκμηριωθεί καμία σχέση του Κασιδιάρη με τους δράστες, το ίδιο το ρεπορτάζ που συνδέει τα γεγονότα σημειώνει ρητά ότι δεν έχει τεκμηριωθεί σχέση του με τους αναζητούμενους. Ο άνθρωπος αποφυλακίστηκε νόμιμα, αφού εξέτισε την ποινή του. Το ερώτημα επομένως δεν είναι «ποιος έδωσε εντολή», αλλά κάτι πιο ανησυχητικό, ποιο κλίμα δημιουργείται όταν η επιστροφή ενός καταδικασμένου ηγέτη γιορτάζεται, ξεπλένεται και κανονικοποιείται, και τι κάνει μια κοινωνία που έχει εκπαιδευτεί να παρακολουθεί τη βία, όχι να την αναχαιτίζει;
Ανατομία δύο επιθέσεων
Ελευσίνα: «Ναι, είμαστε φασίστες». Η επίθεση στην Ελευσίνα είναι η πιο καθαρή από τις δύο. Όπως καταγγέλθηκε, οι δράστες είπαν στο θύμα ότι ξέρουν σε ποιον πολιτικό χώρο ανήκει και δήλωσαν ρητά ότι είναι φασίστες, το θύμα κατέθεσε ότι τον μαχαίρωσαν επειδή είναι αριστερός και κατονόμασε τους δράστες ως γνωστούς ακροδεξιούς της περιοχής. Μιλώντας για τη στιγμή της επίθεσης, είπε ότι δεν περίμενε πως θα επιχειρήσουν να τον σκοτώσουν «4 και 10 κάτω από το σπίτι μου, μέρα μεσημέρι».
Αργά το βράδυ της Πέμπτης η αστυνομία επιβεβαίωσε την καταγγελία, μιλώντας για επίθεση με πολιτικά κίνητρα. Δημοσιεύματα κάνουν λόγο για μέλη της ακροδεξιάς οργάνωσης Propatria. Οι δράστες, ηλικίας 18 και 22 ετών, βρίσκονται στα χέρια των Αρχών, ενώ στα σπίτια τους βρέθηκαν αιχμηρά αντικείμενα και βιβλία εθνικιστικού περιεχομένου. Η αστυνομία εξετάζει επίσης σύνδεση με παλαιότερη σύγκρουση ακροδεξιών και αντιφασιστών τον Αύγουστο στην ίδια περιοχή. Τα media θα πουν «τον μαχαίρωσαν για να τον ληστέψουν» θυμίζοντας το «τον μαχαίρωσαν για το ποδόσφαιρο»…
Μεταξουργείο: το ερώτημα που μένει ανοιχτό
Εδώ χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή. Ομάδα περίπου 15 ατόμων φέρεται να είχε στήσει καρτέρι έξω από το εσπερινό λύκειο και να επιτέθηκε στον 18χρονο και σε έναν ακόμη Αιγύπτιο, όταν βγήκαν στο διάλειμμα. Αστυνομικοί που έφτασαν στο σημείο τοποθέτησαν ειδική σφραγίδα πνεύμονα για να τον κρατήσουν στη ζωή κι ο νεαρός χειρουργήθηκε αμέσως. Ο ίδιος είπε ότι έβλεπε τους επιτιθέμενους για πρώτη φορά και δεν κατάλαβε γιατί του επιτέθηκαν. Ήταν ένας μαθητής που, όπως προκύπτει από το ρεπορτάζ, είχε βγει από το μάθημα για να πάει στο διπλανό σούπερ μάρκετ.
Για το κίνητρο, οι πηγές διίστανται. Οι έρευνες των Αρχών εξετάζουν το ενδεχόμενο ρατσιστικών κινήτρων. Αντίθετα, το debater.gr μετέφερε πληροφορίες ότι δεν φαίνονταν ενδείξεις ρατσιστικού κινήτρου και ότι οι δράστες φέρονταν ως αλβανικής καταγωγής. Μέχρι τα τελευταία δημοσιεύματα που βρήκα, είχε ταυτοποιηθεί ο νεαρός που φέρεται να μαχαίρωσε, χωρίς να έχει συλληφθεί. Όποιος σήμερα βεβαιώνει «ακροδεξιά επίθεση» στο Μεταξουργείο προλαβαίνει τις έρευνες. Όποιος την αποκλείει κάνει το ίδιο, προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Το «σήμα»
Πώς λειτουργεί λοιπόν η αποφυλάκιση ως σήμα; Όχι ως εντολή, αλλά ως μήνυμα ατιμωρησίας και νομιμοποίησης. Εκπαιδευτικός του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας περιέγραψε στο MEGA ότι η απελευθέρωση προετοιμαζόταν όλο το καλοκαίρι με διθυραμβικό τρόπο, με βίντεο στο TikTok και δημοσιεύσεις που μιλούσαν γι’ αυτήν με ευθείες απειλές. Το ίδιο δίκτυο καταγράφει δεκάδες περιστατικά ακροδεξιάς προπαγάνδας και ρατσιστικής συμπεριφοράς σε σχολεία. Και οι ναζιστικές επιγραφές σε σχολεία, σύμφωνα με δημοσίευμα, έχουν αυξηθεί ιδιαίτερα μετά την αποφυλάκιση.
Το ρεπορτάζ δεν αποδεικνύει αιτιότητα. Δείχνει όμως ότι ένας ολόκληρος χώρος, από τα βίντεο ως τους τοίχους των σχολείων, κινείται με την αίσθηση ότι ο άνεμος άλλαξε.
Και οι δύο επιθέσεις έφτασαν σε εμάς με την ίδια συσκευασία, «βίντεο ντοκουμέντο». Το Mega εξασφάλισε βίντεο από την επίθεση στο Μεταξουργείο, με τα πλάνα να χαρακτηρίζονται συγκλονιστικά. Για την Ελευσίνα, κυκλοφόρησε αντίστοιχο υλικό. Η βία γίνεται πρώτα θέαμα και μετά είδηση.
Η ροή που δεν σταματά
Η κουλτούρα της συνεχούς ροής έχει έναν βασικό κανόνα, αυτόν που λέει πως τίποτα δεν μένει αρκετά ώστε να γίνει βάρος. Ένα μαχαίρωμα, ένας πνιγμός, ένα ατύχημα, ένας πόλεμος εμφανίζονται στον ίδιο κατακόρυφο καμβά και με την ίδια κίνηση του αντίχειρα. Το βίντεο τελειώνει, ο αλγόριθμος προσφέρει το επόμενο, και η συναισθηματική μας ανταπόκριση περιορίζεται σε μια αντίδραση, ένα κοινοποιημένο κλιπ, ένα «φρίκη».
Η Σούζαν Σόνταγκ είχε προειδοποιήσει από τα χρόνια της φωτογραφίας ότι η επανάληψη εικόνων πόνου μπορεί να αμβλύνει την αντίδρασή μας. Σήμερα η επανάληψη δεν είναι εβδομαδιαία, είναι ωριαία.
Ο θεατής νιώθει ότι δεν συμμετέχει. Δεν είναι εκεί, δεν μπορεί να βοηθήσει, επομένως δεν φέρει ευθύνη. Αυτή η αίσθηση αθωότητας είναι ακριβώς το πρόβλημα, η απόσταση της οθόνης μεταφράζεται σε ηθική απόσταση. Και όταν το ίδιο συμβαίνει στη γειτονιά μας, στο στενό κάτω από το σπίτι, ο εθισμένος θεατής έχει ήδη μάθει να περιμένει το επόμενο κλιπ αντί να ρωτήσει «τι κάνουμε;».
Το όφελος της αδράνειας
Η αδράνεια δεν είναι ουδέτερη. Για τις οργανώσεις της ακροδεξιάς είναι κεφάλαιο. Ένας πολίτης που έχει συνηθίσει να βλέπει βία χωρίς να αντιδρά είναι ο καλύτερος πελάτης μιας πολιτικής που στηρίζεται στον φόβο. Η Χρυσή Αυγή, όπως θυμίζει η καταδικαστική απόφαση που οδήγησε στην ποινή του Κασιδιάρη, δεν χρειαζόταν πλειοψηφία. Χρειαζόταν γειτονιές όπου κανείς δεν βγαίνει στο μπαλκόνι.
Το κρίσιμο είναι ότι η αδράνεια έχει αλλάξει μορφή. Παλιά ήταν φόβος: κλείνω το παράθυρο γιατί φοβάμαι. Σήμερα είναι κόπωση: κλείνω την οθόνη γιατί έχω δει πολλά. Η δεύτερη είναι πιο επικίνδυνη, γιατί δεν αισθάνεται τον εαυτό της ως φόβο.
Το «πλυντήριο»
Η εφημερίδα Τα Νέα το περιέγραψε ως «πλυντήριο». Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η επάνοδος Κασιδιάρη είναι πολύ πιο προσαρμοσμένη στη διεθνή τάση, ώστε να μη φαίνεται επικίνδυνος, αλλά βασίζεται στις ίδιες αρχές: λευκή ανωτερότητα και εθνικά και θρησκευτικά σύμβολα ως μέσο. Στη νέα εικόνα συμπεριλαμβάνεται οικονομική δωρεά του Κασιδιάρη στο 1ο Δημοτικό Σχολείο Μεγάρων για την επισκευή της στέγης. Η φιλανθρωπία γίνεται βιτρίνα και ο ρατσισμός πάει στο πίσω δωμάτιο.
Το ίδιο δημοσίευμα επισημαίνει ότι η αναδιάταξη των ακροδεξιών δυνάμεων δεν καταλαμβάνει πολύ χώρο στις αναλύσεις δημοσιογράφων και πολιτικών. Δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος του δημόσιου διαλόγου παρακολουθεί το φαινόμενο χωρίς να το ονομάζει.
Το πολιτικό περιβάλλον
Υπάρχει κι ένας πολιτικός υπολογισμός που δεν πρέπει να παραβλέπεται. Όπως σημειώνει το Crisis Monitor, η κυβέρνηση δοκιμάζεται στην ικανότητά της να προστατεύει πολίτες από πολιτικά υποκινούμενη βία, την ώρα που αντιμετωπίζει εκλογικό ανταγωνισμό στα δεξιά της. Το ερώτημα που τίθεται, και που οφείλουν να απαντήσουν οι πολιτικές ηγεσίες, είναι αν ο φόβος της απώλειας ψηφοφόρων επηρεάζει τη σφοδρότητα της καταδίκης.
Δεν είναι ρητορικό ερώτημα. Η αντιπολίτευση το θέτει ήδη, αφού το ΜέΡΑ25 μίλησε για «επιχείρηση ξεπλύματος των ναζιστικών συμμοριών» στα συστημικά ΜΜΕ και το ΚΕΕΡΦΑ υπενθύμισε ότι η αποφυλάκιση δεν είναι συγχωροχάρτι για τις δολοφονίες του Φύσσα και του Λουκμάν. Οι κατηγορίες αυτές προέρχονται από πολιτικούς φορείς και πρέπει να διαβαστούν ως τέτοιες. Το ερώτημα όμως που θέτουν είναι θεμιτό.
Η αστυνομία: δύο μέτρα, δύο σταθμά
Στην Ελευσίνα η αστυνομική δράση ήταν γρήγορη: ταυτοποίηση, έρευνες, συλλήψεις. Αυτό πρέπει να αναγνωριστεί. Το Μεταξουργείο δείχνει ότι η ταχύτητα δεν είναι δεδομένη: μέρες μετά, ο φερόμενος δράστης είχε ταυτοποιηθεί αλλά όχι συλληφθεί. Ο δημόσιος έλεγχος οφείλει να είναι ίδιος σε κάθε περίπτωση, και με τα ίδια κριτήρια ανεξάρτητα από το θύμα. Ο μαθητής από την Αίγυπτο δεν πρέπει να βρει λιγότερη δικαιοσύνη από τον αντιφασίστα της Ελευσίνας, ούτε το αντίθετο.
Και κάτι ακόμη: η ακροδεξιά βία δεν ξεκινά από το μαχαίρι. Ξεκινά από τον λόγο που κάνει το μαχαίρι «κατανοητό». Όταν ο λόγος αυτός κυκλοφορεί ανεμπόδιστα στα σχολεία, στο TikTok, στα παράθυρα, η αστυνομία αναγκάζεται να τρέχει πίσω από τις συνέπειες.
Και τελικά τι έρχεται;
Δεν γράφουμε για να δαιμονοποιήσουμε έναν άνθρωπο που εξέτισε την ποινή του. Η δημοκρατία δεν παύει να ισχύει επειδή μας δυσκολεύει. Γράφουμε γιατί ένας πολιτικός χώρος που πριν από λίγα χρόνια καταδικάστηκε ως εγκληματική οργάνωση αναδιατάσσεται δημόσια, με τηλεοπτικό χρόνο, δωρεές, βίντεο και νεανικό κοινό. Και γιατί μέσα σε δεκαπέντε μέρες δύο μαχαιρώματα, το ένα με δηλωμένο πολιτικό κίνητρο, το άλλο υπό διερεύνηση, δεν προκάλεσαν την αντίδραση που θα περίμενε κανείς από μια κοινωνία που έχει ζήσει τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα.
Τα Νέα το έγραψαν ωμά: οι πρώτοι ψηφοφόροι του επόμενου χρόνου ήταν 3 ετών όταν σκοτώθηκε ο Φύσσας. Οι νέοι δεν θυμούνται. Κι αν δεν θυμούνται, είναι δική μας δουλειά να τους το πούμε, όχι με ένα κλιπ, αλλά με τον τρόπο που μεταδίδεται η μνήμη: στο σχολείο, στο τραπέζι, στη γειτονιά.
Τι σημαίνει λοιπόν εγρήγορση, πέρα από το «κάτι πρέπει να γίνει»;
Πρώτον, να ονομάζουμε τα πράγματα. Η πολιτικά υποκινούμενη βία δεν είναι «επεισόδιο μεταξύ νεαρών».
Δεύτερον, να ζητάμε ίση μεταχείριση από την Πολιτεία, με διαφάνεια για τις έρευνες και χωρίς εκπτώσεις στο κίνητρο, ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη κατεύθυνση.
Τρίτον, να στηρίζουμε εκπαιδευτικούς, γονείς και συλλόγους που ήδη καταγράφουν και καταγγέλλουν.
Τέταρτον, και ίσως δυσκολότερο, να σηκώνουμε τα μάτια από την οθόνη. Να βγαίνουμε στο μπαλκόνι, να ρωτάμε, να στέκουμε δίπλα.
Η ακροδεξιά βία χρειάζεται δύο πράγματα για να ριζώσει: ένα μαχαίρι και έναν θεατή. Το μαχαίρι είναι δουλειά της Δικαιοσύνης. Ο θεατής είμαστε εμείς.
Κι ο θεατής, αν το αποφασίσει, μπορεί να πάψει να είναι θεατής.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ο Αντώνης Μπατζιας γεννήθηκε το, όχι και τόσο κοντινό, 1987, σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στα Γιάννενα, ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό Φιλοσοφία & Τέχνες του Ε.Α.Π. και και πλέον κατοικοεδρεύει στην καλύτερη πόλη του κόσμου, δηλαδή την Καρδίτσα. Στον ελεύθερό του χρόνο γυρίζει αυλάκια δίσκων ως μουσικός επιλογέας και σκαλίζει από το πληκτρολόγιο του το παρόν και την επικαιρότητα, καθώς αρνείται να γίνει μετά Χριστόν προφήτης.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου